Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 20/07/2026 10:28 (GMT+7)

Ngả rẽ từ thần đồng Toán học sang nhà vật lý nổi tiếng thế giới

Từng giành HCV Olympic Toán quốc tế với điểm tuyệt đối, GS Đàm Thanh Sơn trở thành nhà vật lý hàng đầu thế giới với công trình gây tiếng vang toàn cầu.

Với hàng trăm công trình khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành quốc tế, GS Đàm Thanh Sơn, hiện là University Professor tại Đại học Chicago, chức danh học thuật cao nhất của trường là một trong những nhà khoa học gốc Việt có ảnh hưởng đáng kể trong lĩnh vực vật lý lý thuyết hiện nay.

tm-img-alt

Giáo sư Đàm Thanh Sơn. Ảnh: Đại học Chicago

CÔNG TRÌNH VẬT LÝ GÂY TIẾNG VANG TOÀN CẦU

Lĩnh vực nghiên cứu của GS Đàm Thanh Sơn trải rộng từ vật lý hạt cơ bản, vật lý hạt nhân đến vật lý chất ngưng tụ. Ông được biết đến với khả năng sử dụng lý thuyết trường lượng tử như một công cụ chung để nghiên cứu những hiện tượng xuất hiện ở các thang năng lượng và môi trường vật lý rất khác nhau.

Một trong những dấu ấn khoa học nổi bật nhất của ông là công trình nghiên cứu về mô hình "lỗ đen lỏng" trong không gian 10 chiều, được thực hiện cùng hai nhà khoa học P.K. Kovtun và A.O. Starinets, hình thành nên nhóm nghiên cứu KSS. Công trình đề xuất một hệ thức quan trọng liên quan đến tỷ số giữa độ nhớt và mật độ entropy của vật chất, tạo tiếng vang lớn trong giới vật lý và nhanh chóng được cộng đồng khoa học quốc tế đánh giá là một bước đột phá về lý thuyết.

Thành tựu này được nhiều tạp chí khoa học có uy tín phản ánh. New Scientist (tháng 4/2005) và Physics Today (tháng 5/2005) đều đăng bài giới thiệu công trình, coi đây là một phát minh lý thuyết quan trọng và là một sự kiện hiếm có trong vật lý hiện đại. GS Phạm Xuân Yêm, nhà vật lý lý thuyết tại Đại học Paris 6, cùng GS Nguyễn Văn Liễn, tiến sĩ khoa học Toán – Lý của Viện Vật lý Việt Nam, cũng có bài viết đánh giá rất cao thành tựu của GS Đàm Thanh Sơn và hai cộng sự P.K. Kovtun, A.O. Starinets, xem đó là một điều "kỳ diệu".

tm-img-alt

Giải thưởng và Huy chương Dirac 2018 cho 3 nhà vật lý học nổi tiếng, trong đó có GS. Đàm Thanh Sơn. Ảnh: VNU.

Với những đóng góp nổi bật cho vật lý lý thuyết, năm 2014, GS Đàm Thanh Sơn được bầu là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ (NAS) và Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Mỹ (AAAS). Năm 2018, ông được trao Giải thưởng và Huy chương Dirac, một trong những giải thưởng uy tín nhất của vật lý lý thuyết. Năm 2019, ông tiếp tục được trao Giải thưởng Bogolyubov.

TỪNG LÀ THẦN ĐỒNG TOÁN HỌC, GIÀNH HUY CHƯƠNG VÀNG IMO VỚI ĐIỂM TUYỆT ĐỐI

Sinh năm 1969 trong một gia đình có truyền thống khoa học, GS Đàm Thanh Sơn sớm được nuôi dưỡng trong môi trường học thuật. Cha ông là GS Đàm Trung Bảo, chuyên ngành dược học; mẹ là PGS.TS Nguyễn Thị Hảo, chuyên ngành sinh hóa; chú ruột là GS vật lý Đàm Trung Đồn.

Ngay từ nhỏ, Đàm Thanh Sơn đã được biết đến là một "thần đồng" Toán học. Khi mới 7 tuổi, đang học lớp 2 (tương đương lớp 3 hiện nay), cậu bé đã có thể giải được các bài toán dành cho học sinh lớp 10 (lớp 12 hiện nay). Lên bậc THPT, ông thi đỗ vào Khối Phổ thông chuyên Toán, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

tm-img-alt

GS Đàm Thanh Sơn từng được gọi là "thần đồng" Toán học. Ảnh: VNU.

Năm 1984, ở tuổi 15, Đàm Thanh Sơn giành Huy chương Vàng Olympic Toán học quốc tế (IMO) tại Praha (Tiệp Khắc cũ) với điểm tuyệt đối 42/42, trở thành một trong những học sinh Việt Nam gây ấn tượng mạnh trên đấu trường toán học quốc tế. Thành tích xuất sắc ấy từng được GS Tạ Quang Bửu, khi đó là Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, biểu dương và đánh giá rất cao.

Dù thành công từ rất sớm với Toán học, ông lại lựa chọn theo đuổi vật lý. Ông theo học ngành vật lý tại Đại học Tổng hợp Lomonosov (Moskva, Nga), tốt nghiệp năm 1991 và nhận bằng tiến sĩ vật lý tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Moskva năm 1995.

Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ, GS Đàm Thanh Sơn liên tục làm việc tại nhiều trung tâm nghiên cứu và trường đại học hàng đầu thế giới. Giai đoạn 1995–1997, ông là nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Washington; từ năm 1997 đến 1999 làm việc tại Trung tâm Vật lý Lý thuyết của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Giai đoạn 1999–2002, ông giảng dạy, nghiên cứu tại Đại học Columbia, đồng thời là học giả của chương trình RIKEN-BNL. Năm 2002, ông trở lại Đại học Washington với cương vị nghiên cứu viên cao cấp của Viện Lý thuyết Hạt nhân và giáo sư của trường. Đến năm 2012, ông được bổ nhiệm làm University Professor tại Đại học Chicago – chức danh học thuật cao nhất của trường.

Nói về công việc của một nhà vật lý lý thuyết, GS Đàm Thanh Sơn cho rằng kiến thức nền tảng về cơ học lượng tử, vật lý thống kê hay vật lý hiện đại là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Theo ông, điều quan trọng hơn cả là khả năng "đánh hơi" được nơi có thể tìm ra những quy luật mới của tự nhiên.

Trái với hình dung của nhiều người về những phòng thí nghiệm hiện đại, GS Đàm Thanh Sơn cho biết công cụ làm việc của một nhà vật lý lý thuyết lại rất giản dị: "Một tập giấy nháp, một cái bút và một thùng rác để vứt các tính toán sai hoặc vô dụng (trong đó có thể thùng rác là quan trọng nhất!). Ngoài ra, tôi còn sử dụng máy tính cá nhân có kết nối Internet”, ông chia sẻ.

Điều quan trọng, theo ông, vật lý là khoa học thực nghiệm, vì vậy một nhà vật lý lý thuyết không chỉ phải nắm vững các kết quả nghiên cứu mới mà còn phải biết sàng lọc, đánh giá đâu là kết quả đáng tin cậy, đâu là kết quả cần được kiểm chứng thêm.

"Có nhiều kết quả thực nghiệm sau một thời gian lại hóa ra là sai. Ví dụ như việc khám phá ra hạt Theta+1", ông từng chia sẻ.

Những thành tựu khoa học của GS Đàm Thanh Sơn đã đưa tên tuổi ông vào hàng ngũ các nhà vật lý lý thuyết có ảnh hưởng trên thế giới, khẳng định vị thế của một nhà khoa học gốc Việt trên trường quốc tế. Ông trở thành nguồn cảm hứng đối với nhiều thế hệ học sinh, sinh viên theo đuổi khoa học cơ bản.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.