Mức độ của các sự kiện hạt nhân và phóng xạ

Mức độ nghiêm trọng của các sự kiện hạt nhân và phóng xạ được sử dụng trên thế giới hiện nay được xếp theo thang đo INES (Internaltional Nuclear and Radiological Event Scale) do cơ quan nguyên tử thế giới IAEA phối hợp phát triển [1].

Năm 1990 thang đo mức độ sự kiện ở nhà máy điện hạt nhân xuất hiện, sau đó thang đo được mở rộng sử dụng cho các cơ sở hạt nhân phục vụ dân sinh. Năm 2006 thang đo được sử dụng để thông tin các sự kiện liên quan đến vận chuyển, tàng trữ và sử dụng vật liệu phóng xạ và nguồn phóng xạ dẫn đến hình thành thang đo INES. Năm 2008 thang đo INES được hoàn chỉnh và được cơ quan nguyên tử thế giới giới thiệu, hiện nay được các nước trên thế giới sử dụng để biểu thị mức độ an toàn của các sự kiện hạt nhân và phóng xạ.

Thang đo INES chia mức độ các sự kiện hạt nhân và phóng xạ thành 7 mức được thể hiện ở hình 1.

Mức 0

Hình 1. Thang đo INES về mức độ sự kiện hạt nhân và phóng xạ

Các mức của thang đo INES được phân chia theo mức độ nghiêm trọng từ thấp đến cao, mỗi gia tăng một mức độ làm cho mức độ nghiêm trọng của sự kiện lớn hơn khoảng 10 lần so với mức độ liền trước. Mức độ nghiêm trọng dựa trên ba tác động; tác động vào con người và môi trường, tác động ngăn chặn và kiểm soát và tác động bảo vệ theo chiều sâu để ngăn ngừa xuất hiện sự cố bất thường chưa lường trước được [1], [2], [4]. Mức độ 0 là mức không có ý nghĩa an toàn. Từ mức 1÷3 là những mức sự cố (incident), từ mức 4÷7 là những mức sự cố nghiêm trọng hay là tai nạn (accident).

Các mức độ sự kiện hạt nhân và phóng xạ được mô tả cụ thể như sau:

Mức độ 0 xuất hiện sai lệch về qui định không có ý nghĩa an toàn ví dụ xuất hiện xuống cấp của thiết bị hạt nhân hoặc bức xạ chưa gây mất an toàn, sử dụng thiết bị hạt nhân và bức xạ cho mục đích y tế như chụp X quang, xạ trị.

- Mức độ 1 xuất hiện vi phạm đến giới hạn cho phép tại một cơ sở hạt nhân như hư hỏng hoặc mất thiết bị đo an toàn.

- Mức độ 2 xuất hiện người bị nhiễm phóng xạ ở cơ sở hạt nhân lớn hơn giới hạn cho phép.

- Mức độ 3 gây nhiễm xạ cho người vượt quá 10 lần giới hạn cho phép nhưng chưa gây tử vong, cần đến can thiệp của y tế.

- Mức độ 4 có ít nhất một người chết do phóng xạ, phát tán phóng xạ ra ngoài cơ sở hạt nhân, nhiên liệu hạt nhân bị thiệt hại hoặc tan chảy gây sự cố nghiêm trọng hay là tai nạn.

- Mức độ 5 có một số người tử vong do phóng xạ, phát tán số lượng lớn chất phóng xạ gây tai nạn trong phạm vi địa phương, gây thiệt hại nghiêm trọng đến lò phản ứng hạt nhân.

- Mức độ 6 gây tai nạn với những hậu quả rộng lớn hơn, phát tán đáng kể lượng phóng xạ, ra ngoài cơ sở hạt nhân.

- Mức độ 7 gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người trên phạm vi rộng đòi hỏi những yêu cầu thực hiện kế hoạch đối phó.

Một số sự kiện hạt nhân đã xẩy ra ở một số nơi trên thế giới được xếp theo thang đo INES [1], [2], [3]: Sự kiện ở mức độ 2 là sự kiện phát tán ô nhiễm phóng xạ đến khu vực không dự kiến trong thiết kế tại cơ sở hạt nhân Cadarache thuộc Pháp năm 1993. Sự kiện ở mức độ 3 là sự cố nguồn bức xạ chụp tia X bị đốt cháy ở Yanago thuộc Peru năm 1999. Sự kiện ở mức độ 4 là sự cố nóng chảy một thanh nhiên liệu ở cơ sở hạt nhân Saint Laurent des Eaux thuộc Pháp. Sự kiện mức độ 5 là sự cố phát tán phóng xạ ra môi trường do cháy lò phản ứng hạt nhân ở cơ sở hạt nhân Windscale Pile thuộc vương quốc Anh năm 1957. Sự kiện ở mức độ 6 là sự cố phát tán phóng xạ ra môi trường từ vụ nổ của bể chứa chất thải phóng xạ ở cơ sở hạt nhân Kyshtym thuộc Nga năm 1957. Sự kiện ở mức độ 7 là sự kiện phát tán phóng xạ lan rộng ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe trên phạm vi rộng xảy ra ở cơ sở hạt nhân Chernobyl thuộc Ucraina năm 1986.

Tài liệu tham khảo

1. www. News iaea.org

2. Fuel company of Rosatom TVEL Nuclear Technology and products

3. Rosatom Peaceful use of Atommic energy in the Asia- pacific Region. September 29-30 ^th- 2010. Hà Nội, Việt Nam .

4. Bộ Công Thương, Hiệp hội năng lượng Việt Nam

Tập báo cáo hội thảo quốc tế về điện hạt nhân

Hà Nội, tháng 10 năm 2008.