Một số vấn đề về cây cảnh và kỹ thuật chăm sóc cây cảnh

Ở Hải Dương, Hội Sinh vật cảnh được thành lập với số hội viên lên con số ngàn người và không ngừng gia tăng. Hội đã xây dựng được phong trào sinh vật cảnh rộng khắp trong tỉnh; đã phối hợp với các ngành hữu quan tổ chức hội chợ sinh vật cảnh vào dịp Tết nguyên đán hàng năm đạt kết quả tốt, đặc biệt năm 2009 đã phối kết hợp tổ chức thành công Hội chợ sinh vật cảnh qui mô lớn, với số lượng cây cảnh giá trị hàng trăm tỷ đồng thu hút được hàng chục ngàn lượt khách trong và ngoài tỉnh đến chiêm ngưỡng và trao đổi thông tin, mua bán.

Trong các sân, sảnh của nhiều cơ quan nhà nước, nhiều trường học, bệnh viện, nhà máy, xí nghiệp... thay vì để sân trống hoặc chỉ trồng cây xanh bóng mát trước đây được thay bằng cây cảnh nghệ thuật đẹp như cơ quan Sở khoa học và Công nghệ, trụ sở UBND các huyện: Kim Thành, Thanh Hà; thị xã Chí Linh, các công ty lớn như Công ty Ford Hải Dương; Xi măng Hoàng Thạch ..vv đã phủ xanh cây cảnh, với nhiều cây cảnh quý.

Trồng và chăm sóc cây cảnh trở thành phong trào sâu rộng trong toàn tỉnh với việc hình thành nên những trung tâm cây cảnh lớn tại các huyện: Thanh Hà; Kim Thành; Kinh Môn; Gia Lộc; Bình Giang; TP Hải Dương...có nhiều gia đình chuyển đổi kinh tế sang chuyên doanh cây cảnh. Qua phong trào ươm trồng cây cảnh đã tạo nhiều công ăn việc làm cho người lao động, đã xuất hiện nhiều cơ sở sản xuất, dịch vụ chậu cảnh; nhiều lao động chuyên dịch vụ tạo dáng, môi giới mua bán chăm sóc cây cảnh có thu nhập cao.

Tuy vậy, hoạt động cây cảnh nhìn chung còn mang tính tự phát, nhỏ lẻ, chưa xứng với nhịp độ phát triển kinh tế - xã hội và tiềm năng của tỉnh; chưa hình thành những cơ sở dịch vụ lớn, chưa có cơ sở đào tạo nghề cây cảnh, sản phẩm chủ yếu cung cấp nội địa chưa hướng tới xuất ngoại. Không ít hộ gia đình sau một thời gian làm dịch vụ cây cảnh phải bỏ nghề sang kinh doanh nghề khác. Sở dĩ có hiện tượng vậy có nhiều nguyên nhân, ngoài nguyên nhân do thiếu vốn, yếu kém trong tổ chức quản lý còn có nguyên nhân về kỹ thuật, hay nói đúng hơn, do không biết, không rành kỹ thuật nên không thể tính làm ăn lớn, lâu dài và bền vững.

Để góp phần duy trì và phát triển bền vững nghề cây cảnh, tạo ra những cây cảnh đẹp, có giá trị, chúng tôi xin giới thiệu với bạn đọc một số vấn đề thuộc kỹ thuật bước đầu và kinh nghiệm trong trồng và chăm bón cây cảnh sau đây:

* Nguyên tắc tạo hình:

- Tạo cân đối: Một cây thiết kế đẹp cần có sự cân bằng toàn diện, từ sự tạo hình, uốn nắn cấu trúc của cây đến sự kết hợp giữa cây và chậu. Có ba nhân tố chính cần lưu tâm:

+ Rễ cây ăn lan: Rễ cây lộ ra trên mặt đất làm tăng thêm ấn tượng về sự trưởng thành và tính chất của cây. Đây là một trong những nét đặc trưng thú vị nhất của nghệ thuật cây cảnh. Rễ cây cần lan ra nhiều hướng quanh thân và bò rộng ra, tạo cho thân cây chỗ tựa chắc chắn.

+ Thân cây: Nét đặc trưng quan trọng nhất của thân cây là có ngọn đẹp (gốc to, ngọn nhỏ). Sự dày dặn ở dưới sẽ làm tăng vẻ trưởng thành, nhưng cây mọc thẳng tắp cũng sẽ làm hỏng sự hài hòa trong kiểu dáng. Phải tìm loại vỏ cây có cấu tạo và màu sắc phù hợp với đường nét, kèm theo tuổi tác, vẻ dày dạn phong sương cũng là điều hấp dẫn của cây cảnh.

+ Cành cây: Cành cây tạo nên cấu trúc căn bản của hình bóng cây. Bạn có thể điều chỉnh nó bằng phương pháp cắt tỉa và buộc uốn dây kẽm. Hãy ngắm kỹ sự sắp đặt của cành mọc lên và lan ra quanh cây như một cầu thang xoắn ốc, hình dung sự hài hòa cân đối quanh thân cây. Cành khỏe mạnh đầu tiên nằm ngang phải là hàng thứ ba tính từ dưới lên trên. Mỗi cành phải thon dần từ thân và hẹp dần ở ngọn.

Ngoài ra cần chú ý đến sự cân đối giữa cây và chậu về tất cả những đặc điểm tạo dáng và vị trí của cây trong chậu.

Những điều cần tránh: Những cành tăng trưởng quá lớn không làm đẹp cho yếu tố thiết kế, hãy cắt bỏ chúng đi. Tránh để những cành mọc đâm ngang và lan từ cùng một chỗ trên thân, hay mọc đối diện với cành khác ở cùng một độ cao trên thân.

* Tạo hình bằng dây thép:

Với kỹ thuật này có thể tạo cây cảnh bằng cách thay đổi hướng của thân và nhánh cây. Những cành mọc chĩa lên có thể uốn ngang hay vuốt xuống để tạo ấn tượng già dặn, trưởng thành.
Uốn kẽm loại cây xanh quanh năm ở thời điểm nào cũng được (nhưng với các loại như tùng bách thì thời điểm tốt nhất là cuối mùa thu đến đầu mùa xuân).

Nên uốn cây rụng lá theo mùa vào cuối xuân (trước khi cây đâm chồi) hay cuối thu (trước khi ngủ đông). Thực tế, chúng ta nên dựa vào dạng cây để chọn những cành mềm, dẻo, dễ uốn và không bị tách nhánh.

Cách quấn dây:

+ Quấn thân cây: Cắt một sợi dây có chiều dài gấp 3 lần nhánh hay thân cần quấn. Có thể quấn dây lượn quanh thân một góc 450, đó là cách quấn hiệu quả nhất. Cách quấn: Cắm một đầu kẽm xuống đất, đầu tiên quấn quanh gốc cây, sau đó quấn lên thân cây. Nếu muốn quấn thêm một lần nữa, bạn nên quấn sát với sợi dây trước và nhất thiết không quấn chồng lên nhau.

+ Quấn nhánh: Bắt đầu quấn từ dưới. Đồng thời quấn dây xen kẽ theo chiều dài của nhánh đến khi làm xong nguyên cây (trở lại quấn trên những cành non thật tỉ mỉ). Hoặc chúng ta quấn cùng một lúc cả nhánh chính và nhánh phụ trước khi quấn tiếp. Sử dụng dây mảnh hơn cho bề dày của nhánh thon. Thông thường, hãy quấn hai nhánh cùng một lúc với cùng một sợi dây quấn, quấn quanh để tạo thế dựa thân. Ở những nơi có nhánh đơn, thì nên quấn liên kết với nhánh khác, buộc chặc đầu dây bằng cách gài nó dưới vài vòng đầu tiên.

+ Bao lâu thì gỡ dây quấn? Điều này còn tùy thuộc độ dày của thân, cành, loại cây, chất lượng và tuổi cây. Nên thường xuyên kiểm tra dây quấn để đảm bảo dây quấn để đảm bảo dây không hằn vào vỏ khi cây phát triển. Tháo dây quấn trong khoảng ba đến sáu tháng với những cây rụng lá theo mùa, sáu đến mười hai tháng với cây xanh quanh năm. Phải cẩn thận khi chọn cỡ dây phù hợp với độ lớn và sự phát triển của cây. Nên thay đổi cỡ dây quấn theo độ dày của thân nhánh thì cỡ dây phải nhỏ dần, cỡ dây tương ứng bằng 1/6 đến 1/3 đường kính của cành hoặc thân chọn quấn. Để tháo dây quấn, tốt hơn hết bạn nên cắt dây thành những đoạn nhỏ, nhằm giảm bớt sự rủi ro, hư hại cho cây.

* Sang chậu và thay đất:

Khi đất trong chậu đã cạn kiệt chất bổ dưỡng thì Bonsai có hiện tượng: Cây không còn tươi tắn, có hiện tượng xuống sức, bộ lá kém tươi và bắt đầu nhuốm vàng bệnh hoạn, các cành như không thể cất cao lên được, nhiều rễ con lồi lên mặt đất chậu, lớp đất trên bề mặt chậu mỏng dần đi. Những triệu chứng trên cho thấy đã đến lúc thay đất cho cây.

Theo thời tiết nước ta thì nên sang chậu vào mùa xuân hay trước mùa mưa khi cây bắt đầu đâm chồi, nảy lộc và đó là thời tiết mát mẻ.

Dùng dao cùn xắn từ từ phần đất sát thành chậu cho đến khi bầu đất và thành chậu được tách ra hay trước đó một buổi ta tưới nước cho đất thật nhão, như vậy chỉ cần nghiêng chậu là lấy cây ra được.
Tiến hành cắt bỏ rễ lớn và rễ con đã quá già và chỉ chừa lại những rễ non. Nên dùng loại kềm bén để hớt bớt rễ, vết cắt cần cho ngọt, không được giập nát. Bộ rễ sau khi xử lý xong phải được gọn gàng.
Đây cũng là dịp tốt để ta cắt tỉa những cành, nhánh mọc không đúng cách, hoặc sửa đổi chúng.
Bón phân:

Bón phân định kỳ 1 - 2 tháng/lần, lượng bón cho mỗi cây/đợt tùy theo cây lớn nhỏ như sau:

- 20 - 30 gam Compomix

- 5 - 10 gam NPK 20 - 10 - 10

Nếu trồng cây trong chậu thì cứ 3 - 4 tháng thay đất một lần bằng cách bỏ bớt 1/4 - 1/3 đất củ trong chậu thay bằng hỗn hợp đất sạch Compost Đầu Trâu.

Phun phân bón lá Đầu Trâu:

- Thời kỳ cây đang lớn hoặc sau cắt tỉa: Pha 1 - 2gam Đầu Trâu 501 trong 1 lít nước, phun định kỳ 7 - 10 ngày/lần.

- Thời kỳ sau khi chuyển chậu hoặc cắt tỉa: Pha1 - 2 gam Đầu Trâu 701 trong 1 lít nước, phun định kỳ 7 - 10 ngày/lần.

- Phun dưỡng cây định kỳ bằng cách pha 1 - 2gam Đầu Trâu 901 trong 1 lít nước, phun định kỳ 7 - 10 ngày/lần.