Một phương pháp dạy, học địa lý hiệu quả

Theo đánh giá của giới chuyên môn thì phương pháp này không chỉ giúp giáo viên có được cách dạy, mà cả học sinh có được cách học môn địa lý hiệu quả hơn.

Cô Bùi Thị Hải Yến về công tác tại Trường Chuyên Hạ Long từ năm 1997. Ngoài việc dạy môn địa lý cho các lớp chuyên, cô còn được nhà trường phân công dạy bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn địa lý của trường. Trong quá trình giảng dạy, cô nhận thấy học sinh khối THPT đã có những hiểu biết nhất định; có năng lực quan sát, phân tích, khái quát và có khả năng tự học, nắm tri thức nếu được giáo viên hướng dẫn. Thêm nữa, ở lứa tuổi này, các em thích đi sâu tìm hiểu bản chất của sự vật và hiện tượng, cũng như các nguyên nhân của quá trình địa lý. Các em cũng đã bắt đầu có những hiểu biết và nhìn nhận cuộc sống kinh tế - xã hội xảy ra xung quanh.

Vì vậy, trong dạy học địa lý kinh tế - xã hội, nếu các số liệu thống kê được thể hiện bằng các biểu đồ sẽ giúp học sinh dễ nhớ, dễ hiểu, tạo hứng thú trong học tập. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên thì biểu đồ sẽ là nguồn tri thức địa lý quan trọng để học sinh khai thác các kiến thức cơ bản, đồng thời phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh. Từ đó, việc học địa lý, học các số liệu sẽ không còn là “học vẹt” nữa mà trở thành những kiến thức bổ ích đi theo các em suốt cuộc đời.

Xác định được những điều này, cô giáo Bùi Thị Hải Yến đã viết đề tài “Phương pháp xây dựng và sử dụng biểu đồ trong dạy học địa lý THPT”. Theo cô, đề tài hoàn thành chính nhờ những kinh nghiệm giảng dạy trong suốt 18 năm cô đứng lớp. Đề tài đã tập trung làm rõ phương pháp sử dụng và xây dựng các loại biểu đồ phù hợp với nội dung của chương trình, cấu trúc sách giáo khoa, bài học, tiết học, điều kiện học tập và trình độ nhận thức của học sinh THPT theo quan điểm dạy, học tích cực.

Trên cơ sở đó xây dựng một số biểu đồ thông dụng mà sách giáo khoa chưa đề cập đến theo hai cách vẽ thủ công và vẽ trên Excel 2007. Sau đó, đưa ra hướng phân dạng các bảng số liệu, biểu đồ. Từ đó đi đến nguyên tắc, quy tắc chung để nhận xét các dạng biểu đồ và bảng số liệu đó. Đề tài cũng đưa ra cơ sở giải thích các bảng số liệu, biểu đồ trên nền kiến thức cơ bản; sự vận dụng trong mỗi dạng kiến thức theo yêu cầu cần làm và hướng sử dụng các biểu đồ trong quá trình dạy học theo hình thức biểu hiện các khâu của quá trình dạy học.

Như vậy, đề tài vừa giúp giáo viên có cách giảng thống nhất, sử dụng linh hoạt biểu đồ trong dạy học vừa giúp học sinh có kỹ năng tốt hơn trong quá trình học tập tiếp thu tri thức và có kết quả cao hơn trong các kỳ thi.  

Một trong những nét mới của đề tài là đã phân dạng các bảng số liệu, biểu đồ để quy về công thức nhận xét, giải thích giúp học sinh và giáo viên nắm bắt được hướng khai thác các kênh số liệu, biểu đồ một cách chuẩn xác và đúng cơ sở khoa học.

Làm việc với biểu đồ, bảng số liệu theo công thức như toán học sẽ giúp học sinh và giáo viên rút ngắn được thời gian học tập, có được hướng nghiên cứu địa lý hiệu quả không chỉ trong quá trình đang học, mà quan trọng giúp các em có chìa khoá để làm việc với các kênh thông tin các em đọc và tìm hiểu qua các phương tiện thông tin, cuộc sống xã hội khi còn ngồi trên ghế nhà trường và cả sau này khi các em hoà nhập vào cuộc sống xã hội.

Đây là điều quan trọng mà ngành giáo dục cần làm được trong thời đại bùng nổ thông tin. Việc đưa ra phương pháp nghiên cứu cũng giúp cho học sinh thực hiện quá trình “học tập suốt đời”. Điều này đã đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục THPT là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.

Với 18 năm đứng lớp trong đó, 14 năm trực tiếp tham gia luyện học sinh giỏi các cấp, luyện thi đại học, thi tốt nghiệp, cô giáo Bùi Thị Hải Yến đã trở thành cốt cán môn Địa lý của Sở GD&ĐT, Bộ GD&ĐT từ nhiều năm nay. Cô còn tham gia viết sách, biên soạn tài liệu. Đề tài cô viết được ứng dụng thành công trong giảng dạy cho học sinh THPT với kết quả dạy cho học sinh giỏi các cấp và thi đại học, thi tốt nghiệp đạt kết quả cao.

Đề tài này cũng được cô trực tiếp giảng cho giáo viên địa lý trong tỉnh ở các đợt tập huấn bồi dưỡng chuyên sâu về đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh. Gần đây nhất là hội nghị tập huấn dạy học sinh giỏi cho giáo viên THPT tại Trường THPT Cẩm Phả.

“Phương pháp xây dựng và sử dụng biểu đồ trong dạy học địa lý THPT” của cô giáo Bùi Thị Hải Yến thực sự là cách dạy, học mới, đóng góp tích cực cho phong trào lao động sáng tạo, đổi mới phương pháp học tập trong ngành giáo dục .