Men gan
Thắc mắc của bạn Trần Văn L., được BS. Bạch Đằng giải đáp như sau:
Men bản chất là những protein có tác dụng xúc tác một phản ứng hoá học, phản ứng này bản thân nó không xảy ra họặc xảy ra rất chậm nếu không có men. Trong tế bào gan có sự định khu khá phong phú các men, có men chỉ có trong bào tương, có men chỉ có trong ty thể, có loại men có cả ở hai nơi. Nếu tế bào bị tổn thương nặng sẽ làm tăng cả men có ở trong ty thể. Sự xuất hiện của men có trong ty thể phản ánh tình trạng tổn thương tế bào trầm trọng hơn sự xuất hiện của các men ở bào tương.
Men transaminase là men xúc tác cho quá trình vận chuyển nhóm amin của những axit amin sang những α-cetonic tạo nên mối liên hệ giữa sự chuyển hoá protein và gluxit. Trong số các transaminase trong huyết thanh, có hai loại được chú ý nhiều nhất:
- SGOT (Serum Glutamic Oxaloacetic Transaminase): còn gọi là ASAT.
- SGPT (Serum Glutamic Pyruvic Transaminase): còn gọi là ALAT.
Hai men này xúc tác sự chuyển hoá nhóm của Alanine và Aspartate đến nhóm α-ceto của α-cetoglutarate để tạo thành Pyruvat và Oxaloacetate.
Bình thường men transaminase được phân bố rộng rãi ở các mô của cơ thể, nồng độ và hoạt động men mạnh nhất ở gan, cơ, xương, tim, não, thận, rất ít trong máu. Khi tổn thương ở các mô trên, transaminase được giải phóng ra ngoài tế bào và làm tăng nồng độ trong máu.
Transaminase thay đổi nhiều trong điều kiện lao động nặng và kéo dài, có ảnh hưởng do tuổi tác. Giữa nam và nữ không có sự khác biệt rõ rệt về hoạt độ men.
Trong thăm dò chức năng gan, việc định lượng men transaminase có lợi cho việc chẩn đoán lẫn tiên lượng bệnh. Sự bình thường hoá trở lại của các giá trị là quan trọng để kiểm tra hiệu quả quá trình điều trị. Trong lâm sàng, men SGOT và SGPT được sử dụng để đánh giá mức độ hoại tử nhu mô gan và theo dõi tiến triển bệnh gan.
Viêm gan virus cấp: trong viêm gan virus cấp sự tổn thương tế bào gan thường lan toả nhưng chủ yếu là bào tương và sự thay đổi tính thấm của màng tế bào. Do đó hoạt độ của men transaminase tăng cao trong máu gấp 5 - 10 lần bình thường, cả SGPT và SGOT đều tăng nhưng SGPT tăng nhiều hơn, có lúc tới 1.000 U/L và chỉ số SGOP/SGPT < 1. Các transaminase trở về bình thường sau 3 - 4 tuần trong giai đoạn hồi phục. Theo dõi diễn tiến của men transaminase trong viêm gan virus cấp có giá trị trong tiên lượng nếu men tăng kéo dài cần nghĩ tới khả năng chuyển thành mạn tính hoặc xơ gan.
Các viêm gan nhiễm độc do các nguyên nhân (hoá chất, thuốc, rượu…): SGOT và SGPT đều tăng nhưng chủ yếu tăng SGPT tới gấp 100 lần bình thường. Đặc biệt tăng rất cao trong nhiễm độc rượu cấp có mê sảng, điều trị salicilat (aspirin) kéo dài.
Viêm gan mạn: SGOT và SGPT thường tăng ở mức độ vừa, gấp 2 - 5 lần bình thường và tăng cao khi viêm gan mạn hoạt động.
Xơ gan: men gan tăng tương ứng với tiến triển của bệnh.
Ung thư gan nguyên phát: SGOT và SGPT tăng từ từ, SGOT tăng nhiều hơn SGPT, tỷ số SGOT/SGPT > 2 - 3.
Vàng da tắc mật: SGOT và SGPT chỉ tăng nhẹ.
Như vậy, trong trường hợp này ông chưa cần điều trị gì, chỉ cần ngừng uống các loại thuốc vẫn thường xuyên sử dụng trong một thời gian là các men gan sẽ về giá trị bình thường; bên cạnh đó có thể dùng thêm actisô để uống hàng ngày vừa có tác dụng thanh nhiệt vừa có tác dụng giải độc cho gan.
