Loại rau quả đầu tiên ở Tân Thế giới

Muốn củng cố các lý thuyết của mình, các nhà khảo cổ có thể tiến hành những khai quật mới trên thực địa. Nhưng đôi khi chỉ cần phân tích lại kết quả của những lần khai quật cũ.

Chẳng hạn, khi nghiên cứu lại di tích thực vật đã gặt hái cách đây khoảng 40 năm ở Mexico, Bruce Smith, ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Mỹ, Washington, dứt khoát bác bỏ lý thuyết mà những người phát hiện đã xây dựng. Ngô không phải là cây trồng cổ nhất ở Tân Thế giới. Cây trồng cổ xưa nhất phải kể tới bí ngô.

Vào đầu những năm 1960, nhà khảo cổ Mỹ Richard MacNeish đã khai quật nhiều hang động ở Mexico cùng với cộng sự. Trong hang Coxcatlán ở thung lũng Tehuacán, họ tìm thấy di tích của ngô, đậu và các loại bí. Vào thời ấy, việc xác định niên đại bằng phương pháp cacbon 14 đòi hỏi phải phá hủy các mẫu có kích thước lớn. Vì vậy họ đành phải xác định niên đại các mẩu than tìm thấy ở các địa tầng cùng với thực vật. Họ suy ra từ đó tuổi của cây trồng ở vùng này là khoảng 7500 năm. Như vậy, theo họ, cây trồng quan trọng nhất là ngô.

Nhưng từ vài năm nay, kỹ thuật trắc phổ khối có chất xúc tác cho phép xác định tuổi của những mẫu chất hữu cơ rất nhỏ bằng phương pháp cacbon 14. Cho nên có thể xác định niên đại di tích thực vật trực tiếp. Từ năm 1989, các bắp ngô ở Coxcatlán đã được xác định chỉ có tuổi 5500 năm. Tuy nhiên, những người bảo vệ sự thuần hóa cổ xưa vẫn tiếp tục bênh vực thuyết của họ bằng kết luận từ các vấn đề kỹ thuật khác nhau.

Để làm rõ hẳn cuộc tranh cãi này, Bruce Smith đã phân tích lại kết quả đầy đủ của những khai quật này. Một công việc lâu dài! Chẳng hạn ông đã xem xét tất cả các mảnh thực vật còn được bảo tồn và xác định 986 di tích của bí thuộc chi bầu bí (cucurbita)trong số đó, như hạt, cuống hoa và các mảnh vỏ. Ông còn xác định được loài cho 296 di tích đó.

Ông cũng đã xác định tuổi của 13 mảnh thực vật này và khoảng 60 mảnh khác bắt nguồn từ than, ngô, đậu và những loại rau quả khác. Tuổi lâu nhất là vào khoảng 8000 năm và thuộc về bí ngô ( cucurbita pepo). Ngô có tuổi gần đây hơn nhiều.

Công trình này cũng giải thích tại sao các nhà khảo cổ trong những năm 1960 bị mắc sai lầm. Trên thực tế, Bruce Smith cũng đã thấy lại vị trí chính xác của từng mẫu được xác định tuổi trong các địa tầng. Chẳng hạn ông nhận xét rằng những di tích được phát hiện lại ở cạnh nhau đôi khi chênh nhau hàng nghìn năm tuổi. Điều này chứng tỏ đất của hang động đã bị đảo lộn sau khi con người chiếm cứ.

La Recherche, số 388, 7-8/ 2005