Lễ hiến sinh trâu của người Lát (Lâm Đồng)
Lát là một nhóm tộc người bản địa sống lâu đời ở cao nguyên Lang bi ang. Người Lát hiện có vài chục ngàn nhân khẩu, sống rải rác ở các huyện Lạc Dương, Đơn Dương, Lâm Hà, Đức Trọng và vùng ngoại thị thành phố Đà Lạt của tỉnh Lâm Đồng.
Người Lát thường chọn các khu rừng thưa, gần nguồn nước để cư trú. Họ sinh sống dựa vào làm rẫy, nhưng cũng chăn nuôi gia súc, gia cầm, nhất là ngựa, mỗi nhà có một vài con dùng làm phương tiện để di chuyển, vận tải trao đổi hàng hóa. Trâu là con vật linh thiêng được người Lát giết thịt trong lễ cưới và cúng tế thần linh mỗi dịp lễ tết, mừng thắng lợi mùa màng.
Hàng năm, khi thu hoạch xong mùa vụ cũng là lúc đón mừng năm mới, người Lát lại tổ chức lễ hiến sinh trâu gọi là Sa rơ pu. Đây là tết to nhất của đồng bào để cúng yàng, cầu cho mưa thuận gió hòa, mong yàng đuổi giúp con heo rừng, con chuột, con sâu…. đừng cho nó vào phá nương phá lúa. Đó cũng là dịp dân làng vui chơi, ca hát, cho trai gái trong buôn làng gần gũi, tìm hiểu nhau.
Dưới chân núi Lang bi ang cao 2.176 m, Sa rơ pu diễn ra sôi nổi, rộn ràng. Trên trảng cỏ rộng, bằng phẳng, cây nêu được dựng lên cao chót vót với những màu ngũ sắc và chuông nhạc kêu rung reng mỗi khi gió thổi. Con trâu hiến tế phải là con vật khỏe mạnh, được tắm rửa sạch sẽ và cột chắc vào chân cây nêu. Mở đầu buổi lễ, Pô gru (thầy phủ thủy) và Pô Jâu (thầy cúng) cùng khấn yàng:
“Cầu xin yàng cho buôn làng lúa tốt, gia súc, gia cầm khỏe mạnh, mùa rẫy được nhiều kho thóc đầy, cho đàn ngựa sung sức, bay qua núi cao thác lớn…”. Lời khấn như hát kể, có vần có điệu. Xong lời khấn, các loại chiêng sar, chiêng knak, khèn m buốt cùng tấu lên giai điệu rộn ràng, thúc giục buôn làng nhảy múa.
Những chàng trai khỏe mạnh cầm lao vừa múa vừa thay nhau đâm vào con trâu cho đến chết. Máu trâu được lấy bôi vào trán mọi người để cầu chúc sự bình yên. Thịt trâu xả ra cho các thiếu nữ nướng trên bếp than hồng rồi bầy vào mâm lá chuối.
Làm lễ xong, mọi người cùng ăn uống, tấu chiêng, hát trường ca và tâm pớt.Hết chén rượu này đến chén rượu khác, vơi rồi lại đầy. Chiêng tấu ngừng rồi lại tấu. Trường ca, tâm pớtkhi hào hùng sôi nổi, khi sâu lắng thiết tha. Chiêng và khèn. Hát và múa. Uống và uống… say sưa cho đến khi gà gáy gọi mặt trời lên.
Lễ hội Sa rơ pu (hiến sinh) của người Lát bổ sung thêm một nét văn hóa của cộng đồng các dân tộc vùng Tây Nguyên hùng vĩ.
