Lấn biển – giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu

Tiềm năng để mở rộng quỹ đất

Bờ biển nước ta nhiều nơi rất cạn, lại chạy dọc theo dãy Trường Sơn, với bờ biển trên 3.200 km, nước ta làm khoảng 60 khu lấn biển bình quân khoảng 50-60 km một khu tương đương mỗi tỉnh dọc bờ biển một vài khu tương đương mỗi con sông lớn chạy ra biển ta làm hai con kè hai bên bờ kèm theo 2 khu lấn biển hai bên chạy ra biển, kéo dài sông ra biển. Sông chuyên chở cát, phù sa ra bồi đắp làm biển tiếp tục cạn và ta lại tiếp tục kéo khu lấn biển ra xa.

Ở miền Trung, nhiều nơi như ở Nghệ An, biển rất cạn và chiều dài từ biển đến Lào chỉ khoảng 40-50 km, vậy nếu kéo khu lấn biển ra được 10 km thì có nghĩa là mở rộng được quỹ đất và biển nội thuỷ thành chủ quyền vững chắc đến 20% lãnh thổ. Nếu tính trung bình cho cả nước với hơn 3.200 km nếu lấn được 10 kim thì mở rộng được 10% lãnh thổ cả nước.

Đó là chưa nói đến lợi ích của lấn biển, vì cứ 50 km bờ biển ta chỉ làm khu lấn biển khoảng 5 km, 10% bờ và lấn ra xa, nước ta sẽ tạo được quỹ đất lấn biển, bơm cát vùng biển còn lại làm khu lấn biển xong ta đào bớt đồi núi trọc miền Trung và dãy Trường Sơn để lấn biển. Khi đó nước ta vừa có thêm quỹ đất là chân núi đồi trọc vừa được san phẳng thành quỹ đất bằng phẳng cho xây dựng và sản xuất. Đồng thời, giải quyết được nạn gió Lào nóng ở miền Trung vì gió mát ở biển Tây qua Lào bị dãy Trường Sơn giữ lại hơi ẩm ở Lào và gió khô thổi qua Việt Nam. Bên cạnh đó, với việc đào bớt dãy Trường Sơn sẽ bằng phẳng hơn để làm đường sắt, đường bộ cao tốc giá rẻ và không phải đào hầm cho tàu chạy xuyên qua núi, không phải tốn hàng trăm tỉ đôla cho việc xây dựng đường sắt, đường bộ cao tốc.

Việc tạo được khoảng 60 khu lấn biển nối liền thì bờ biển, biên giới được mở rộng, làm đường bộ, đường sắt cao tốc ngắn hơn, rẻ hơn vì bằng phẳng kết hợp với cảng biển, du lịch, dân cư, công nghiệp.

Việc kết nối 60 khu lấn biển sẽ thành đê biển chắn gió mùa Tây Nam làm cho vận tải biển gần bờ phát triển, hiện nay vận tải biển rẻ hơn hàng ngàn lần vận tải bộ nhưng chưa phát triển vì cảng biển ở nước ta chưa đồng bộ, biển cạn nên tàu phải chạy xa bờ, gió mùa Tây Nam đánh chìm những tàu nhỏ gần bờ. Khi vận tải biển gần bờ phát triển sẽ rẻ hơn vận tải đường bộ, hơn nữa không tốn chi phí làm và duy tu đường, giải quyết được nạn kẹt xe và giảm tai nạn giao thông đường bộ, ô nhiễm môi trường vùng bờ.

Đồng thời, những khu lấn biển này cùng lúc thoả mãn nhiều nhiệm vụ như mở rộng quỹ đất, vùng biển nội thuỷ đánh cá an toàn cho người dân nghèo, thay đê biển phòng chống lụt bão, là con đường du lịch dọc biển nên an ninh quốc phòng được củng cố vững chắc trong điều kiện nước ta chưa thể chạy đua mua sắm tàu ngầm, tàu sân bay vì rất đắt, chi phí duy tu bảo dưỡng cao mà thời gian sử dụng lại ngắn; còn lấn biển vừa rẻ vừa vĩnh cửu hơn nhiều lần.

Cẩn trọng khi lấn biển

Nhìn chung, các nhà khoa học về môi trường đều ủng hộ giải pháp lấn biển và coi đó là việc cần làm để phục vụ cho các mục tiêu kinh tế và chủ động ứng phó với tác động của BĐKH. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chạy theo các mục tiêu kinh tế mà xem nhẹ vấn đề tác động của môi trường, nhất là ở ở khu vực miền Trung, nơi thường xuyên gánh chịu những trận bão lớn và địa hình có độ dốc lớn.

Lấn biển, nhất thiết phải thực hiện trong một quy hoạch tổng thể của cả nước và chỉ được làm ở những địa điểm được xác định là phù hợp. Thời gian qua, việc lấn biển diễn ra khá tràn lan, không ít rừng ngập mặn ven biển, những cánh rừng phòng hộ quan trọng đã bị tàn phá vì các mục tiêu kinh tế khác nhau. Đặc biệt, ở miền Trung, sức tàn phá ghê gớm của những trận bão làm cho đô thị lấn biển trở nên thiếu an toàn, nếu không tính toán, cân nhắc kỹ về các giải pháp thích ứng.

TS.Nguyễn Đình Hoè, Khoa Môi trường Đại học Quốc gia Hà Nội, tán thành việc phải có quy hoạch tổng thể cho vấn đề lấn biển. Ông nhấn mạnh : “Những khu vực nhạy cảm với môi trường như khu bảo tồn thiên nhiên, vùng danh lam thắng cảnh tự nhiên… nhất định không được tác động vào. Những nơi không thuộc diện bảo vệ thì có thể lấn nhưng phải có đánh giá tác động môi trường thật kỹ và khâu thẩm định cũng phải đạt chất lượng”.

Can thiệp vào biển chỉ mang lại hiệu quả tích cực nếu làm đúng và điều này chỉ có thể thực hiện trong một chương trình tổng thể. Thực tế, đã có nhiều dự án lấn biển sai ngay từ đầu.

Những khu vực bờ biển có nhiều ao xoáy, bị xói lở, thì lấn biển là giải pháp bảo vệ bờ biển chủ động và hiệu quả nhất. Tuy nhiên, không phải những điểm bị xói lở nào cũng có sức hút với nhà đầu tư về mặt kinh tế và ngược lại, không hiếm nơi nhạy cảm với môi trường nhưng lại rất hấp dẫn nhà đầu tư. Do vậy, mỗi dự án đều phải được xét trong tổng thể vì nó liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Phải tuỳ thuộc vào lĩnh vực ưu tiên để xem xét tác động và quyết định.

Với một dự án lấn biển, có rất nhiều yếu tố cần phải xem xét kỹ lưỡng, chẳng hạn như tác động của sóng biển, thuỷ triều, bão lũ; vấn đề dòng chảy và xói lở; vấn đề môi trường sống, sinh sản của sinh vật biển; giải quyết chất thải đô thị… Thông thường, dự án lấn biển nào cũng phải xây dựng đê chắn sóng, nhằm bảo vệ và chống xói lở cho vùng đất lấn. Đắp đê để chống xói lở cho chỗ này, có thể sẽ gây xói lở cho chỗ khác. Vì vậy, việc đánh giá tác động môi trường phải được xem xét trong một tổng thể chung của cả khu vực, không thể chỉ làm bó hẹp trong phạm vi mỗi dự án. Đây cũng là vấn đề lo ngại nhất. Báo cáo đánh giá tác động môi trường phải qua nhiều cấp thẩm định, từ địa phương tới trung ương.

Mô hình ở Kiên Giang

Bằng ý chí, nghị lực sức sáng tạo phi thường, dự án quai đê lấn biển mở rộng ở TP.Rạch Giá (Kiên Giang) từ năm 1999 đến nay đã trở thành hiện thực. Có thể nói, đây là một kỳ tích độc đáo không chỉ của miền Tây Nam Bộ, bởi lần đầu tiên trong cả nước, người Kiên Giang dám dời non lấp biển mở rộng quỹ đất, phục vụ cho hơn 6 vạn hộ dân cùng với những hệ thống cơ sở hạ tầng dịch vụ văn minh và hiện đại.

Để có được khu đô thị mới tạo lập dọc theo thành phố 8km, vươn xa ra biển trên 500m với tổng diện tích quỹ đất lên tới 420.000 ha, hàng trăm đơn vị thi công đã phải vận chuyển hàng tỷ mét khối đá núi từ Hòn Đất và tận cả An Giang để làm móng quai đê chắn biển, xây dựng công trình. Đến nay, dự án lấn biển đã bán 4.700 lô đất với tổng doanh thu trên 450 tỷ đồng. Ngân sách Nhà nước cũng đã “thặng dư” hàng ngàn tỷ đồng, bởi các khoản thuế chuyển quyền sử dụng đất, kinh doanh và dịch vụ.

Dự án chiến lược lấn biển mở rộng đô thị của lãnh đạo tỉnh Kiên Giang mang tính “đột phá cho cả tương lai”, nếu không Rạch Giá khó có được một hệ thống cơ sở hạ tầng đô thị hiện đại, hội đủ điều kiện của một thành phố. Từ đây, nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước được mở ra, để cùng Rạch Giá – Kiên Giang từng bước mạnh giàu.

Đột phá thành công từ công trình lấn biển Rạch Giá, đảng bộ và chính quyền cùng nhân dân Kiên Giang đã và đang triển khai xây dựng thêm các khu đô thị lấn biển mới quy mô lớn tại thị trấn Rạch Sỏi và thị xã Hà Tiên, cùng những cây cầu đất liền nối đảo. Cùng với sự chuyển mình đi lên của cả nước, đất và người Kiên Giang đã tạo cho mình một hướng tương lai… đi lên từ những công trình lấn biển.