Kỹ thuật ủ thức ăn xanh
Tầm quan trọng
- Cất trữ thức ăn xanh khi dư thừa để sử dụng vào lúc khan hiếm thức ăn xanh.
- Chủ động thu cắt thức ăn xanh khi chúng đạt giá trị dinh dưỡng cao nhất và dự trữ chúng để sử dụng quanh năm.
- Dự trữ được nhiều tháng mà chất lượng vẫn tốt. Giá trị dinh dưỡng vẫn còn giữ được đến 85% so với giá trị ban đầu.
Cách làm hố ủ
Chọn vị trí làm hố ủ
Hố ủ cần gần nguồn nguyên liệu, tiện đường giao thông để giảm chi phí vận chuyển, gần chuồng trại gia súc. Nền đất chắc, địa thế rộng để dễ dàng xe máy ra vào quay trở. Không bị ngập hoặc đọng nước vào mùa mưa.
Một số kiểu hố ủ
Có nhiều cách để ủ cỏ: ủ trong hố, ủ thành đống trên sân, ủ trong bao túi nilon… Cách ủ thành hố là phổ biến hơn cả. Thông thường hố ủ có 2 vách hai bên. Có loại hố ủ có 3 vách, phía trước không có vách để thao tác khi ủ và khi lấy cỏ ra. Gọi là hố nhưng đều xây nổi trên mặt đất. Ủ cỏ thành đống thì không cần xây vách hố ủ. Trong trường hợp này đống cỏ đánh thành khối cao, trên đỉnh san phẳng, giậm chặt, trên mặt và chung quanh đống cỏ phủ các tấm plastic cho kín. Phía trên đống phủ đất và che chắn không để trâu bò bước lên trên.
Kích thước hố ủ
Kích thước hố ủ phụ thuộc vào lượng thức ăn xanh đem ủ và điều quan trọng nữa là ta có thể hoàn thành công việc ủ gọn trong ngày. Hồ ủ lớn thì chi phí xây dựng lớn và kỹ thuật ủ sẽ khó đáp ứng yêu cầu về thời gian khi ủ. Hố ủ nhỏ thì tỷ lệ cỏ ủ bị hư hỏng (quanh hố, đáy hố và bề mặt hố ủ) sẽ cao. Thể tích tối thiểu một số hố ủ không nên nhỏ 5m3. Kinh nghiệm cho thấy làm nhiều hố ủ nhỏ và vừa tốt hơn là làm một hố ủ lớn. Ước tính 1m3 hố ủ được 650 kg cỏ. Một hố ủ có thể tích 35 m3 có thể ủ được khoảng 20 tấn cỏ. Số cỏ ủ này đủ nuôi được 10 con bò trong 3 tháng.
Vật liệu xây hố ủ
Đá, gạch, xi măng và cát để xây hố ủ kiên cố sử dụng lâu dài. Hố ủ tạm thời có thể dùng tre, gỗ quây lại thành hố và lót kín thành hố là được. Đáy hố ủ làm dốc và có rãnh nhỏ để thoát nước trong hố ủ ra ngoài. Độ dốc của đáy là 10%. Hố ủ lớn thì đáy cần gia cố nền cho cứng để xe máy ra vào lấy cỏ.
Kỹ thuật ủ cỏ
Chuẩn bị nguyên liệu ủ
Chọn thời điểm cắt cỏ khi chúng có giá trị dinh dưỡng cao nhất. Nếu cỏ voi thì cắt vào lúc cây cao 1,5. Cây bapứ thì cắt lúc hạt đã đông cứng (sau khi râu bắp đã héo). Cỏ thảo khác thì cắt trước khi ra hoa. Cỏ tự nhiên thì cắt vào cuối mùa mưa. Hàm lượng chất khô trong thức ăn đem ủ đạt 30% là tốt nhất. Chặt ngắn thức ăn 3,0 – 3,5 cm để dễn nén chặt. Nên dùng máy để băm chặt vì chặt bằng tay sẽ rất chậm bời vì chúng ta cần phải làm đầy hố ủ thật nhanh. Nếu chọn máy băm cỏ công suất 1,5 – 1,8 tấn/ giờ thì trong 1 ngày ta sẽ ủ xuống hố 10m3.
Các chất phụ gia
Có thể thêm rỉ mật đường khi cỏ ủ là cỏ hoà thảo non, cỏ họ đậu vì chúng thiếu lượng đường cần thiết cho lên men. Cứ 1 phần rỉ mật pha loãng với 2 phần nước đựng trong một thùng phuy lớn, cứ 1m3 cỏ ủ thì phun vào trung bình 35 lít hỗn hợp này, phun đều theo mỗi lớp cỏ. Ủ cỏ voi, cây bắp thì không cần thêm rỉ mật. Ngoài rỉ mật người ta còn dùng muối thêm vào 1 – 2% (tính theo chất khô của cỏ). Cỏ non cần nhiều muối hơn so với cỏ đã đạt yêu cầu chất khô. Không được để đất cát và những thứ khác lẫn tạp vào hố ủ.
Nén cỏ trong khi ủ
Nén thật kĩ sau khi mỗi lần cho cỏ vào hố. Càng nén chặt các lớp cỏ ủ thì không khí còn lại trong cỏ càng ít, chất lượng cỏ ủ càng tốt. Công việc ủ cỏ phải làm thật khẩn trương, thời gian hoàn thành hố ủ không quá một ngày.
Niêm phong hố ủ
Khi hố ủ đầy, dùng một tấm bạt nilon dày phủ kín lên mặt hố và chèn sâu các cạnh của tấm bạt theo mặt trong tường của hố ủ. Đổ đất lên trên dày 20 – 30cm tạo sức nặng nén chặt thêm hố ủ và tránh mưa. Sau 5 ngày ủ thì bịt kín miệng rãnh thoát nước ở dưới nền hố ủ. Cần thiết thì làm mái che mưa để bảo đảm chắc chắn là nước mưa không thể vào hố cỏ ủ. Cỏ ủ sau một tháng có thể lấy cho bò ăn.
Cho bò ăn cỏ ủ
Trước khi cho bò ăn cần đánh giá chất lượng cỏ sau khi ủ. Chất lượng cỏ ủ phụ thuộc vào chất lượng nguyên liệu, ẩm độ khi ủ và kỹ thuật ủ. Cỏ ủ chất lượng tốt thì màu vàng như sợi thuốc lá, mùi thơm của axit, không có mốc, cầm tay bóp chặt nắm cỏ ủ không thấy nước rỉ ra kẽ ngón tay, chất khô khi đó ước đạt trên 25%. Cỏ ủ chất lượng xấu thì có màu nâu vàng hoặc nâu tối, mùi hôi và có nhớt. Khi nắm trong tay cỏ ủ bóp mạnh sẽ có nhiều nước tràn ra kẽ tay, khi đó chất khô chỉ đạt 15% hoặc ít hơn. Khi lấy cỏ cho bò ăn cần lấy gọn từ ngoài vào trong và mỗi lần lấy cần lấy hết từ trên hố xuống đáy hố. Số lượng cỏ ủ cho mỗi bò trưởng thành từ 20 – 25kg mỗi ngày.
