Kỹ thuật gieo sạ lúa theo hàng bằng máy kéo tay: Bước đi thích hợp trong cơ giới hóa nông nghiệp

Vụ lúa xuân vừa qua, trong điều kiện thời tiết rét đậm, rét hại kéo dài, kỹ thuật sạ hàng được nông dân Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ triển khai trên diện tích 160.000ha (14% diện tích lúa) với 21/33 tỉnh, thành áp dụng. Triển khai áp dụng kỹ thuật sạ hàng, bà con hạn chế được rất nhiều khó khăn của việc làm mạ trong điều kiện thời tiết giá rét. Ngoài ra, còn tiết kiệm được 1 - 1,5 triệu đồng/ha. Trên thực tế, phương pháp gieo sạ đã từng được áp dụng ở miền Bắc từ những năm Kháng chiến chống Pháp. Cố GS. Bùi Huy Đáp và cộng sự từng hướng dẫn bà con áp dụng kỹ thuật sạ hàng với các giống lúa ngắn ngày như ba giăng, lốc, nam ninh, trà trung tử...

Những năm 1960, khi còn công tác tại Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội, tôi và đồng nghiệp từng về xã Hưng Đạo (Tứ Kỳ - Hải Dương) hướng dẫn bà con áp dụng kỹ thuật cấy ngửa tay chăng dây thẳng hàng, thả bèo dâu, trồng điền thanh, sạ lúa theo hàng với máy sạ làm bằng gỗ và cật tre. Năm 1990, trong một cuộc hội nghị khoa học ở Phi-lip-pin, tôi mang mẫu dụng cụ sạ hàng của Viện Lúa Quốc tế (IRRI) về nghiên cứu áp dụng. Mẫu này làm bằng sắt, có 2 bàn trượt nên rất khó áp dụng. TS. Lê Văn Bảnh (Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL) và cộng sự nghiên cứu thay thế bàn trượt bằng bánh lồng để phù hợp với điều kiện sản xuất ở nước ta. Trà Vinh là địa phương đầu tiên tiếp thu và đưa vào sản xuất đại trà từ năm 1998. Sau đó, Nông trường Sông Hậu cũng áp dụng trên 100% diện tích (6.000ha). Khi Doanh nghiệp cơ khí Hoàng Thắng đúc máy bằng nhựa nhiều kích cỡ, các địa phương bắt đầu quan tâm đến việc sản xuất máy sạ hàng. Nhiều nơi cấp máy sạ miễn phí cho nông dân.

Ở ĐBSCL, nhờ áp dụng kỹ thuật sạ hàng, nông dân đã tiết kiệm được 100 - 150kg thóc giống/ha, khoảng 50kg urê, 1 - 3 lần phun thuốc trừ sâu, hạn chế chuột cắn phá, bông to, hạt chắc. Sạ hàng còn giúp cho việc chăm bón dễ dàng hơn, thuận tiện cho máy gặt rải hàng hay gặt đập liên hợp vận hành, khi tuốt lúa bằng máy cũng dễ hơn vì lúa ít bị rối. Việc áp dụng kỹ thuật sạ hàng trên ruộng được trang phẳng ở miền Bắc còn thuận lợi hơn ở ĐBSCL.

Nhân đây, tôi xin đề xuất với bà con nông dân và các nhà khoa học nên nghiên cứu áp dụng kỹ thuật mạ ném hay mạ vỉ cấy tung ném. Chúng tôi đã học hỏi kỹ thuật và mua vỉ plastic từ Quảng Tây (Trung Quốc) và từ miền Bắc đem vào miền Nam từ năm 1998, thấy hiệu quả hơn sạ hàng và cấy lúa vì rút ngắn thời gian vụ lúa chiếm ruộng 10 - 14 ngày. Điều này được lý giải do khi tung ném xuống ruộng, khóm mạ mang theo cục đất màu mỡ, bộ rễ không bị hư hại, lúa không bị chột như khi cấy nên không cần thời gian hồi phục.