Kỹ thuật chăn nuôi trong nông hộ phát hiện lợn nái động dục và phối giống

Để phát hiện lợn nái có động dục hay không chúng ta cần thường xuyên để ý kiểm tra. Khi lợn nái có biểu hiện bất thường cần kiểm tra lợn nái mỗi ngày ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau 12 giờ. Nên kiểm tra động dục vào lúc 5 – 6 giờ sáng và lúc 5 – 6 giờ chiều là thời điểm mà lợn thường có biểu hiện động dục rõ rệt.

Biểu hiện động dục của lợn nái:

Ngày động dục thứ nhất:

- Lợn nái đi lại, kêu rít, muốn nhảy ra khỏi chuồng.

- Lợn nái kém ăn hoặc bỏ ăn, phá máng.

- Nếu có người sờ mó thì nó tránh hoặc bỏ chạy.

- Âm hộ sưng mọng, đỏ hồng, căng bóng. Nước nhờn chảy ra ngoài âm hộ lỏng, trong và chưa keo dính.

Ngày động dục thứ hai:

- Buổi sáng lợn nái yên tĩnh hơn, ít kêu rít, thỉnh thoảng nhảy lên lưng con khác, nhưng chưa chịu đứng yên khi lợn khác nhảy lên lưng.

- Đến chiều, trạng thái yên tĩnh càng rõ nét hơn và chịu cho con khác nhảy lên lưng. Khi dùng tay ấn hoặc cưỡi lên lưng lợn, lợn sẽ đứng yên (trạng thái mê ì).

- Âm hộ bớt sưng, chuyển sang màu hồng nhạt, có vết nhăn mờ. Nước nhờn đã chuyển sang trạng thái keo dính.

Þ Vào thời điểm này, cho phối giống hoặc dẫn tinh là đạt kết quả tốt nhất.

Ngày động dục thứ ba:

- Trạng thái mê ì giảm dần, càng về cuối ngày lợn càng không thích gần lợn đực nữa.

- Âm hộ teo dần trở về bình thường, nước nhờn chảy ra ít, màu trắng đục, không dính.

- Đuôi úp che âm hộ.

Để xác định thời điểm phối giống dễ dàng, chúng ta có thể áp dụng quy tắc sáng - chiều: Sáng thấy lợn có biểu hiện đứng yên thì chiều hôm đó có thể phối giống, nếu chiều hôm trước thấy lợn có biểu hiện đứng yên thì sáng hôm sau có thể phối giống cho lợn…

Cách phối giống

Điều kiện cần và đủ để phối giống cho lợn cái là lợn phải đạt đủ tháng tuổi và khối lượng cần thiết:

- Lợn cái nội là 7 – 7,5 tháng tuổi, 50 – 55kg (Móng Cái) , 65 – 75 (Ba Xuyên, Thuộc Nhiêu).

- Lợn cái lai là 7,5 – 8 tháng tuổi, 75 – 85 kg.

Đối với tất cả các giống lợn, chúng ta không nên cho phối giống ngay ở lần động dục đầu tiên, vì khi đó cơ thể lợn chưa phát triển hoàn chỉnh (sự thành thục về tính thường cũng sớm hơn sự thành thục về vóc), mặt khác số trứng rụng lần đầu động dục ít… Vì vậy nếu cho phối giống ngay ở lần này thì số con đẻ ra sẽ ít. Nên phối giống cho lợn cái hậu bị đã qua 2 đến 3 chu kỳ động dục.

Đối với lợn cái lần phối giống đầu nên cho phối giống trực tiếp là tốt nhất để tạo cảm giác hưng phấn cho lợn cái hậu bị, như vậy hiệu quả phối giống sẽ cao hơn (phối giống lần đầu tiên tỷ lệ thụ thai thường thấp).

Cần xác định rõ thời điểm lợn mê ì của lợn cái hậu bị để cho phối giống ngay. Sau đó cho phối lại lần thứ hai cách lần phối đầu khoảng 10 – 12 giờ.

Những con đực dùng cho phối trực tiếp phải thành thục về thể vóc và tính dục, khoẻ mạnh, không bệnh tật, tính hăng tốt. Ngoài ra cần lưu ý đến khối lượng tương ứng giữa lợn cái với lợn đực, tránh chênh lệch quá lớn về khối lượng.

Hầu hết những người nuôi lợn nhỏ lẻ, nuôi ít không có đủ điều kiện để nuôi thêm lợn đực để phục vụ cho công tác phối giống. Họ thường phải thuê lợn đực từ các trại lợn lớn hoặc từ các lái lợn, việc này rất tốn kém và mất công. Vì vậy, chúng ta có thể sử dụng phương pháp thụ tinh nhân tạo cho lợn.

Kỹ thuật truyền tinh nhân tạo

Tinh dịch cần được bảo quản ở nơi mát (khoảng 20 độ C), tránh tác động của ánh sáng, tránh xóc, lắc mạnh lọ tinh. Lọ tinh không bị dập nứt, không sủi bọt. Các bước thực hiện kỹ thuật truyền tinh nhân tạo như sau:

- Chuẩn bị dụng cụ dẫn tinh, bao gồm: Dụng cụ (lọ, túi) dựng tinh dịch, dẫn tinh quản và bộ phận tạo áp lực đẩy tinh dịch (quả cầu bơm hoặc xylanh). Luộc sạch các dụng cụ dẫn tinh trong nước sôi 15 phút, vẩy ráo nước, để nguội.

- Vệ sinh vùng âm hộ lợn, quết nhẹ vào lưng cho lợn nái đứng yên. Bôi vadơlin vào dẫn tinh quản và cửa âm hộ lợn nái.

- Làm ấm tinh dịch lên 35 – 37 độ C bằng cách nắm lọ tinh trong lòng bàn tay một lúc.

- Gãi, ấn nhẹ vùng mông hoặc kích thích âm hộ lợn nái để lợn nái đứng yên. Nhẹ nhàng đưa đầu dẫn tinh quản vào âm hộ lợn nái, hơi chếch lên phía trên, vừa đưa vào âm hộ lợn nái hơi chếch lên phía trên, vừa đưa vào âm đạo, vừa lắc nhẹ, đồng thời ngồi ngược nhẹ lên lưng lợn để gây cảm giác giống như đang có lợn đực đang đè lên lưng; đưa dần tinh quản vào đến khi có cảm giác bị cản lại (vào đến cổ tử cung) rồi kéo lùi lại một chút, vừa đưa vừa xoay nhẹ dẫn tinh quản, lắp ống bơm hoặc lọ tinh bằng nhựa và từ từ bơm tinh dịch. Nếu dùng lọ nhựa thì bóp nhẹ lọ tinh. Nếu dùng dẫn tinh quản đầu xoắn lúc đưa vào phải xoay dần theo ngược chiều kim đồng hồ, lúc rút ra theo cùng chiều kim đồng hồ. Thời gian dẫn tinh là 5 – 10 phút.

- Sau khi bơm xong tinh dịch, từ từ dẫn tinh quản ra ngoài, vẫn ngồi hoặc đè chân lên lưng lợn nái thêm vài phút để tinh dịch chảy hết vào trong.

- Sau khi dẫn tinh xong, dùng xà phòng rửa sạch dụng cụ dẫn tinh.

- Cần kiểm tra lợn nái để xác định kết quả phối giống, tránh trường hợp lợn nái chưa đậu thai nhưng không được phối giống lại.

- Kiểm tra lợn nái từ ngày 17 đến ngày thứ 23 sau khi phối giống để xem có xuất hiện các triệu chứng động dục lại không.

- Nếu lợn nái đã có chửa rồi thì thường nằm sấp, không động dục trở lại.

- Nếu phối trượt thì lợn sẽ động dục trở lại trong vòng 17 – 23 ngày sau khi phối giống.

- Có thể lợn nái đã có chửa nhưng vẫn có biểu hiện động dục trở lại, trường hợp này gọi là động dục giả. Động dục giả có biểu hiện sau:

+ Không biểu hiện rõ giai đoạn chịu đực (mê ì).

+ Khi dùng tay hoặc que chạm nhẹ vào vùng âm hộ thì lợn nái xoay sang một bên khác né tránh hoặc cụp đuôi che âm hộ.

+ Không cho lợn khác nhảy lên lưng, hoàn toàn không có phản xạ mê ì.

+ Âm hộ sưng đỏ nhưng không có hoặc có rất ít dịch nhờn chảy ra.

Thời gian động dục ngắn hơn bình thường, chỉ 1 – 2 ngày là kết thúc.

- Tiếp tục theo dõi 6 tuần lễ kể từ khi phối giống vì có thể lợn có chửa nhưng sau đó bị tiêu thai.

- Nếu lợn đã có chửa thì tiếp tục theo dõi và điều chỉnh lượng thức ăn, tính toán ngày lợn đẻ để có kế hoạch chuẩn bị trực lợn đẻ.