Kinh tế trang trại kiểu… Nông bộ

5 năm kể từ năm 2000 khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 03/2000/NQ-CP khuyến khích phát triển kinh tế trang trại (KTTT) theo tính toán của cơ quan chức năng, tốc độ phát triển trang trại là tăng khoảng 9.000 trang trại (TT)/năm. Hiện thời bình quân mỗi tỉnh có khoảng… gần 1.800 trang trại. Nơi tăng nhanh nhất, là vùng Tây Nguyên (gần 47%) và Đông Nam bộ (hơn 30%). Với trên 100.000 TT hiện thời (gấp đôi so với năm 2000), tổng diện tích đất, mặt nước… mà TT “ngốn” đã lên trên 460.000 ha.

SXKD nông sản: mức… nông hộ

Không thể phủ nhận những gì KTTT đã đem lại: Chỉ 1 năm 2004 làm ra tổng giá trị hàng hoá dịch vụ gần 10.000 tỷ đồng, với nhiều gương chủ TT điển hình, áp dụng giỏi tiến bộ KHKT, hình thành những hướng SXKD mới mẻ; Thu hút nguồn vốn đầu tư lớn; Tạo việc làm cho hàng trăm ngàn lao động; Mở ra hướng làm ăn mới cho những nông dân, vốn chỉ quen “con trâu đi trước cái cày theo sau”, làm khởi sắc bộ mặt nông thôn thời nông nghiệp thị trường… Làm KTTT tức là phải thoát khỏi kiểu SXKD mô hình họ manh mún nhỏ lẻ, thô sơ… hình thành vùng SX nông sản hàng hoá lớn, chất lượng cao đồng nhất… đáp ứng nhu cầu càng cao của người tiêu dùng. Kỳ vọng đó thế nào? Đến thời điểm này, sản phẩm TT vẫn là thực trạng “muôn năm cũ” mà nền SX kinh tế hộ: năng suất chất lượng sản phẩm vẫn… chưa cao, sức cạnh tranh yếu ớt. Bởi thế nên đến giờ, vẫn tồn tại thực trạng: 90% sản phẩm TT bán ở dạng thô hoặc tươi sống chưa qua chế biến; 60% bán với giá thấp chưa hợp lý. Điều oái oăm là những địa phương lớn sôi động thương mại dịch vụ thì tỷ lệ sản phẩm TT bán dạng thô lại chiếm chủ yếu, như TP.HCM hơn 95%, Đồng Nai 96%, Yên Bái 98%...

Vì thế, nên TT vẫn không thoát khỏi vòng luẩn quẩn bấp bênh mà hình thức SXKD nông hộ đã kinh qua. Do không nắm bắt được thị trường, hầu hết các TT trồng cây ăn quả; lâm nghiệp… đến thời điểm thu hoạch đã lúng túng, bị động. Nhiều TT Tây Nguyên đầu tư hàng tỷ trồng cây đến ngày hái quả không bán được phải phá trồng loại khác rồi phập phồng chờ rủi may. Tỉnh Quảng Nam, một chủ TT trồng cây lâu năm rơi cảnh trên, cụt vốn đã nuối nước mắt… giã từ TT.

Trình độ chủ trang trại: Bậc… nông dân

Vấn đề cũ “biết rồi khổ lắm nói mãi” này đến tận bây giờ; thời hội nhập cận kề, mà vẫn “y như cũ”. Báo cáo của cơ quan chức năng thể hiện: Đa số chủ TT trình độ học vấn thấp, lúng túng trước cơ chế thị trường. Đổ tiền tỷ vào đất vào cây nhưng lại điều hành, tổ chức sản xuất bằng… nhiệt tình, thậm chí khỏi cần ghi chép, hạch toán kinh doanh, chẳng khác gì nông dân bình thường.

Tách bạch các yếu tố như trên, để dễ nhìn mảng tối của bức tranh KTTT. Tách vậy nhưng mỗi yếu tố là một mắt xích quan trọng, gắn kết với nhau, để quyết định sự thịnh suy của KTTT. Trước thềm WTO, với cuộc chiến thương trường khốc liệt, nhìn KTTT với kỳ vọng mong manh chợt thấy lo ngại cho nông nghiệp và cho nông dân ta…

Nguồn: Khoa học - Ứng dụng (LHH Nghệ An), 7/8/005