Không tùy tiện dùng thuốc bổ gan, hạ men gan

Gan là cơ quan đặc biệt đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng và phức tạp, trong đó có giải độc. Nhu mô gan thường xuyên lọc ra khỏi cơ thể những chất độc trong máu bằng cách chuyển hóa, biến đổi chúng rồi thải loại qua đường mật hay đường tiểu. Do thường xuyên phải xử lý chất độc nên gan có thể bị nhiễm độc thể hiện ở chỗ nhu mô gan bị tổn thương và được gọi là viêm gan. Đó là tình trạng tế bào gan bị viêm, bị hư hoại và chết đi. Viêm gan có thể do nhiễm độc(do sử dụng thuốc lâu dài, đặc biệt do nghiện rượu uống bia rượu dài ngày) nhưng nguyên nhân thường gặp nhất ở ta hiện nay là viêm gan do nhiễm siêu vi (viêm gan siêu vi A, B và C). Khi tế bào gan bị viêm, bị tổn thương, các men gan như ALT (còn được ghi SGPT) và AST (SGOT) từ gan phóng thích vào máu nhiều hơn so với bình thường. Vì vậy, khi xét nghiệm thấy men gan ALT và AST tăng lên thì đó là dấu hiệu cho biết tình trạng viêm, tổn thương gan. Trong thời gian điều trị viêm gan, nếu các men gan giảm xuống đến mức bình thường thì xem như tình trạng bệnh được cải thiện. Do có liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể nên khi gan bắt đầu bị tổn thương, người bệnh có thể có nhiều triệu chứng, có triệu chứng ở gan nhưng cũng có triệu chứng ở cơ quan khác như khó tiêu, đầy bụng, rối loạn bài tiết mật, thậm chí bị phù chân, trí não lú lẫn, hôn mê (gọi là bệnh não do gan hay hôn mê gan).

Thuốc bổ gan, thuốc giúp hạ men gan được phân vào nhóm thuốc hướng gan (hepatotropes), là những thuốc giúp điều chỉnh các triệu chứng rồi loạn ở gan có tác dụng bảo vệ nhu mô gan hoặc giúp làm hạ men gan . Thuốc hướng gan khá đa dạng. Có thuốc là hóa chất như biphenyl-dimethyl-dicarboxylat, metadoxin, phosphatidylcholin. Có thuốc chứa các dẫn chất axit amin như arginin, ornithin, carnitin, axit glutamic. Có thuốc chứa các dược thảo như Diệp hạ châu, Actiso (Artichaut), Rau má, nhân trần. Có thuốc chứa các vitamin B1, B2, B6, PP… thậm chí có thuốc chứa chất có trong động vật là axit ursodeoxycholic (có trong mật gấu). Chỉ định của thuốc hoặc chế phẩm loại này là: hỗ trợ điều trị viêm gan siêu vi, viêm gan do nghiện rượu, gan nhiễm mỡ, làm giảm amoniac máu (để trị và phòng hôn mê gan), ngoài ra còn trị các rối loạn tiêu hóa như khó tiêu, táo bón. Cần lưu ý, thuốc loại này không trị bệnh viêm gan siêu vi (tức là không tiêu diệt được siêu vi B, C) mà chỉ hỗ trợ giúp làm men gan trở lại mức bình thường và cải thiện một số triệu chứng cho bệnh nhân. Có một số "thực phẩm chức năng" được giới thiệu là bổ gan, làm hạ men gan, nhưng chưa được thử nghiệm lâm sàng để cho kết quả rõ ràng.

Đối với người có men gan tăng cao xin lưu ý mấy điểm như sau:

- Người đã được xác định bị nhiễm viêm gan siêu vi B, C, hoặc viêm gan do rượu phải được bác sĩ khám trực tiếp chỉ định dùng thuốc. Không nên tự ý sử dụng thuốc bừa bãi, đặc biệt không nên tự ý sử dụng thuốc hạ men gan mà không hỏi ý kiến của bác sĩ. Dùng thuốc bừa bãi sẽ làm cho thương tổn ở gan nặng thêm.

- Người tình cờ phát hiện mình có tăng men gan (như được xét nghiệm máu) cũng nên hỏi bác sĩ về việc sử dụng thuốc hạ men gan. Khi sử dụng một số thuốc có thể làm tăng men gan (như dùng thuốc trị rối loạn mỡ trong máu thuộc nhóm fibrat hay thuốc statin), nếu ngưng thuốc, men gan sẽ trở lại bình thường. Khi đang dùng thuốc mà bị tăng men gan phải báo cho bác sĩ điều trị biết để có hướng xử trí thích hợp.

- Hiện nay trên thị trường có lưu hành các chế phẩm " thực phẩm chức năng" được giới thiệu có tác dụng bổ gan, giúp hạ men gan. Nhưng, thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Nếu không đang điều trị bệnh nhưng cảm thấy yếu gan có thể dùng các chế phẩm này để hỗ trợ, bồi dưỡng cho gan. Nhưng nếu đang được bác sĩ khám chữa bệnh, nhất thiết phải hỏi bác sĩ về việc dùng chế phẩm thực phẩm chức năng. Khi đang được chữa bệnh, chỉ có bác sĩ là người có thẩm quyền quyết định việc dùng thuốc, thay đổi thuốc, kể cả dùng chế phẩm thực phẩm chức năng.

- Nên hạn chế bia rượu, tốt nhất nên bỏ hẳn bia rượu. Đừng nghĩ rằng, mua thuốc bổ gan, giải độc rượu, giúp hạ men gan về dùng là có thể giúp cho việc uống bia rượu lâu dài, như thế chỉ "chuốc họa vào thân".