Không nên lạm dụng việc tiêm thuốc vào khớp

Thuốc dùng tiêm vào khớp là corticoid, hyaluronat.

Với corticoid

Thường dùng là loại dịch treo với các biệt dược như prednisolon, metylprednisolon, triamcinolon. Nếu dùng liều duy nhất 20mg triamcinolon (tương đương với 25mg prednisolon) thì hiệu quả giảm đau kéo dài được 16 – 24 tuần. Thường tiêm lặp lại liều này mỗi 3 tháng một lần, kéo dài trong hai năm. Khi có tràn dịch khớp thì cũng xảy ra viêm bao hoạt dịch, lúc này corticoid đóng vai trò làm giảm viêm, nên việc chọc hút dịch khớp làm cho việc đáp ứng thuốc tốt hơn.

Với hyaluronat sodium

Hyaluronat là chất tự nhiên trong cơ thể người, có nồng độ cao trong mô khớp và dịch khớp với vai trò bôi trơn, giảm xóc, bảo vệ khớp. Sự giảm hyaluronat trong dịch khớp, sự mất sụn khớp là điểm chủ yếu trong thoái hoá khớp. Thuốc hyaluronat sodium là hoạt chất cao phân tử, chiết xuất từ mào gà trống, tiêm vào khớp nhằm bổ sung sự thiếu hụt hyaluronat. Thuốc có tác dụng làm giảm đau (do làm giảm sinh prostaglandin, giảm sinh bradykinin, ức chế cảm thụ đau), kháng viêm (do ngăn cản sinh prostaglandin, ngăn tác dụng của cytokin), ức chế thoái hoá sụn khớp, thúc đẩy tổng hợp tế bào sụn khớp.

Nghiên cứu lâm sàng cho thấy với người bệnh trên 40 tuổi, đau khớp gối có gai xương và/hoặc có dịch khớp cơ năng hoặc cứng khớp thì sau 5 tuần điều trị thuốc kháng viêm không steroid kếp hợp với hyaluronat sodium (với liều mỗi tuần 25mg x 5 tuần) có tới 93% người bệnh hết đau, không cần phải dùng thuốc kháng viêm không steroid nữa, trong khi nếu chỉ dùng thuốc kháng viêm không steroid mà không kết hợp với hyaluronat sodium thì chỉ có 10% người bệnh có được hiệu quả tương tự.

Ngoài việc gây đỏ đau tại chỗ, việc tiêm corticoid hyaluronat sodium vào khớp không gây tác dụng phụ nào đáng kể. Trước đây, có lo ngại việc tiêm corticoid vào khớp có thể thúc đẩy quá trình phá huỷ khớp, teo cơ nhưng nay nhiều nghiên cứu cho rằng quá trình tiến triển này không do việc tiêm corticoid vào khớp mà là do bản chất vốn có của bệnh.

Thầy thuốc chuyên khoa xương khớp chỉ cho dùng thủ thuật tiêm vào khớp khi dùng thuốc kháng viêm không steroid không có hiệu quả (bệnh ở mức nặng) và không cho dùng trong trường hợp viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc nhiễm khuẩn tại vùng da tiêm khớp.

Thực hiện thủ thuật tiêm vào khớp tại nhà hay tại tuyến y tế cơ sở chưa có đủ điều kiện thường có các sai sót:

Về chỉ định

Do người bệnh thích dùng thủ thuật tiêm vào khớp (vì thấy người khác dùng có kết quả nhanh), do người làm dịch vụ y tế tại nhà hoặc tại tuyến y tế cơ sở chưa đủ trình độ nên đã chỉ định cho mọi trường hợp viêm khớp kể cả trường hợp nhẹ là không cần thiết (gây nên tình trạng quen thuốc do sau đó phải dùng thuốc trong một thời gian dài) và chỉ định cho cả trường hợp viêm khớp nhiễm khuẩn (sẽ làm cho việc nhiễm khuẩn nặng thêm, và việc tiêm làm cho nhiễm khuẩn lan rộng, vì corticoid làm giảm sức đề kháng).

Một số người còn dùng một hay nhiều thứ thuốc khác như vitamin B12, kháng sinh, kháng viêm không steroid (diclofenac) hoặc trộn lẫn chúng với dịch treo corticoid tiêm vào khớp. Việc dùng các thuốc trên là không đúng chỉ định. Việc trộn lẫn các thuốc với nhau và với dịch treo corticoid làm phá hỏng dạng bào chế. Điều này dẫn đến hậu quả rất xấu; gây phản ứng viêm mạnh ở màng hoạt dịch, làm tổn hại đến các tổ chức hoạt dịch, sụn khớp, làm khớp bị sưng to đau, dẫn đến dính khớp, mất chức năng hoạt động khớp.

Về cách tiêm

Do không nắm được vị trí giải phẫu, thiếu thành thạo trong thao tác nên không tiêm vào đúng vị trí (bao khớp, ổ khớp, các điểm bám gân, dây chằng, theo từng yêu cầu cụ thể), thuốc không đi tới nơi cần, hiệu quả sẽ kém. Nguy hiểm hơn, nếu tiêm chệch vào cơ, mạch máu, hậu quả sẽ rất xấu như teo cơ, xốp xương, làm mất chức năng vận động khớp. Ngoài ra, do tiêm nhiều lần vào một vị trí và tiêm quá nông nên da sẽ teo, mất sắc tố. Hiếm gặp hơn, người bệnh đó có thể bị choáng váng, vã mồ hôi, tức ngực, khó thở.

Về cơ sở trang bị

Tại nhà hoặc tại một số tuyến y tế cơ sở thường không có phòng tiêm và trang bị đảm bảo vô khuẩn nên việc tiêm vào khớp có thể gây nhiễm khuẩn khớp hoặc nhiễm khuẩn toàn thân, dẫn đến huỷ hoại xương khớp, dính khớp, nhiễm trùng huyết rất nghiêm trọng có thể tàn phế hay tử vong nếu không phát hiện sớm, xử lý kịp thời bằng kháng sinh đặc hiệu, liều cao.

Muốn thực hiện thủ thuật tiêm vào khớp phải có thầy thuốc chuyên khoa xương khớp chỉ định, có kiến thức giải phẫu, tay nghề khá để tiêm đúng vào vị trí cần; phải có nơi, trang bị đảm bảo vô khuẩn. Người bệnh không nên dễ dãi chấp nhận thủ thuật này tại nhà hoặc tại tuyến y tế cơ sở không đủ các điều kiện thiết yếu trên vì rất dễ xảy ra tai biến.