Khảo nghiệm, chọn lọc một số cây lâm nghiệp bản địa có giá trị kinh tế cao đã được công nhận làm nguồn giống tại tỉnh Hòa Bình

Tỉnh Hòa Bình hiện nay có một số cây lâm nghiệp bản địa kinh tế cao được công nhận làm nguồn giống nhưng chưa có đầy đủ thông tin để có thể tiến tới triển khai rộng rãi hơn trong kế hoạch trồng rừng của tỉnh, trong đó có 3 nhóm thông tin quan trọng là: Khả năng cung ứng giống; khả năng cải thiện giống và khả năng bảo tồn nguồn gen.

Đề tài “Khảo nghiệm, chọn lọc một số cây lâm nghiệp bản địa giá trị kinh tế cao đã được công nhận làm nguồn giống tại tỉnh Hòa Bình” do Trung tâm Đa dạng và an toàn sinh học thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam thực hiện nhằm cung cấp những thông tin có cơ sở khoa học, góp phần chọn lọc một số cây lâm nghiệp bản địa, đặc biệt là một số loài thuộc ngành Thông (Pinophyta) là những loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam, có giá trị kinh tế cao, có ý nghĩa khoa học lớn làm nguồn giống trồng rừng của tỉnh.

Đề tài có những mục tiêu sau đây:

- Mục tiêu tổng quát: Lựa chọn đánh giá được hậu thế một số loài cây mẹ (cây trội) bản địa: đỉnh tùng, thông đỏ, thông 5 lá, pơ mu, bách xanh, dẻ tùng sọc trắng hẹp… phục vụ chọn lọc bộ cây trội làm nguồn giống cây trồng lâm nghiệp có chất lượng, đáp ứng yêu cầu sản xuất (nơi phân bố, đặc tính sinh thái tại Hòa Bình).

- Mục tiêu cụ thể:

+ Khảo nghiệm một số loài cây lâm nghiệp bản địa.

+ Chọn lọc một số loài cây lâm nghiệp bản địa, đặc biệt là một số loài thuộc ngành Thông có giá trị kinh tế cao.

Các nội dung nghiên cứu gồm:

- Tổng quát về bộ cây trội các cây lâm nghiệp bản địa có giá trị kinh tế cao đã được công nhận làm nguồn giống và một số loại cây có trong Sách đỏ Việt Nam thuộc nhóm thông như: thông đỏ bắc, đỉnh tùng, dẻ tùng sọc trắng hẹp, pơ mu, bách xanh, thông năm lá Pà Cò…

- Làm rõ lại một số khái niệm: bản địa, di cư, đặc hữu, nhập nội.

- Xác định danh mục các loài cây bản địa có giá trị kinh tế cao đã được công nhận làm nguồn giống phục vụ trồng rừng.

- Hiện trạng tổ chức và hoạt động của mạng lưới hệ thống giống cây trồng lâm nghiệp Hòa Bình.

- Xác định lập địa cho từng loài theo hồ sơ đã xây dựng.

- Kỹ thuật trồng và chăm sóc các loài cây lâm nghiệp bản địa đã chọn.

- Xây dựng cơ sở dữ liệu và thành lập bản đồ hiện trạng phân bố 28 loài cây bản địa tỉ lệ 1:50 000.

Kết quả - Kết luận:

1. Sau quá trình điều tra, khảo nghiệm, tập thể cán bộ thực hiện đã xác định được tỉnh Hòa Bình có 28 loài cây bản địa giá trị kinh tế cao và ý nghĩa khoa học quan trọng được sử dụng để trồng rừng. Trong 28 loài này có 15 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam (1996 và 2007) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP.

2. Trong số 28 loài cây bản địa, riêng ngành Thông có 9 loài, chiếm 27,2% tổng số loài thông của cả nước (Việt Nam có 23 loài thông bản địa), có tới 5 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 là: Thông đỏ bắc, đỉnh tùng, thông 5 lá Pà Cò, Pơ Mu và bách xanh. Như vậy Hòa Bình có thể là một trong những tỉnh khá phong phú về thông tự nhiên, nhất là các loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam .

3. Đã mô tả đặc điểm hình thái, đánh giá khả năng cung cấp giống và lập địa của 28 loài làm cơ sở cho công tác trồng rừng.

4. Đã thành lập bản đồ phân bố 28 loài cây bản địa tỷ lệ 1: 50 000, trên bản đồ thể hiện mức độ phong phú về số lượng cá thể của từng loài theo 3 cấp: từ 1-3 cá thể; từ 3-5 cá thể và từ 5 cá thể trở lên ở những địa điểm mà loài được phát hiện.

5. Đã chụp ảnh, lấy tiêu bản 22 loài trong tổng số 28 loài. Đây là tư liệu cần được lưu trữ để một mặt phục vụ sự nghiệp trồng rừng, mặt khác còn có thể góp phần vào công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy và tuyên truyền về một nguồn tài nguyên quý hiếm mà thiên nhiên đã ưu đãi dành cho Hòa Bình.

6. Trong số 28 loài được lựa chọn, ngoài các loài thuộc nhóm Thông lần đầu tiên được đưa vào danh sách các loài bản địa phục vụ trồng rừng, các loài còn lại hầu hết đã được sử dụng không chỉ ở Hòa Bình mà còn ở nhiều địa phương trong cả nước, được khảo nghiệm trong công tác chọn giống của ngành Lâm nghiệp, thứ tự ưu tiên là: nghiến, trai, lim xanh, trám đen, trám trắng, vù hương, rẻ xanh, vàng tâm, giổi xanh, chò chỉ…

7. Bên cạnh mục tiêu kinh tế, việc sử dụng 28 loài cây bản địa để trồng rừng còn góp phần đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ đa dạng sinh học, đặc biệt là góp phần bảo tồn và phát triển các loài cây bản địa, tức là góp phần bảo tồn và phát triển các nguồn gen quý hiếm, đang có nguy cơ tuyệt chủng.

8. Hòa Bình hiện nay có mạng lưới sản xuất giống lâm nghiệp tương đối hoàn chỉnh, có cơ sở vật chất tốt và đội ngũ những người làm công tác sản xuất cây giống có kinh nghiệm, đủ điều kiện bảo đảm nhiệm vụ sản xuất giống cây bản địa trong tương lai.