Kẽm lên tiếng

Theo nghiên cứu của TS Y khoa Nguyễn Xuân Ninh & cộng sự (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) thì tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ em Việt Nam là khá cao (25 - 40%) tùy địa phương & nhóm tuổi.

Thiếu kẽm thường gặp ở trẻ nhỏ và trẻ tuổi học đường, trẻ sinh non, trẻ không được bú mẹ, trẻ suy dinh dưỡng (đặc biệt là suy dinh dưỡng thể còi), trẻ hay bị mắc các bệnh nhiễm trùng và ký sinh trùng, phụ nữ mang thai, người cao tuổi.

Do đó, ngăn ngừa thiếu kẽm bằng cách tăng cường ăn các thực phẩm giàu kẽm sẽ có lợi ích đáng kể đối với sức khỏe trẻ em Việt.

Nhu cầu kẽm của cơ thể con người không nhiều và ở mỗi giai đoạn một khác. 3 tháng đầu tiên của cuộc đời, đứa trẻ chỉ cần khoảng 120 - 140 mcg/kg/ngày, sau đó giảm dần đến lúc 6 - 12 tháng (khoảng 33 mcg/kg/ngày).

Nhưng đến tuổi dậy thì, tốc độ tăng trưởng nhanh nên nhu cầu về kẽm lại tăng vọt, trẻ cần khoảng 0,5 mg kẽm/ngày. Trong suốt thai kỳ, nhu cầu kẽm của bà bầu là 100 mg, gấp 2 lần so với mức bình thường.

Lượng kẽm mất qua sữa mẹ trong 3 tháng đầu ước tính khoảng 1,4 mg/ngày nên nhu cầu kẽm ở bà mẹ cho con bú mẹ cao gấp 3 lần so với mức bình thường.

Nhưng những thập niên gần đây, các nhà khoa học khám phá thêm nhiều vai trò quan trọng của kẽm đối với sức khỏe con người. Từ đó, kẽm được xem như một vi chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, là một chất “diệu kỳ” ít ai biết.

Kẽm hiện diện ở tất cả các mô và dịch trong cơ thể với tổng lượng chỉ khoảng 2 g, tập trung nhiều nhất ở hệ cơ xương (90%). Kẽm được hấp thu ở ruột non (khoảng 33% lượng kẽm từ chế độ ăn), bài tiết qua nước tiểu, phân & mồ hôi.

Sự giảm bài tiết dịch vị ở dạ dày, thức ăn có nhiều chất phytate, sắt vô cơ… có thể làm giảm hấp thu kẽm. Ngược lại, khi tăng tiết dịch vị, tăng vitamin C trong khẩu phần ăn sẽ làm tăng hấp thu kẽm.

Khi bị đói (thiếu ăn trầm trọng) đến mức cơ thể phải “tự ăn thịt” mình (cơ bắp bị dị hóa) thì sẽ làm tăng mất kẽm qua nước tiểu. Khi tập luyện thể lực quá căng thẳng và nhiệt độ xung quanh cao cũng có thể làm mất kẽm qua mồ hôi.

Tìm kẽm ở đâu?

Kẽm tập trung nhiều nhất trong thịt nạc đỏ (heo, bò), ngũ cốc thô và các loại đậu (25 - 50mg/kg). Ngũ cốc qua sơ chế, gạo đánh bóng, thịt mỡ chứa lượng kẽm vừa phải (10 - 25mg/kg). Cá, rau củ, rau lá xanh & trái cây chỉ chứa lượng kẽm rất khiêm tốn (<10mg/kg). Dầu mỡ, đường và rượu có rất ít kẽm. Việc sử dụng kẽm tùy thuộc vào thành phần của chế độ ăn.

Khi phytate trong chế độ ăn gấp 6 - 10 lần kẽm thì sự hấp thu kẽm bắt đầu giảm. Phytate có nhiều trong ngũ cốc thô, rau đậu và có một ít ở các rau khác. Nhưng đạm động vật lại làm tăng hấp thu kẽm từ chế độ ăn có nhiều phytate.

Do đó, mặc dù kẽm có nhiều ở ngũ cốc thô và các loại đậu, nhưng chế độ ăn thiếu đạm động vật sẽ dễ bị thiếu kẽm do tỷ lệ hấp thu vào cơ thể kém. Tỷ lệ hấp thu kẽm từ sữa bò thấp hơn sữa mẹ. Sữa đậu nành với hàm lượng phytate cao cũng có tỉ lệ hấp thu kẽm thấp.

Tăng trưởng chiều cao tối đa

Kẽm giúp tăng hấp thu, tăng tổng hợp chất đạm, phân chia tế bào, tăng cảm giác ngon miệng nên rất quan trọng đối với trẻ em. Khi thiếu kẽm thì sự phân chia tế bào sẽ khó xảy ra nên ảnh hưởng trầm trọng đến sự tăng trưởng.

Thiếu kẽm làm chậm phát triển chiều cao, rối loạn phát triển xương, chậm dậy thì và giảm chức năng sinh dục. Trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ, trẻ vị thành niên đang phát triển nhanh, phụ nữ mang thai là những đối tượng dễ bị thiếu kẽm vì nhu cầu tăng cao.

Thiếu kẽm ở phụ nữ mang thai làm giảm cân nặng và chiều cao trẻ sơ sinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy bổ sung kẽm sẽ cải thiện chiều cao đối với trẻ thấp lùn & tăng cân nhanh đối với trẻ suy dinh dưỡng.

Chống chọi với bệnh tật

Kẽm giúp các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn, giúp làm lành vết thương. Thiếu kẽm sẽ ảnh hưởng xấu đến sự phát triển & chức năng của hầu hết các tế bào miễn dịch, làm giảm khả năng đề kháng và dễ bị nhiễm trùng, kể cả bệnh cảm cúm thông thường.

Các nghiên cứu cũng cho thấy thiếu kẽm không chỉ ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của trẻ mà còn làm tăng nguy cơ bị nhiễm trùng nặng (tiêu chảy cấp, viêm đường hô hấp, sốt rét…).

Biếng ăn trở thành chuyện nhỏ!

Thiếu kẽm ảnh hưởng đến sự chuyển hóa của các tế bào vị giác nên sẽ gây biếng ăn do rối loạn vị giác: Vị giác kém nhạy nên có khuynh hướng thích thức ăn uống có vị mạnh, đối với thức ăn ngọt thì lại có vị đắng...

Bổ sung kẽm giúp trẻ ăn thấy ngon miệng hơn, ổn định vị giác và kích thích chuyển hóa tế bào vị giác.

Chống cáu gắt!

Canxi là chất đứng đầu trong danh sách các chất dinh dưỡng quan trọng giúp ổn định thần kinh. Mà kẽm lại giúp vận chuyển canxi vào trong não. Do đó, thiếu kẽm cũng có thể làm người ta dễ “nổi cáu” hơn.

Khi được cung cấp kẽm đầy đủ con người trở nên hiền hòa hơn, kiềm chế được những cơn tam bành bất ngờ kéo đến.

Thật là tội lỗi nếu để cho thế hệ con cháu chúng ta thiếu hụt cái chất nhỏ xíu, nhưng lại có lợi ích cực kỳ to lớn này. Các thế hệ trẻ em Việt Nam đang được cải thiện dần chiều cao nhưng so với các nước trong khu vực thì vẫn còn phải phấn đấu nhiều.

Ngoài việc thay đổi kết cấu bữa ăn hàng ngày cho đầy đủ các chất dinh dưỡng, uống sữa là một cách bổ sung chất vi lượng, trong đó có kẽm rất hiệu quả.
Nguồn: tienphongonline.com.vn