Hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường: Tiềm năng và triển vọng mới

Kết quả hợp tác hiện nay

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập vào năm 2002 và đặc biệt trong những năm gần đây, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chú trọng đẩy mạnh quan hệ hợp tác quốc tế thuộc 7 lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ, bao gồm quản lý đất đai; biển và hải đảo. Bộ đã nhận được nhiều sự quan tâm, ủng hộ và hợp tác của bạn bè quốc tế, trong đó có Hoa Kỳ, với các hình thức: tài trợ vốn, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ, đào tạo nâng cao năng lực, giúp Việt Nam tiếp cận với các công nghệ hiện đại, trao đổi kinh nghiệm,…

Một trong những lĩnh vực hai nước chặt chẽ là dự báo khí tượng thủy văn – lĩnh vực Hoa Kỳ có nhiều kinh nghiệm và có thế mạnh đặc biệt so với các nước trên thế giới về nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới. Đầu năm 2001, cơ quan Khí tượng Thủy văn Việt Nam đã ký kết Bản ghi nhớ hợp tác với Cục Thời tiết quốc gia Hoa Kỳ (NWS). Đây là cơ sở để cơ quan khí tượng của hai nước tăng cường hợp tác trong việc trao đổi nguồn lực khoa học, kiến thức và kỹ thuật, giúp phát triển và nâng cao năng lực khí tượng – thủy văn của hai bên. Theo đó, Hoa Kỳ đã chuyển giao cho Việt Namcông nghệ dự báo thời tiết bằng phương pháp số (mô hình ETA) và cài đặt từ xa qua internet, đồng thời tiếp nhận một số đoàn cán bộ của Việt Nam đến Hoa Kỳ để học hỏi và trao đổi kinh nghiệm. Cũng nằm trong khuôn khổ Biên bản ghi nhớ hợp tác này, hai bên cũng đã triển khai đề tài hợp tác nghiên cứu áp dụng mô hình NWSRFS của Hoa Kỳ để dự báo, cảnh báo lũ lụt hệ thống sông thuộc trường đại học Oklahoma để tổ chức các khóa học đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, giúp nâng cao trình độ dự báo khí tượng thủy văn của Việt Nam; đồng thời, thiết lập quan hệ hợp tác với Trung tâm Khí tượng và Hải dương học thuộc Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của Hoa Kỳ để trao đổi thông tin dự báo bão và kinh nghiệm tìm kiếm, cứu nạn trên biển.

Một lĩnh vực khác mà Việt Nam và Hoa Kỳ hiện đang tăng cường hợp tác là nghiên cứu khắc phục hậu quả của chất da cam/dioxin ở Việt Nam; năm 2005, Chính phủ Hoa Kỳ thông qua khoản chi 400 nghìn USD để tiếp tục nghiên cứu xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng và hỗ trợ người khuyết tật tại Đà Nẵng thông qua Cơ quan điều phối viện trợ quốc tế của Hoa Kỳ (USAID) và một số tổ chức phi chính phủ Mỹ. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng đã cung cấp cho phía Việt Nam nhiều thông tin về các chiến dịch rải chất diệt cỏ trước đây ở miền Nam, Việt Nam. Ngoài ra, một số tổ chức phi chính phủ của Mỹ cũng đã tích cực tham gia giúp Việt Nam nghiên cứu và khắc phục hậu quả chất da cam/dioxin, đặc biệt từ 10 năm nay, Quỹ Ford đã liên tục tài trợ xây dựng Phòng thí nghiệm dioxin với trị giá hơn 5 triệu USD. Trên thực tế, trợ giúp của các tổ chức phi chính phủ Mỹ nhiều hơn và có hiệu quả thiết thực hơn so với trợ giúp của Chính phủ Hoa Kỳ.

Triển vọng và cơ hội hợp tác mới

Biến đổi khí hậu đang là một thách thức đối với toàn nhân loại, đòi hỏi tất cả các nước trên thế giới phải nỗ lực, chung tay để ứng phó. Là một trong số ít quốc gia phải chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, với quan điểm về chia sẻ trách nhiệm chung có phân biệt theo nguyên tắc của Công ước Khí hâu, Việt Nam đang chủ động và tích cực thực hiện các hành động ứng phó theo cả hai hướng thích ứng và giảm nhẹ. Nỗ lực này không thể đạt được nếu thiếu sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế. Vì vây, Việt Nam đã và đang thúc đẩy quan hệ hợp tác quốc tế, trong đó duy trì và phát triển mối quan hệ với Hoa Kỳ nhằm cùng xây dựng có hiệu quả các biện pháp thích ứng và giảm nhẹ các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu. ĐÂy là một trong những ưu tiên hàng đầu của Việt Nam trong quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường.

Tháng 6 năm 2008, nhân chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đến Hoa Kỳ, hai nước đã ký kết Tuyên bố chung Việt Nam – Hoa Kỳ, theo đó hai bên nhất trí tăng cường hợp tác nhằm thúc đẩy những nỗ lực thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu ở Việt Nam.

Việc ký kết Tuyên bố chung Việt Nam – Hoa Kỳ đã mở ra triển vọng hợp tác mới giữa hai nước tong lĩnh vực biến đổi khí hậu. Hai bên đã thành lập một tiểu ban mới theo Hiệp định hợp tác khoa học và công nghệ Việt Nam – Hoa Kỳ với mục đích thiết lập khung thể chế và mạng lưới các chuyên gia và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực biến đổi khí hậu nhằm tăng cường hợp tác dài hạn.

Từ ngày 31 tháng 3 đến ngày 02 tháng 4 năm 2010, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đăng cai tổ chức thành công Phiên làm việc thứ nhất của Nhóm công tác Việt Nam – Hoa Kỳ về thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu. Tại Phiên làm việc này, các nhà quản lý, các nhà khoa học của Việt Nam và Hoa Kỳ đã thảo luận những lĩnh vực mà hai bên có tiềm năng hợp tác trong khuôn khổ của Nhóm Công tác, bao gồm hợp tác đào tạo sau đại học, triển khai thiết bị quan sát lún đất vùng ven bờ, xây dựng Biên bản ghi nhớ về thỏa thuận hợp tác về biến đổi khí hậu giữa Việt Nam và Hoa Kỳ nâng quan hệ hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực này lên một tầm cao mới đặc biệt là sau khi Hoa Kỳ rất nỗ lực để có được bản Thỏa thuận Copenhagen vào ngày cuối của Hội nghị lần thứ 15 (COP15) các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) tháng 12 năm 2009. Theo Thỏa thuận này, Hoa Kỳ và các nước phát triển đã cam kết sẽ cung cấp 30 tỷ USD cho các mục đích thích ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu trong giai đoạn 2010 – 2012 và trung bình mỗi năm 100 tỷ USD từ năm 2020 cho các nước đang phát triển ứng phó với biến đổi khí hậu.

Ngay sau Hội nghị COP15, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường có buổi làm việc với ông Michael Michalak, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam . Tại buổi làm việc, hai bên đã trao đổi và đề xuất về khả năng tăng cường và nâng quan hệ hợp tác của hai nước về ứng phó biến đổi khí hậu nói riêng và trong các lĩnh vực tài nguyên và môi trường nói chung lên một tầm cao mới tương xứng với tiềm năng của hai bên./.