Hành trình khám phá các làng nghề

Trong đó có những làng nghề thủ công tiêu biểu có thể hấp dẫn du khách Việt Nam cũng như du khách nước ngoài như làng làm đồ gỗ Đồng Kỵ, làng gốm Bát Tràng, Thổ Hà, làng dệt lụa Vạn Phúc… Các làng này có mối liên hệ chặt chẽ với chinh quyền địa phương và các nghệ nhân nổi tiếng nhất, vì thế họ thực sự mong muốn mở cửa với du lịch văn hoá. Các làng nghề có thể tiếp đón những nhóm du khách nhỏ, giới thiệu cho họ về nghề truyền thống của làng - một số nghề như sản xuất giấy đó đang có nguy cơ mai một vì không được đánh giá đúng và không được thế hệ già truyền lại.

Trên cơ sở những khảo sát và nghiên cứu đó, một cuốn sách đã được biên soạn mang tên Khám phá các làng nghề - mười lộ trình quanh Hà Nội*, do các tác giả sau đây thực hiện:

- Sylvie Ranchette, tiến sĩ địa lý, làm việc tại Viện Nghiên cứu Phát triển từ 1993, từng sống ở Việt Nam nhiều năm để tiến hành khảo sát.

- Nicolas Stedman, thạc sĩ văn chương, biên tập phim, giáo viên tiếng Anh, tác giả của cuốn sách giới thiệu về phong tục Việt Nam, đã ở Việt Nam từ 1999 đến 2007.

- Francois Carlet – Soulages, nhiếp ảnh gia, sống ở Hà Nội từ năm 2002, mở hãng nhiếp ảnh NOI Picture ở Hà Nội giới thiệu nhiều hình ảnh về Việt Nam.

Trong cuốn sách này, các tác giả muốn chia sẻ những hiểu biết của mình cho các hướng dẫn viên du lịch địa phương cũng như du khách cá nhân. Theo các tác giả thì hiện nay tình trạng hướng dẫn viên du lịch thiếu hiểu biết về các làng nghề là đáng báo động và đó chính là lý do tại sao dịch vụ của các tổ chức du lịch nhỏ như Sinh Café ở Hà Nội lại quá ít ỏi như vậy.

Các làng nghề được đề cập đến trong sách này đều giàu truyền thống văn hoá và nằm ở các tỉnh lân cận Hà Nội như Bắc Ninh và Hà Tây (sách được biên soạn trước khi tỉnh Hà Tây được sáp nhập vào thành phố Hà Nội).

Vốn được coi là đất trăm nghề, đến nay tỉnh Hà Tây có khoảng 400 nghề. Hà Tây nằm ở phía tây của thủ đô, nơi thị trường cao cấp đòi hỏi các sản phẩm có chất lượng, với con sông Đáy chảy qua nối liền tỉnh với các vùng núi giàu nguyên liệu lâm nghiệp. Hà Tây tập trung các nghệ nhân đan mây tre, dệt lụa và thêu ren nổi tiếng. Do đất đai thường bị ngập lụt vào mùa mưa bão, phần đông dân cư thường làm công việc chế biến nông sản (nấu rượu, sản xuất tinh bột sắn, làm miến, bún, bánh đa). Hà Tây có truyền thống sản xuất thủ công nghiệp hơn Bắc Ninh, các nghành nghề rất đa dạng và đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của người dân. Mặt khác, các di sản kiến trúc và tôn giáo giúp Hà Tây trở thành một điểm đến ưu thích của khách du lịch, như chùa Hương với hàng nghìn du khách trong và ngoài nước, chùa Thầy, chùa Đậu.

Bắc Ninh nằm ở phía đông của thủ đô, nơi giao nhau của nhiều tuyến đường bộ và đường sông, đặc biệt là đường đi Trung Quốc, nên đã tiến nhanh hơn trong quá trình đổi mới các kỹ thuật thủ công. Với núi non bao quanh đồng bằng, Bắc Ninh, xưa kia thuộc vùng Kinh Bắc, được coi là cái nôi văn hoá của vùng thượng châu thổ, nơi du nhập Phật giáo vào Việt Nam và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa Trung Quốc. Đây cũng là nơi phát tích của nhà nước Âu Lạc, vương triều đầu tiên ở đồng bằng sông Hồng. Các nghiên cứu khảo cổ học cho thấy vị trí quan trọng của nghề sắt và nghề gốm ở vùng này. Nhiều di tích lịch sử và di sản nổi tiếng (chùa Bút Tháp, chùa Dâu, đền Lý Bát Đế) là nơi tổ chức các nghi lễ tưởng nhớ các nhân vật quan trọng, ví dụ như Hai Bà Trưng, anh hùng của cuộc khởi nghĩa chống quân xâm lược phương Bắc, lễ hội tại nơi khởi nghiệp của vương triều nhà Lý.

Tiêu chí lựa chọn các làng trong tuyến đường tham quan là:

- Có nghề thủ công, sản xuất các vật dụng cho cuộc sống hàng ngày hay mang tính nghệ thuật (bỏ qua các làng đã công nghiệp hoá ở mức độ cao).

- Có nghề truyền thống gắn với thờ tổ nghề.

- Có nhiều xưởng nghề để tham quan, trong đó có một số xưởng của các nghệ nhân nổi tiếng.

- Có di sản kiến trúc có giá trị (chùa, đền, đình…)

- Có các chợ tiêu biểu;

- Gần Hà Nội.

Hiện nay người dân Hà Nội cũng như các thành phố lớn, cùng với cộng đồng người nước ngoài sống ở Việt Nam, thực sự có nhu cầu tìm hiểu về di sản giàu có của các làng nghề vì đã biết đến nhiều cửa hàng đồ thủ công ở thủ đô cũng như ở thành phố Hồ Chí Minh. Trên báo chí và truyền hình, ngày càng có nhiều bài viết về hình ảnh giới thiệu các làng nghề, chứng tỏ lợi ích kinh tế và văn hoá mà chúng đem lại là rất lớn. Các hãng du lịch nhỏ trong và ngoài nước ngày càng tổ chức nhiều chuyến tham quan một số làng nghề nổi tiếng quanh Hà Nội. Chính vì vậy mà cuốn sách này là một hình thức quảng bá rất tốt đối với việc phát triển du lịch ở nước ta. Mong rằng nó sẽ được đến tay nhiều bạn đọc, đặc biệt là những người làm công việc hướng dẫn du lịch.

* Sylvie Fanchette, Nicolas Stedman, Khám phá các làng nghề - mười lộ trình quanh Hà Nội, IRD – Nxb Thế giới, Hà Nội 2009, khổ 19 x 26cm, 316 trang.