Hai địa danh Đông Đô và Đông Kinh

Cái tên Đông Đôchỉ kéo dài khoảng 14 năm, cụ thể là 4 năm thời Lê Quý Ly khống chế vua Trần (1396 - 1400), 7 năm thời triều Hồ (1400 - 1407), 3 năm thời đầu Hậu Lê (1428 – 1430). Sau khi giải phóng Đông Đô(bài “Cáo bình Ngô” có câu: Đông Đô đất cũ thu về), vua Lê Thái Tổ tạm dùng cái tên Đông Đônày cho đến năm 1430 thì thay bằng Đông Kinh. Người phương Tây buôn bán và truyền đạo đã phiên âm ra tiếng nước ngoài với cái chữ Tonkin(đọc là Tông Kanh, gần nghĩa với Đông Kinh) để chỉ không chỉ kinh thành Đông Kinh mà rồi chỉ rộng ra cả Đàng ngoài, nửa nước phía Bắc thời Trịnh - Nguyễn phân tranh. Và cái chữ Tonkin này được dùng mãi thời Pháp thuộc cho đế hết 1945 để chỉ xứ Bắc kì (sau cách mạng tháng Tám 1945 ta đổi là Bắc Bộ).

Do vậy ta cần phân biệt Đông Đôlà cái tên một đô thị lớn và thời gian tồn tại chỉ trên 10 năm. Còn Đông Kinhlà tên kinh đô nước ta thời Hậu Lê có vị thế chính trị lớn và tuổi thọ dài mấy trăm năm.

Chính vì ý nghĩa khác nhau là như vậy mà các cụ ta trước đây không dùng Đông Đôđặt tên cho một cơ sở nào, công trình to lớn quan trọng nào mà dùng từ Đông Kinh, như đã dùng đặt tên cho một trường học có tính chất cách mạng (duy tân - đổi mới) hồi đầu thế kỉ 20: Đông Kinh nghĩa thục.

Đối chiếu với gần đây hiện nay, ta lại sử dụng nhiều lần cái tên Đông Đômà quên lãng cái tên Đông Kinh, như nói cụm từ “Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội” (thực tế Đông Đôkhông ngang tầm với Thăng Long và Hà Nội, hoặc như đặt tên trường Đại họcĐông Đô).

Dùng như vậy, tôi nghĩ không xác đáng và xin nêu vấn đề để được trao đổi với các bạn đọc.