GS. Dương Thị Bình Minh: Nghiên cứu khoa học - Công việc đầy thách thức nhưng rất vinh quang

Xin chị cho biết đôi nét về bản thân?

Là người con gái của miền Nam nhưng tôi được sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Năm 1973, sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học và thi đại học với kết quả cao, tôi được Đảng, Nhà nước tuyển chọn đi đào tạo tại trường Đại học Kinh tế Bratislava - Tiệp Khắc (cũ). Trở về nước với tấm bằng tốt nghiệp đại học ngành tài chính loại xuất sắc, tôi tình nguyện tham gia công tác giảng dạy tại Trường Đại học Tài chính - Kế toán TP. Hồ Chí Minh (từ tháng 7/1996, Trường sáp nhập với Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh). Sau 7 năm miệt mài phấn đấu, tu dưỡng và rèn luyện trong giảng dạy và nghiên cứu, được sự khích lệ và cổ vũ nhiệt tình của đồng nghiệp, sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường, một lần nữa tôi may mắn được trở lại mái trường nơi tôi đã tốt nghiệp đại học để tiếp tục làm nghiên cứu sinh ngành tài chính, chuyên ngành tài chính công. Dưới sự hướng dẫn tận tâm và đầy trách nhiệm của GS Ján Petreka - một chuyên gia đầu ngành của nước bạn trong lĩnh vực tài chính, cùng với sự nỗ lực phấn đấu của bản thân, sau 3 năm nghiên cứu, tôi đã bảo vệ thành công luận án tiến sỹ vào cuối năm 1990. Ý thức được trách nhiệm của một trí thức trẻ trước yêu cầu của công cuộc đổi mới kinh tế, trở về nước tôi đã làm việc với nghị lực và niềm đam mê khoa học của tuổi trẻ, tận tâm truyền đạt kiến thức cho các thế hệ sinh viên trong trường. Bên cạnh những thành tích trong lĩnh vực giảng dạy và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu khoa học, tôi đã hướng dẫn bảo vệ thành công 39 luận văn thạc sỹ và 7 luận án tiến sỹ. Hiện nay tôi đang trực tiếp hướng dẫn 5 học viên cao học và 5 nghiên cứu sinh.

Tôi nhận thức rất rõ rằng, nhiệm vụ của một nhà giáo không phải chỉ có giảng dạy và hướng dẫn nghiên cứu sinh. Để nâng cao nhận thức, làm chủ khoa học và công nghệ (KH&CN), làm tròn trọng trách của một nhà giáo và đóng góp có hiệu quả cho xã hội, tôi cho rằng, công tác nghiên cứu khoa học là một nhiệm vụ rất quan trọng. Tôi đã chủ trì và cùng các đồng nghiệp thực hiện thành công 8 đề tài, trong đó có 7 đề tài cấp bộ và trọng điểm cấp bộ; chủ biên và trực tiếp viết 9 giáo trình, sách chuyên khảo và tham khảo; công bố 39 bài báo khoa học. Với những kết quả đạt được trong đào tạo và nghiên cứu khoa học, tôi vinh dự được Nhà nước công nhận chức danh PGS vào năm 1996 và chức danh GS vào năm 2002.

Đã từng tham gia nhiều công trình khoa học, vậy công trình nào chị tâm huyết nhất? Những dự án trong tương lai và ý nghĩa của chúng?

Nền kinh tế nước ta đang trong quá trình chuyển đổi sang cơ chế thị trường và mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế. Chính sách, cơ chế quản lý và điều hành của Nhà nước trong lĩnh vực kinh tế nói chung và lĩnh vực tài chính nói riêng còn có những hạn chế nhất định. Là người được đào tạo về tài chính và chuyên sâu về tài chính công, tôi thường hướng những vấn đề nghiên cứu của mình vào các lĩnh vực phục vụ trực tiếp đường lối đổi mới, như: Đổi mới cơ chế, chính sách tài chính đối với hoạt động của hệ thống tài chính và thị trường tài chính, đối với hoạt động của các doanh nghiệp; huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính trong và ngoài nước cho phát triển kinh tế - xã hội; cải cách thuế theo xu hướng hội nhập quốc tế; cải cách tài chính công... Tôi đã tham gia vào nhiều công trình nghiên cứu khoa học dưới các hình thức khác nhau, song công trình mà tôi tâm huyết và để lại cho tôi nhiều ấn tượng nhất là 2 đề tài nghiên cứu khoa học liên quan đến hoàn thiện cơ chế tài chính từ phía Nhà nước nhằm hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong bối cảnh hội nhập quốc tế và huy động vốn thông qua các định chế tài chính trung gian để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, 2 đề tài này mang tính thực tiễn cao. Đề tài thứ nhất đã góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa; Đề tài thứ hai hướng vào giải quyết vấn đề nguồn vốn và các giải pháp huy động vốn hiệu quả trong bối cảnh bài toán về vốn cho yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đang còn nan giải.

Hiện nay, tôi đang tập trung nghiên cứu các vấn đề cân đối ngân sách nhà nước, nợ công và quản lý nợ công; tự do hoá tài chính và bước đi của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá. Các chủ đề nghiên cứu này nhằm đưa ra những giải pháp tối ưu để thực hiện cân đối ngân sách nhà nước, góp phần tạo ra một nền tài chính quốc gia bền vững; giải bài toán nợ công, cụ thể là tối đa hoá các lợi ích và giảm thiểu hoá chi phí của quản lý nợ công, nâng cao mức tín nhiệm của quốc gia trên thị trường tài chính quốc tế và thiết lập khuôn khổ quản lý nợ công hiệu quả trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Tự do hoá tài chính với các bước đi phù hợp sẽ làm cho các hoạt động tài chính của Việt Nam hiệu quả hơn và tương đồng với thế giới, kích thích tăng trưởng kinh tế, hạn chế các cú sốc và khủng hoảng kinh tế có thể xảy ra dưới tác động của các yếu tố bên ngoài. Tôi xem đây là trách nhiệm của mình trong sự nghiệp đổi mới của đất nước.

Là một nhà khoa học, nhà giáo, nhà quản lý, chị có điều gì muốn nhắn gửi tới các nhà khoa học trẻ hiện nay?

Nghiên cứu khoa học là công việc không dễ dàng. Hoạt động này luôn đòi hỏi người nghiên cứu phải có sự đam mê, nhiệt huyết, cần mẫn và cả sự nỗ lực, quyết tâm cao. Đồng thời phải có một “ê kíp” đồng tâm, đồng lực. Người làm khoa học đòi hỏi phải có đức tính kiên trì; dám đi vào khai phá các vấn đề mới và cần thiết của một lĩnh vực chuyên môn nhất định; biết học hỏi, tìm tòi và lắng nghe; biết tập hợp các đồng nghiệp để nghiên cứu. Nghiên cứu khoa học là công việc đầy thách thức nhưng cũng rất vinh quang. Vì vậy tôi nghĩ rằng, các bạn trẻ làm nghiên cứu khoa học là những người dũng cảm, có ý chí lớn, có kiến thức, có phương pháp nghiên cứu và có quyết tâm cao thì chắc chắn sẽ thành công. Tôi nhớ một câu nói nổi tiếng của Mác: Trong khoa học không có con đường nào thênh thang rộng mở, chỉ có những ai không sợ chồn chân mỏi gối mới có thể leo lên đến đỉnh cao xán lạn của khoa học mà thôi.

Chị có thể cho biết một vài suy nghĩ về ngành KH&CN của ta hiện nay, và theo chị, chúng ta cần phải có sự đột phá như thế nào để KH&CN thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội đất nước?

Nước ta là một nước đang phát triển, có tiềm năng về KH&CN. Nhà nước đang có nhiều nỗ lực nhằm đưa KH&CN của ta tiệm cận với nền KH&CN tiên tiến của các nước trong khu vực và trên thế giới. Về KH&CN của đất nước, tôi nghĩ rằng cần có những giải pháp mạnh để phát triển các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ năng lượng và công nghệ không gian. Trong từng lĩnh vực, từng ngành cụ thể cũng phải xác định hướng ưu tiên phát triển. Trên thực tế, nghiên cứu ứng dụng ở VN còn yếu. Sự liên kết giữa các nhà khoa học với các doanh nghiệp, với yêu cầu của thực tiễn còn có những khoảng cách. Do vậy, cần tăng cường nghiên cứu ứng dụng, đồng thời tiếp thu chuyển giao công nghệ, đặc biệt là công nghệ cao của nước ngoài để triển khai ở Việt Nam. Việc đầu tư cho phát triển KH&CN không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn phải là trách nhiệm của các thành phần kinh tế, với sự nỗ lực tìm kiếm các nguồn tài trợ cả từ trong và ngoài nước.

Để đẩy nhanh sự phát triển của KH&CN và làm cho KH&CN thực sự là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội của đất nước, theo tôi cần có sự đột phá trước hết về chính sách, cơ chế quản lý KH&CN của Nhà nước. Chính sách, cơ chế quản lý này phải phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường và quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế đang vận dụng ở nước ta; tạo động lực thực sự đối với các nhà khoa học. Việc vận dụng chính sách, cơ chế cho phép tạo ra một môi trường mang tính động lực cho nghiên cứu KH&CN, đồng thời hình thành và phát triển mạnh thị trường công nghệ, có sự kết nối chặt chẽ giữa người cung cấp sản phẩm, dịch vụ KH&CN là các nhà khoa học với những người đặt hàng là Nhà nước và các thể chế trong xã hội. Trong nghiên cứu khoa học, chúng ta có nhiều thế mạnh nhưng hiệu quả phụ thuộc quan trọng vào năng lực tổ chức quản lý và chính sách, cơ chế từ phía các cơ quan quản lý. Việc xem nhẹ, đánh giá không đúng hoặc khai thác không hết năng lực nghiên cứu của đội ngũ cán bộ khoa học trong hoàn cảnh hiện nay là có tội với đất nước.

Xin cảm ơn và chúc chị luôn trẻ, khoẻ, thành công.

Nguồn: T/c Hoạt động khoa học, số tháng 10/2006, tr 53