Gieo thẳng bằng giàn kéo tay trong thâm canh lúa tại Hải Dương
Gieo thẳng lúa theo hàng bằng giàn kéo tay là một tiến bộ kỹ thuật được nông dân Nam bộ thực hiện từ nhiều năm, đến năm 2009 Trung tâm Ứng dụng TBKH Hải Dương triển khai xây dựng mô hình áp dụng kỹ thuật gieo hạt bằng giàn gieo lúa theo hàng trong 2 vụ tại 2 huyện Thanh Miện và Ninh Giang, bước đầu mô hình đã cho thấy việc sử dụng giàn kéo tay có nhiều ưu điểm rõ rệt trong sản xuất lúa: mật độ cây được điều chỉnh hợp lý đã tạo độ thông thoáng khiến lúa sinh trưởng tốt, thuận tiện trong việc chăm sóc, ít nhiễm sâu bệnh, tạo điều kiện nâng cao năng suất; giảm được công lao động trong các khâu như làm mạ, cấy (35 – 40 công/ha/vụ). Thời gian gieo 1 sào chỉ hết từ 8-10 phút. Sau khi thu hoạch, trừ các chi phí, việc gieo thẳng lúa theo hàng bằng giàn kéo tay cho thu nhập 10.332.500 đồng/ha đất canh tác, cao hơn hẳn so với phương pháp cấy truyền thống...
Từ kết quả của mô hình sản xuất năm 2010, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học tiếp tục mở rộng mô hình công cụ giàn gieo thẳng cho các hộ nông dân tại các hợp tác xã: Tân Dân (Kinh Môn), Bình Minh (Bình Giang), Minh Đức (Tứ Kỳ) và thôn Quảng Tân (xã Nam Tân, Nam Sách).
Để triển khai mô hình đúng tiến độ và chuyển giao công cụ cho các hộ nông dân tham gia mô hình đạt kết quả tốt, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học đã kết hợp với Trung tâm Chuyển giao công nghệ và Khuyến nông - Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm tiếp nhận giống tốt để đầu tư hỗ trợ nông dân. Về kỹ thuật, Trung tâm đã tổ chức tập huấn cho các hộ nông dân về kỹ thuật làm đất, ngâm ủ hạt giống đảm bảo tiêu chuẩn gieo thẳng, trực tiếp hướng dẫn nông dân gieo thẳng trên đồng ruộng; cử cán bộ kỹ thuật cùng với cán bộ cơ sở chỉ đạo, đôn đốc, hướng dẫn bà con nông dân cách ngâm ủ, kiểm tra mầm, lắp ráp và kéo công cụ; trực tiếp dõi sinh trưởng phát triển, năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất, khả năng chống chịu của các giống lúa thử nghiệm là HT6 và SH2 gieo bằng công cụ sạ hàng so với phương pháp gieo truyền thống của nông dân.
Nhờ nắm được kỹ thuật và quy trình gieo thẳng, nên diện tích lúa gieo thẳng của các hộ đã đảm bảo mật độ, đồng đều, sinh trưởng phát triển tốt. Tổng diện tích lúa gieo thẳng bằng giàn thẳng kéo tay tại HTX Tân Dân (Kinh Môn), Bình Minh (Bình Giang) và Minh Đức (Tứ Kỳ) và thôn Quảng Tân (xã Nam Tân, Nam Sách) mỗi điểm 10 ha với giống lúa HT6. Mỗi điểm được hỗ trợ mua 05 giàn gieo thẳng kéo tay được giao cho tổ dịch vụ quản lý và hoạt động.
Trước kia, bà con nông dân thôn Quảng Tân, xã Nam Tân quen với thực hiện việc gieo lúa bằng tay theo phương pháp truyền thống, khi được tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật mới gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay đánh giá gieo bằng giàn gieo thẳng mới có nhiều ưu điểm hơn so với gieo bằng tay như: Tiết kiệm được giống gieo, giảm 40% lượng giống so với gieo tay, đỡ tốn công tỉa giặm, thuận tiện cho việc chăm sóc, ruộng lúa thông thoáng, ít nhiễm bệnh, tranh thủ được thời vụ, khả năng đẻ nhánh cao hơn phương pháp gieo vãi truyền thống, khả năng chống chịu sâu sâu bệnh của lúa tốt đã giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật, thuận tiện cho khâu cơ giới hoá sau thu hoạch như sử dụng máy gặt đập liên hợp, tăng năng suất lúa.
Ông Nguyễn Văn Thái – trưởng thôn Quảng Tân, xã Nam Tân khẳng định: "Gieo thẳng lúa bằng công cụ kéo tay đã giúp cho bà con nông dân trong thôn giảm chi phí đầu tư về giống và công lao động, vì nếu gieo hạt bằng tay phải chi phí hết 150.000đ/sào/công lao động, trong khi gieo bằng mãy chỉ hết 100.000đ. Ngoài ra gieo hạt bằng máy còn giúp cho việc qui vùng sản xuất được thuận lợi hơn, và so với gieo mạ trên sân, mạ dược gieo bằng máy còn giúp giảm lượng giống gieo. Những năm trước nếu gieo thẳng lúa bằng tay năng suất lúa tại thôn chỉ đạt trung bình 60-63 tạ/ha, vụ hè thu 2010 nhờ áp dụng công cụ giàn gieo thẳng vào sản xuất lúa nên năng suất đã tăng lên 70 tạ/ha. Công nghệ gieo lúa bằng giàn được nông dân trong thôn tích cực hưởng ứng, nhất là trong bối cảnh giá cả vật tư, giống, phân bón liên tục tăng cao hơn mức tăng của lúa gạo. Việc mở rộng áp dụng các mô hình như trên sẽ góp phần tăng hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa, giảm bớt những khó khăn cho nông dân vùng trồng lúa vốn đã chịu nhiều vất vả.
Ở các xã Minh Đức (Tứ Kỳ ), Bình Minh (Bình Giang), Tân Dân (Kinh Môn) cũng nhờ áp dụng công cụ gieo thẳng năng suất lúa cũng tăng 15 - 20% so với năng suất những năm trước.
Để nhân rộng mô hình trong các vụ tiếp theo, Trung tâm Ứng dụng đã tổ chức các cuộc hội thảo và tham quan đầu bờ tại các xã triển khai mô hình. Qua hội thảo các hộ nông dân và các đại biểu đã được cán bộ kỹ thuật trực tiếp giới thiệu, hướng dẫn phương pháp gieo thẳng bằng công cụ gieo thẳng kéo tay. Ngoài ra các hộ còn được nghe chính những nông dân đã tham gia mô hình đánh giá cao lợi ích của công cụ sạ hàng. Hội thảo khuyến cáo, để đưa công cụ gieo thẳng kéo tay áp dụng rộng hơn, thay hẳn cho việc gieo cấy lúa bằng tay thì ngoài việc phổ biến áp dụng kỹ thuật cần phải thực hiện tốt việc chuyển đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ thành ô thửa lớn khu vực thuận lợi điều tiết nước, quy hoạch một vùng, một giống, một thời vụ và kỹ thuật điều chỉnh mầm mạ hợp lý để thuận lợi trong việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật này.
Qua hội thảo, nhiều hộ nông dân đã đăng ký với nhà sản xuất để đưa công cụ giàn gieo thẳng vào sản xuất trong những vụ tiếp theo. Kết quả triển khai mô hình tại các hợp tác xã thành công đã làm thay đổi nhận thức và tập quán canh tác gieo thẳng lúa bằng tay của nông dân, phát huy tối đa tiềm năng năng suất của giống, tiết kiệm hạt giống, công lao động, giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật và điều quan trọng hơn cả là sức khoẻ cho người dân và môi trường sinh thái.
Hải Dương là tỉnh có diện tích đất nông nghiệp lớn, chúng ta hy vọng trong thời gian tới, phương pháp canh tác này sẽ tiếp tục được nhân rộng hơn nữa, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất nông nghiệp, tích cực góp phần vào phát triển nông nghiệp nông thôn Hải Dương bền vững.
