Giáo sư Trần Văn Giàu – huyền thoại một con người

Giáo sư Trần Văn Giàu sinh ngày 06/9/1911, quê quán xã An Lục Long, huyện Châu Thành, tỉnh Long An.

Năm 1928, Trần Văn Giàu, 17 tuổi, sang Pháp du học, tháng 5/1929, gia nhập Đảng Cộng sản Pháp.

Năm 1930, anh tham gia cuộc biểu tình đòi Tổng thống Pháp hủy bản án tử hình các thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Yên Bái. Anh bị bắt và bị trục xuất về nước. Về Sài Gòn, anh gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1931, anh được cử sang Liên Xô học trường Đại học Phương Đông. Trong thời gian học tập tại đây, anh đã dịch nhiều tài liệu chữ Pháp ra chữ Việt và bắt đầu viết sách. Những cuốn sách đầu tiên viết bằng tiếng Việt như: “Những nguyên lý tổ chức của Đảng Cộng sản”, “Nghệ An đỏ” , “Cách mạng tư sản dân quyền”.

Năm 1933, bí mật trở về Sài Gòn, anh bắt liên lạc với cơ sở cũ và một số đồng chí vận động xây dựng lại tổ chức Xứ bộ Nam Kỳ, ra tờ báo Cờ Đỏ và Bộ Cộng sản Tùng thư. Cuối năm 1933, anh bị Pháp bắt, sau khi bị phóng thích, lại tiếp tục hoạt động cách mạng. Tháng 4/1935, anh bị bắt lần thứ hai, bị kết án 5 năm tù, đày ra Côn Đảo. Tháng 5/1940, ra tù được 9 ngày lại bị Pháp bắt đưa đi an trí ở Tà Lai. Giữa năm 1941, anh vượt ngục, trở lại Sài Gòn hoạt động. Tháng 10/1943, anh được cử làm bí thư Xứ ủy Nam Kỳ.

Tháng 8/1945, anh cùng với Xứ ủy lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ, được cử làm Chủ tịch Lâm ủy hành chánh Nam Bộ. Khi thực dân Pháp trở lại xâm lược, anh là Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ.

Từ 1946 – 1948, anh được Trung ương điều động sang Campuchia giúp bạn xây dựng lực lượng kháng chiến.

Năm 1949, ra Việt Bắc anh được cử làm Tổng Giám đốc Nha Thông tin.

Một nhà trí thức bốn lần vào tù ra khám, 12 năm bị giam cầm, đày ải, mà vẫn kiên trì hoạt động cách mạng, thật là một con người có bản lĩnh vững vàng, một nhân cách lớn.

Từ năm 1952, cuộc đời anh đã rẽ sang một bước ngoặt đầy ý nghĩa, khi được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ thành lập Trường Dự bị đại học trong lúc cuộc kháng chiến diễn ra quyết liệt. Và từ đó, Trần Văn Giàu gắn bó đời mình với sự nghiệp “trồng người”, với sự nghiệp nghiên cứu khoa học, viết sách, viết báo.

Các thế hệ sinh viên, nghiên cứu sinh trong các trường Dự bị Đại học, Cao đẳng Sư phạm, Đại học Văn khoa, Đại học sư phạm Hà Nội, Đại học Tổng hợp Hà Nội từ năm 1952 đến 1975, lần lượt được giáo sư Trần Văn Giàu góp công đào tạo, ngày nay đã trở thành những giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học, nhà báo, nhà văn, nhà quản lý có tên tuổi. Riêng trong lĩnh vực sử học, người ta thường nói đến tên tứ trụ tiêu biểu là Lâm (Đinh Xuân Lâm), Lê (Phan Huy Lê), Tấn (Hà Văn Tấn), Vượng (Trần Quốc Vượng) là bốn giáo sư đều là học trò của thầy Trần Văn Giàu.

Cùng với các nhà khoa học nổi tiếng Trần Đại Nghĩa, Tạ Quang Bửu, Hồ Đắc Di, Tôn Thất Tùng, Lê Văn Thiêm, Đặng Thai Mai…, Trần Văn Giàu được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký phong hàm chức danh giáo sư đầu tiên của Nhà nước ta vào năm 1960.

Giáo sư Trần Văn Giàu là một nhà khoa học lớn, đặc biệt được mệnh danh là cây “đại cổ thụ” trong làng khoa học nước nhà. Trong hơn 50 năm hoạt động khoa học, giáo sư đã có hơn 150 công trình nghiên cứu về triết học, tư tưởng, lịch sử, văn học, được giới khoa học thừa nhận chưa có người nào viết nhiều như thế, đã để lại một dấu ấn riêng, một phát hiện mới và những quan điểm đầy thuyết phục thể hiện sự thống nhất giữa tính chiến đấu và tính khoa học.

Với hàng trăm công trình, tác phẩm ở nhiều lĩnh vực khác nhau, giáo sư Trần Văn Giàu vừa là một nhà cách mạng lão thành, vừa là một nhà khoa học lớn của nước ta, có uy tín trong giới khoa học thế giới, đồng thời là người thầy của nhiều thế hệ nhà giáo Việt Nam.

Từ năm 1975, giáo sư sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh, vừa là Chủ tịch danh dự Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, vừa là Chủ tịch Hội đồng khoa học xã hội TP. Hồ Chí Minh. Tại Đây, giải thưởng khoa học mang tên Trần Văn Giàu do chính giáo sư sáng lập và hiến tặng 1.000 lạng vàng lấy từ tiền bán nhà của mình để làm quỹ ban đầu. Đây là giải thưởng khoa học địa phương giành cho các tác phẩm, các công trình nghiên cứu có giá trị thuộc hai lĩnh vực: Lịch sử và lịch sử tư tưởng về khu vực Nam Bộ, Nam Trung Bộ và TP. Hồ Chí Minh. Mỗi lĩnh vực chỉ có một giải thưởng trị giá khoảng 100 đến 250 triệu đồng. Mỗi năm trao giải một lần.

Giáo sư Phạm Minh Hạc thật có lý khi ông hạ bút đề từ: “Trần Văn Giàu – huyền thoại một con người”.

Với những đóng góp to lớn đối với đất nước, dân tộc, giáo sư đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng: Huân chương Độc lập hạng nhất; Huân chương Hồ Chí Minh; Giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt 1 năm 1996); Danh hiệu Nhà giáo Nhân dân; danh hiệu Anh hùng lao động (10/10/2002), Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng và nhiều huân huy chương cao qúy khác.

Giáo sư Trần Văn Giàu đã từ trần lúc 17 giờ ngày 16/12/2010 tại bệnh viện Thống Nhất, TP. Hồ Chí Minh, thọ 100 tuổi./.