Giáo sư tiến sĩ khoa học Lê Minh Triết

Sự nghiệp nghiên cứu của Lê Minh Triết thực sự bắt đầu tại Hungari, nhưng ngay từ năm 1963 ông đã có công trình nghiên cứu đầu tiên về quy luật xuất hiện từ mạch động trong địa từ trường dựa trên số liệu địa từ của Đài vật lý địa cầu Sapa. Trong thời gian làm việc tại các Viện nghiên cứu thuộc Viện hàn lâm khoa học Hungari và tại trường Đại học tổng hợp Budapest, Lê Minh Triết tập trung nghiên cứu sự tương tác giữa bức xạ hạt của Mặt trời và từ quyển của Trái đất, mối quan hệ giữa nhiễu loạn địa từ trường và biến đổi của tầng điện ly và thu được nhiều kết quả khoa học quan trọng. Ông là người đầu tiên áp dụng lý thuyết sóng va chạm thuỷ từ để xác định hệ thức cho phép xác định biên độ và thời gian kéo dài của xung bắt đầu bất ngờ của bão từ. Đồng thời ông cũng chỉ ra rằng, thời gian xuất hiện của xung ban đầu của bão từ cũng như của các từ mạch động sẽ không đồng thời trên mạch đất. Các kết quả lý thuyết thu được hoàn toàn phù hợp với các kết quả đo đạc ở các trạm địa từ trên thế giới. Các kết quả khoa học đã nêu cùng với một số kết qủa khác đã được đưa vào luận án phó tiến sĩ 1968. Từ năm 1969, sau khi trở về nước, Lê Minh Triết tập trung nghiên cứu các quá trình vật lý xảy ra trong nhân lỏng của Trái đất để xây dựng lý thuyết dao động thuỷ từ xuyên tâm cho phép giải thích sự xuất hiện phổ chu kỳ ngắn trong biến thiên thế kỷ của địa từ trường. Các kết quả khoa học đã được đăng trên nhiều tạp chí nước ngoài và trong nước. Đến năm 1974, Lê Minh Triết đã tập hợp các kết quả đạt được trong công trình “Lý thuyết dao động thủy từ xuyên tâm của biến thiên thế kỷ chu kỳ ngắn trong địa từ trường” như một luận án tiến sĩ khoa học. Tuy nhiên, do chưa có điều kiện ra nước ngoài nên đến năm 1982 ông mới cập nhật hóa và hoàn chỉnh công trình trên và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ khoa học. Ngoài việc giải thích cơ chế xuất hiện phổ chu kỳ ngắn trong biến thiên thế kỷ của địa từ trường, Lê Minh Triết là người đầu tiên chỉ ra 2 loại chu kỳ 11 năm: một loại chu kỳ liên quan với dao động thủy từ trong nhân lỏng Trái đất và một loại chu kỳ 11 năm theo chu trình hoạt động của Mặt trời. Một số kết quả khoa học của Lê Minh Triết về sau được một số nhà nghiên cứu ở Hungari, Liên Xô và Việt Nam áp dụng và phát triển.

Ngoài các công trình nghiên cứu cơ bản Lê Minh Triết đã chủ trì và tham gia nhiều nghiên cứu ứng dụng thực tiễn. Ông là người chủ trì xây dựng bản đồ địa từ trường bình thường đầu tiên ở phần lãnh thổ miền Bắc (1973), chủ trì lập bản đồ phân vùng động đất đầu tiên cho vùng lãnh thổ miền Nam (1979). Ngoài ra ông có nhiều đóng góp có hiệu quả trong phát triển các cơ sở nghiên cứu, đài trạm quan trắc ở miền Nam sau khi đất nước thông nhất. Lê Minh Triết là người đầu tiên giới thiệu thuyết địa kiến tạo mảng ở miền Bắc Việt Nam (1970), một lý thuyết tổng quát của các ngành khoa học về Trái đất, ra đời vào giữa thập kỷ 60 của thế kỷ XX.

GS. TSKH. Lê Minh Triết đã từng giảng dạy ở trường Đại học tổng hợp Budapest (1967 -1968) và chính ông là người đầu tiên đưa chuyên đề “Áp dụng lý thuyết tử thủy động lực học trong vật lý địa cầu” vào trường này.

Ông đã từng giữ các chức vụ thư ký tòa soạn nhiều năm (1971 – 1977) của “ Tập san vật lý” tạp chí công bố công trình khoa học đầu tiên của ngành vật lý nước ta và giữ chức vụ Phó phân viện trưởng Phân viện khoa học Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (1991 – 1993). Ngoài nghiên cứu khoa học và đào tạo cán bộ, GS. Triết còn tích cực tham gia các hoạt động của Hội Vật lý Việt Nam và các hoạt động xã hội khác. Hiện nay ông là Chủ tịch Hội đồng khoa học liên ngành tại TP. Hồ Chí Minh thuộc Viện khoa học và công nghệ Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Vật lý TP. Hồ Chí Minh, Phó tổng biên tập tạp chí Vật lý ngày nay và là Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam – Hungari TP. Hồ Chí Minh.

Nhân dịp này các bạn bè và đồng nghiệp xin gửi những lời chúc tốt đẹp nhất tới GS. TSKH. Lê Minh Triết. Chúc ông đạt được nhiều kết quả mới trong cả sự nghiệp nghiên cứu khoa học và đào tạo về vật lý địa cầu, và góp phần xây dựng và phát triển Hội Vật lý nói riêng, cũng như Hội khoa học và công nghệ ở thành phố Hồ Chí Minh nói chung…