Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 05/11/2012 20:33 (GMT+7)

“Giáo sư biết tuốt” chia sẻ những câu chuyện thú vị về "sự" học

Khán giả thiện cảm với một vị giáo sư luôn có những câu trả lời dí dỏm và sở hữu một nụ cười hiền hậu, rất đỗi thân thiện. Nhưng ít ai biết, ngoài đời ông là một giáo sư đầu ngành về vi sinh vật học và con đường ông đi không phải lúc nào cũng trải đầy hoa hồng.

GS.TS Nguyễn Lân Dũng là một trong hai người tốt nghiệp đại học ít tuổi nhất Việt Nam . Ông ra trường  khi vừa tròn 18 tuổi. Chính vì điều đặc biệt này mà ông cũng gặp một tình huống dở khóc dở cười. Ông kể: "Khi đi tiếp xúc cử tri để ứng cử Quốc hội, có một anh trông khá dữ tướng đứng lên chỉ mặt tôi bảo: "Trông thế kia mà khai gian lý lịch, ông khai sinh năm 1938 mà ông bảo ông tốt nghiệp đại học năm 1956, tôi tính ra rồi, năm đó ông mới học lớp 11 thôi".

GS Nguyễn Lân Dũng phải giải thích: "Trong thời gian chống Pháp, chúng tôi chỉ được học có 9 năm là tốt nghiệp phổ thông, sau hòa bình lập lại, đất nước có nhu cầu cấp bách đào tạo cán bộ, nên chúng tôi chỉ học đại học có 2 năm rưỡi và lớp tốt nghiệp năm 1956 là lớp đầu tiên bổ sung cho các trường đại học. Trong khóa tôi, có tôi và anh Nguyễn Văn Hiệu là 2 người tốt nghiệp đại học năm 18 tuổi. Như vậy là có người thật việc thật đấy". Mọi người vỗ tay và cười vui.

Trong dòng hồi tưởng về thời sinh viên, GS Nguyễn Lân Dũng nhớ lại: "Hồi đó, vì không có người học nên chúng tôi vào học đại học mà không phải qua thi cử gì cả. Vì thế trình độ và hoàn cảnh rất khác nhau. Các bạn học tú tài ở trong thành có người đi vespa, có người đi xe đạp, tôi và mọi sinh viên từ kháng chiến và từ Khu học xá Trung ương về đều... đi bộ.

Mỗi ngày chúng tôi đi bộ từ Việt Nam học xá, khu vực trường Bách Khoa hiện giờ, đến phố Lê Thánh Tông để học. Sáng học rồi buổi trưa phải về ăn cơm. Bữa trưa chỉ có cơm với bí ngô và một vài miếng thịt rất mỏng, có thể nói là rất nghèo. Ăn xong lại cuốc bộ đi học. Cứ thế ngày 4 lần đi về. Bây giờ nghĩ lại, đi một lần cũng khó".

Khó khăn là vậy nhưng câu chuyện của ông luôn tràn đầy lạc quan. Ông kể rằng: "Ngày đó tất cả chúng tôi không ai có xe đạp, có lúc đã bàn nhau mua một cái xích lô, một thằng đạp năm thằng ngồi, thay phiên nhau. Nhưng đào đâu ra tiền mà mua xích lô, cho nên cứ thế mà đi bộ suốt mấy năm trời".

Sau khi tốt nghiệp, vì trẻ quá nên Nguyễn Lân Dũng được gửi về dạy tại trường Trung cấp Nông lâm một năm, rồi ông được giữ lại trường. Thầy Lê Khả Kế nói với ông: "Các môn khác đã có người dạy rồi, em phải dạy về vi sinh vật học". Cậu cán bộ trẻ Nguyễn Lân Dũng ngỡ ngàng vì ở trường được học về động vật, thực vật, và người, những thứ nhìn thấy được, còn vi sinh vật là thứ không nhìn thấy thì lại chưa được học một chữ nào.

Nhận nhiệm vụ khó khăn, Nguyễn Lân Dũng nghĩ tới GS Đặng Văn Ngữ, nhà khoa học danh tiếng, người đã được đào tạo chính quy về vi sinh vật học tại Nhật và cũng là người đã có thành tích làm dịch lọc penicilline để chữa vết thương cho biết bao thương binh. Nhưng thời điểm đó ông phải bỏ nghề vì vi sinh vật học đã có người dạy rồi, ông phải chuyển sang xây dựng từ đầu ngành ký sinh trùng học.

Nguyễn Lân Dũng đến gặp GS Đặng Văn Ngữ và thầy Ngữ đã khuyên cậu cán bộ trẻ 3 điều mà đến giờ Nguyễn Lân Dũng vẫn nhớ như in: "Thứ nhất, em phải học ngoại ngữ vì không có ngoại ngữ em không thể có kiến thức. Thứ hai, dạy đại học em phải làm nghiên cứu nếu không sẽ là những bài giảng khô khan. Thứ ba, em phải viết sách giáo khoa, không thể dạy chay ở bậc đại học được".

Tâm niệm ba điều đó, Nguyễn Lân Dũng về kiếm ngay 2 cuốn sách về vi sinh vật học, một cuốn của Nga và một cuốn của Trung Quốc, trong khi đó, cả hai ngoại ngữ này ông chỉ biết rất ít. Ông đặt quyết tâm: "Trong một năm phải dịch xong hai cuốn đó. Tôi bắt đầu bằng cách tra từng chữ một nhưng từ điển chuyên môn cũng đâu có mà tra. Tôi bắt đầu một cách khó khăn như vậy nhưng đã hoàn thành việc dạy vi sinh vật học ở đại học Tổng hợp ngay từ khóa 1 cho đến tận khi nghỉ hưu".

Khi mới xây dựng bộ môn vi sinh vật học ông đã bắt tay ngay vào nghiên cứu và đã từng bước xây dựng được một lực lượng khoa học về lĩnh vực mới mẻ này. Ban đầu là Phòng nghiên cứu chuyên đề vi sinh vật học do cấp hiệu trưởng đại học ký quyết định, tiến lên bước thứ hai là Trung tâm Nghiên cứu vi sinh học ứng dụng do bộ trưởng ký, rồi bước thứ ba là Trung tâm Công nghệ sinh học do giám đốc đại học Quốc gia ký. Cuối cùng là viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học do Thủ tướng Chính phủ ký quyết định.

Việc thành lập viện Vi sinh vật cũng lắm gian nan. GS, TS Nguyễn Lân Dũng chia sẻ: "Vi sinh vật là nguồn gen để tạo nên công nghệ sinh học hiện đại. Nguồn gen được lấy từ vi sinh vật là chính. Vì thế, không phát triển vi sinh vật học thì không thể xây dựng được công nghệ sinh học. Tôi là người mạnh dạn đề nghị được làm điều đó. Trong một cuộc họp với các nhà khoa học do Thủ tướng chủ trì, tôi đã đứng lên đề nghị với Thủ tướng cho nhận nhiệm vụ xây dựng Viện Vi sinh vật học cấp nhà nước, chỉ  với một số kinh phí tối thiểu để có thể tiếp cận được với sinh học phân tử. Thủ tướng Phan Văn Khải và tiếp theo là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đồng ý.

Sau khi tham khảo ý kiến của các bộ, ngành có liên quan, hiện giờ,  Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã có 40 cán bộ khoa học trẻ, trong đó không ít là các bạn đã được đào tạo từ nước ngoài. Con gái của GS Nguyễn Lân Dũng cũng vừa ở Mỹ về và đã công tác ngay tại Viện này.

Với hơn 3 triệu USD, ông cùng đội ngũ của mình đã lập được một viện nghiên cứu đạt trình độ mà các chuyên gia Nhật Bản hàng năm thường xuyên sang cùng làm việc nhiều ngày và đã tìm được không ít các loài vi sinh vật mới cho thế giới. Viện đã và đang hoàn thành nhiều nghiên cứu cơ bản gắn liền với nhu cầu của đất nước.

Vì chế độ lương bổng dành cho cán bộ khoa học quá thấp, nên hiện nay, viện đang phấn đấu xây dựng xưởng sản xuất pilot để có thể đưa ngay kết quả nghiên cứu vào sản xuất và cũng từ đó góp phần cải thiện mức sống cho các thành viên. Có thể nói, với những gì đã đóng góp, ông góp phần xây dựng một thế hệ kế cận mà ông luôn tự hào là "đã giỏi hơn hẳn so với thế hệ chúng tôi". 

GS.TS Nguyễn Lân Dũng khẳng định mình có thể trưởng thành được là nhờ có các thầy đã hướng dẫn không chỉ bằng kiến thức mà bằng tấm gương của các thầy. Ông cũng tiết lộ mình là thành viên học sinh lớp 7E từ cách đây trên 60 năm.

Các bạn 7E của ông hầu hết đều thành đạt và vẫn thường xuyên gặp gỡ nhau rất thân tình. Nào là các GS như Hồ Ngọc Đại, Tương Lai, Quốc Hùng, Kiều Thu Hoạch, Trần Phúc Phong, đạo diễn Long Vân, các thày giáo toán học có tiếng như Hàn Liên Hải, Đỗ Văn Nhân, Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ Việt Nam Vương Thị Hanh, Hiệu trưởng Nguyễn Trọng Bình, Trần Chính và nhiều giáo viên dày dạn kinh nghiệm khác... Thành danh như vậy là vì ngay từ lớp 7 chúng tôi đã được học các thầy vừa giỏi giang, vừa gương mẫu.

Hiện giờ, GS.TS Nguyễn Lân Dũng đang là cố vấn của Liên đoàn Công nghệ sinh học châu Á, Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam, Tổng thư ký Hội Vi sinh vật học Việt Nam, Phó chủ tịch Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài... Ngoài  công tác chuyên môn và xã hội khá bận rộn, ông còn miệt mài biên soạn bộ từ điển vi sinh vật học và công nghệ sinh học Anh - Việt.

Xem Thêm

Tin mới

Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.