Giám định ADN xác định mộ liệt sĩ

Nhà ngoại cảm: Giả nhiều hơn thật

Theo Thiếu tướng, tiến sĩ Nguyễn Chu Phác, chủ nhiệm bộ môn Cận tâm lý (Trung tâm nghiên cứu tiềm năng con người, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam) theo danh sách ông có hiện nay, con số nhà ngoại cảm tìm mộ lên đến 300 nhưng thực chất trong đó chỉ có 13 người có khả năng thực sự và là cộng tác viên của bộ môn cận tâm lý cùng 3 người đang bồi dưỡng (có 5 người tìm mộ bằng phương pháp áp vong). Điều này cho thấy, tỷ lệ người có khả năng ngoại cảm tìm mộ liệt sĩ thực sự rất thấp so với tỷ lệ ngoại cảm giả. Chưa dừng lại đó, các đối tượng giả này còn tạo ra các điều giả khác như giả danh, từ thiện giả, thu tiền vô tội vạ. Từ những điều này đã tạo nên một mớ hỗn mang lộn xộn, làm người cần tìm mộ hoang mang, mất niềm tin trong dân.

Theo đề nghị của Bộ LĐ-TB&XH cùng cơ quan an ninh văn hóa của Bộ Công an, bộ môn đã cử nhà giáo Quan Lệ  Lan, phó chủ nhiệm bộ môn cùng một số  cán bộ vào một số địa phương kiểm tra nắm tình hình. Cuối cùng, Bộ môn đã đề xuất một số biện pháp nhằm hạn chế tình trạng nhà ngoại cảm giả mạo. Đó là phải có sự sàng lọc về chuyên môn bằng các trắc nghiệm cũng như kiểm tra chéo của các nhà ngoại cảm - điều này bộ môn sẽ làm và chỉ ra những trường hợp ngoại cảm thực và có tâm huyết, đạo đức với nghề. Đồng thời, những trường hợp ngoại cảm tìm mộ cần có sự quản lý của địa phương. Nếu người nào làm bừa bãi hoặc tìm không đúng sẽ bị đình chỉ không cho tiếp tục làm việc.

Điều cần nói là, khả năng tìm đúng mộ liệt sĩ do áp vong với nhà ngoại cảm đứng đắn có khả năng thì khá chính xác nhưng trong số 10 trường hợp thì vẫn bị 1 - 2 trường hợp các tà vong nhập vào nói sai địa điểm. Nên nếu là những người áp vong giả thì sai số càng cao. Vì thế, trước tình hình vàng thau lẫn lộn, cùng với việc áp vong tìm mộ thì các gia đình cần tìm mộ nhất thiết nên kiểm tra chéo bằng các phương pháp khác nhau như xét nghiệm ADN hay suy từ di vật để lại nhằm khẳng định đó đúng là mộ cần tìm.  

Xác định mộ liệt sĩ  bằng phương pháp giám định ADN

Kết quả xét nghiệm ADN hài cốt

"Trước đây chúng ta đã nhờ các nhà ngoại cảm vào cuộc và đã đạt được những kết quả nhất định. Đề án này vẫn phải nhờ các nhà ngoại cảm vào cuộc để xác nhận danh tính từng hài cốt, nhưng sẽ phải nhờ một lúc nhiều nhà ngoại cảm có uy tín để chứng thực. Công đoạn cuối cùng, quyết định xem đó có phải là liệt sĩ không và danh tính liệt sĩ đó như thế nào sẽ dựa trên phương pháp giám định ADN. Giám định ADN là phương pháp khoa học có giá trị cao trong việc truy tìm danh tính cho các bộ hài cốt, thông qua việc xác định mối quan hệ huyết thống theo dòng mẹ", ông Lợi khẳng định.

Tốc độ còn chậm

Theo PGS.TS Lê Quang Huấn, Viện Công nghệ Sinh học (CNSH), bằng phương pháp giám  định gen, mỗi năm viện CNSH đã giúp miễn phí cho vài chục gia đình liệt sĩ nhận đúng hài cốt con em mình, những bộ hài cốt mà trước đó được xem là liệt sĩ vô danh hoặc có tên mà không rõ nguồn gốc... Cụ thể, cho đến nay viện đã nhận được khoảng 400 bộ hồ sơ và định danh được khoảng 60% trong số đó. Trong năm 2011 này, các nhà khoa học cũng đã định danh được khoảng 20 trường hợp. Tuy nhiên, con số này là quá ít so với nhu cầu thực tế.

Hơn nữa, việc mở rộng là  điều không dễ bởi việc giám định không hề  đơn giản và đòi hỏi phải trải qua nhiều quy trình chặt chẽ. Đầu tiên là phải sàng lọc hồ sơ. Các nhà khoa học chỉ nhận những mẫu có độ chính xác cao. Ngoài ra, để đảm bảo độ chính xác cao, các nhà khoa còn tiến hành xem phả hệ gia đình. Trong cơ thể tế bào của mỗi người có 2 hệ gen là gen nhân và gen bào quan. Gen nhân là gen mạch thẳng theo dòng bố, gen bào quan là mạch vòng theo gen dòng mẹ. Sau khi mất một thời gian, gen mạch nhân bị phân hủy rất nhanh,song quá trình phân hủy của gen mạch vòng diễn ra lâu hơn. Vì thế, khi giám định gen, người ta bao giờ cũng theo dõi phả hệ dòng mẹ (mẹ, các anh chị em cùng mẹ...).

Sau khi xác minh mẫu, lập cây phả  hệ, mẫu sẽ được mang nghiền trong ni tơ lỏng, sau đó sẽ tách chiết ADN và nhân bản gen... Thông thường, mỗi trường hợp phải làm trong khoảng 1 - 2 tháng mới ra được kết quả.

Thậm chí, có những trường hợp mất nhiều thời gian kéo dài hơn do gặp khó khăn trong việc tách mẫu ADN từ hài cốt bởi trong nhiều trường hợp mẫu để quá lâu đã mủn ra rất khó cho việc giám định.

Phải làm nhanh kẻo phân hủy hết

GS.TS Lê Đình Lương, Trung tâm Phân tích ADN và Công nghệ Di truyền cho biết: Số lượng hài cốt liệt sĩ vô danh còn rất nhiều, trong khi đó tốc độ giám định còn rất hạn chế. Điều đáng nói, nếu không làm nhanh, sau một thời gian, cốt sẽ bị phân hủy thành đất đen. Lúc ấy muốn cũng đã muộn.

Hiện Bộ LĐ-TB&XH đang dự định xây dựng 3 trung tâm giám định đặt tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng. Tuy nhiên, phải mất cỡ khoảng 10 năm mới xây dựng xong.

Làm cách này vừa tốn kém, vừa rất mất thời gian (nhiều năm) vì kinh phí xây dựng, bản thân việc xây dựng cũng như đội ngũ khoa học không thể có nhanh được. Lại vừa lãng phí vì hàng chục phòng thí nghiệm đang tồn tại không được sử dụng hết công suất, phần công suất còn lại đang làm những việc khá xa thực tiễn đất nước.

Cách tốt nhất là chỉ  cần sử dụng 4 - 5 phòng thí nghiệm hiện có  và bổ sung thêm cho mỗi phòng 1 tỷ đồng để  đồng bộ hóa thiết bị và vật liệu. Hiện nay, mỗi đơn vị đó đã có đủ điều kiện về đội ngũ và hạ tầng để giám  định mỗi tháng khoảng 1.000 mẫu hài cốt.

Theo tính toán của GS.TS Lê  Đình Lương, tổng năng suất giám định ADN của mạng lưới các phòng thí nghiệm, khả thi tại thời  điểm này, là 4.000 - 6.000 mẫu hài cốt mỗi tháng. Năng suất này sẽ tăng lên gấp đôi ngay trong năm 2011, nếu hỗ trợ cho mỗi phòng thí nghiệm thêm 7 - 10 tỷ đồng nữa. "Hiện, chỉ tính riêng Trung tâm phân tích ADN và Công nghệ Di truyền, mỗi tháng có thể phân tích khoảng 500 mẫu", GS.TS Lê Đình Lương nói.