Giải thưởng Phạm Thận Duật đối với khoa học lịch sử
Với mục tiêu xã hội hóa các hoạt động khoa học, giáo dục, đào tạo, Nhà nước khuyến khích các tổ chức chính trị - xã hội, nghề nghiệp, các hội trí thức phát huy các tiềm năng để có thêm điều kiện phát triển sự nghiệp khoa học; thành lập các quĩ, giải thưởng theo hướng huy động mọi lực lượng, mọi khả năng cả trong nước và ngoài nước. Trong đó việc lập các quỹ, giải thưởng nhằm ghi nhận những thành tích, tôn vinh, biểu dương, khuyến khích các nhà khoa học, cá nhân tài năng có thành tích trong học tập, cống hiến trên các lĩnh vực là một nội dung quan trọng.
Thực hiện chủ trương trên, nhiều giải thưởng đã được xây dựng ở các quy mô, cấp độ khác nhau nhằm ghi nhận, khen thưởng những đóng góp xuất sắc trong hoạt động nghiên cứu-triển khai khoa học, công nghệ và môi trường của các cá nhân, tập thể. Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật do Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Quỹ Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật phối hợp tiến hành xét và trao thưởng hàng năm cho các tiến sĩ sử học có luận án bảo vệ xuất sắc tại Hội đồng chấm luận án tiến sĩ sử học cấp Nhà nước ở Việt Nam cũng nhằm chung mục đích như vậy.
Quỹ Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật thành lập từ năm 2000, nhân dịp kỷ niệm 115 năm ngày mất danh nhân Phạm Thận Duật (29/11/1885 - 29/11/2000). Quỹ Giải thưởng do các hậu duệ danh nhân thành lập nhằm khuyến khích việc giáo dục, học tập, nghiên cứu lịch sử đồng thời để ghi nhớ một nhân vật lịch sử, một nhà sử học chân chính cuối thế kỷ XIX.
Quỹ hoạt động theo Quy chế tổ chức, hoạt động của Quỹ và các văn bản thỏa thuận giữa đại diện Quỹ với đại diện Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam . Việc xây dựng một giải thưởng của ngành khoa học lịch sử là việc làm cần thiết, có ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần phát hiện, bồi dưỡng và khơi dậy tiềm năng, sức sáng tạo của đội ngũ các nhà sử học và những người yêu thích khoa học lịch sử.
Hàng năm, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Qũy giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật thành lập Hội đồng xét thưởng Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật gồm các Giáo sư, Tiến sĩ sử học có uy tín trong giới sử học để đánh giá và xếp hạng các luận án tiến sĩ sử học đã được bảo vệ đạt kết quả xuất sắc tại các Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước.
Trong 10 năm qua (2000 - 2009), với 10 lần trao giải, Quỹ đã trao tổng số 49 giải thưởng cho các tiến sỹ học tập tại các cơ sở đào tạo Việt Nam bảo vệ luận án trước Hội đồng cấp Nhà nước đạt kết quả xuất sắc. 49 giải thưởng bao gồm 2 giải nhất, 22 giải nhì và 25 giải ba.
Giải thưởng mang tính toàn quốc.:Các tiến sỹ được trao giải thưởng công tác tại nhiều cơ quan ở các vùng miền trên cả nước. Đó là các cơ quan nghiên cứu, giáo dục – đào tạo, bảo tàng, cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, trường cao đẳng, sở, ban, ngành địa phương. Có tiến sỹ làm việc ở các ngành dân sự và trong lực lượng vũ trang. Có các tiến sỹ công tác ở các cơ quan khoa học đầu ngành như: Viện Sử học Việt Nam , Viện Lịch sử Đảng, Khoa sử Đại học KHXH & NV,v.v… Không chỉ giới hạn trong tiến sĩ sử học là công dân Việt Nam, thời gian qua, có 2 tiến sỹ sử học là người nước ngoài làm nghiên cứu sinh và bảo vệ luận án tại các cơ sở đào tạo Việt Nam được nhận giải. Điều đó thể hiện phạm vi ảnh hưởng rộng lớn của Giải thưởng đối với ngành sử học không chỉ trong nước.
Giải thưởng động viên các Tiến sĩ nghiên cứu ở nhiều chuyên ngành khác nhau:Các luận án được giải thưởng thuộc nhiều chuyên ngành của khoa học lịch sử: lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới cổ, trung, hiện đại; lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, dân tộc học, khảo cổ học,... Thể tài nghiên cứu của các luận án khá phong phú, như lịch sử văn hóa, lịch sử nghệ thuật, lịch sử tôn giáo, lịch sử kiến trúc, lịch sử quan hệ quốc tế…
Giải thưởng động viên, khuyến khích các nhà khoa học:Đặc biệt, trong số những người nhận giải thưởng, có gần một phần ba là các nữ tiến sỹ lịch sử, trong đó có tiến sỹ tuổi đời còn trẻ, trên 30 tuổi.
Việc lựa chọn đối tượng trao giải thưởng là các tiến sĩ có ý nghĩa rất lớntrong việc đề cao sự học, tôn vinh những người đỗ đạt, góp phần phát huy truyền thống văn hiến, hiếu học của dân tộc, động viên, khích lệ các tài năng sáng tạo khoa học lịch sử trong cả nước. Cùng với việc tham gia phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử tổ chức xét và trao Giải thưởng Sử học, Quỹ còn trao hàng chục giải thưởng cho học sinh giỏi xuất sắc ở Yên Mô (Ninh Bình), quê hương danh nhân và đã trao tặng sách vở cho học sinh nghèo các tỉnh qua Qũy Tấm lòng vàngbáo Lao độngvới giá trị hàng trăm triệu đồng, góp phần vào công tác khuyến học, khuyến tài và một số hoạt động xã hội-từ thiện khác được dư luận xã hội đánh giá cao.
Được sự động viên của giải thưởng, nhiều tiến sỹ đã phát huy kết quả học tập,tích cực nghiên cứu và giảng dạy, góp phần quan trọng vào nền sử học nước nhà. Nhiều luận án đoạt giải thưởng sau đó đã được xuất bản, phát hành rộng rãi. Một số tiến sỹ đã được các cấp khen thưởng về thành tích trong hoạt động khoa học như: PGS, TS Hà Mỹ Hương được Ban Giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia tặng Bằng khen vì có thành tích trong nghiên cứu khoa học 5 năm 2004-2009...
Nhiều nhà khoa học được giải thưởng đã trưởng thành, trở thành nhà khoa học có uy tín, đạt nhiều thành tích trong hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, giáo dục, bảo tồn các giá trị lịch sử, đóng góp không nhỏ vào nền sử học nước nhà, nhiều người được phong học vị Phó giáo sư, như: PGS, TS Vũ Quang Hiển, PGS, TS Trần Thị Thu Hương, PGS, TS Hà Mỹ Hương,…
Nhiều nhà khoa học vừa đi sâu vào phát triển chuyên môn, vừa tham gia lĩnh vực quản lý:Nhiều người là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan nghiên cứu, đào tạo chuyên ngành lịch sử, như: PGS, TS Vũ Quang Hiển, Chủ nhiệm khoa Lịch sử Đảng, Đại học KHXH & VN, Đạo học Quốc gia Hà Nội,…
Giải thưởng được duy trì đã khuyến khích tinh thần say mê học tập, động viên các nhà khoa học phát huy hết tài năng của mình vào nghiên cứu, đào tạo, phát triển nền sử học nước nhà, góp phần đáng kể vào việc giải quyết những yêu cầu bức bách mà khoa học lịch sử đang đặt ra. Đồng thời, sự trưởng thành trong công tác chuyên môn của các cá nhân được nhận giải thưởng trong thời gian qua đã góp phần khẳng định sự phát triển của đội ngũ khoa học và ngành sử học nước nhà..
Trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, với 2 giải thưởng đã trao cho tiến sỹ lịch sử là người nước ngoài, Giải thưởng đã đóng góp vào việc thúc đẩy các hoạt động giao lưu quốc tế giữa giới sử học Việt Nam với các nước.
Trong qúa trình hình thành và phát triển 10 năm qua, Giải thưởng đã thực hiện đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước,coi khoa học và công nghệ và giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, tôn vinh cũng như khuyến khích các nhà khoa học. Qua 10 năm hoạt động, 10 lần tổ chức trao giải thưởng cho các nghiờn cứu sinh có kết quả bảo vệ luận án cao kinh phí giải thưởng có tăng lên. Giải thưởng đã trở thành nguồn động viên của phong trào học tập rèn luyện của các nhà sử học toàn quốc. Nhiều luận án tiến sỹ sau khi được giải đã được xuất bản góp phần vào công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử, văn hóa.
Năm 2008, Quỹ Phạm Thận Duật và Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam dự định thành lập câu lạc bộ mang tên Câu lạc bộ Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật.Đến nay, Câu lạc bộ đã được thành lập, tập hợp những tiến sĩ sử học được nhận Giải thưởng Phạm Thận Duật. Hy vọng rằng, các hoạt động của Câu lạc bộ sẽ thúc đẩy phong trào học tập và nghiên cứu sử học, trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu và giảng dạy lịch sử của những nhà sử học và những người yêu lịch sử. Với các hoạt động của Quỹ và Câu lạc bộ, Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật ngày càng có sức lan tỏa lớn, thu hút sự quan tâm của nghiên cứu sinh, sinh viên các chuyên ngành lịch sử ở các cơ sở đào tạo trong cả nước nỗ lực học tập, rèn luyện, nghiên cứu để có những công trình có chất lượng cao đạt các giải thưởng, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
