Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2005: Tình trạng dinh dưỡng của người Việt Nam vào đầu thập kỷ 80, thế kỷ trước

Tác giả đã chỉ ra rằng: bữa ăn của người dân nước ta còn kém về số lượng và thuộc loại kém ở khu vực Ðông - Nam Á, năng lượng bình quân đạt 1.932 kcal/ngày, thiếu 15% so với nhu cầu đề nghị. Tỷ lệ đói thường xuyên xảy ra, nhất là giai đoạn giáp hạt. Nguồn chất đạm động vật còn quá thấp, chỉ đạt 20% so với tổng số. Lượng chất béo trong khẩu phần chỉ đạt 5-7% năng lượng.

Lần đầu, ở nước ta, tác giả đã đề ra ba chỉ tiêu cân nặng/tuổi, chiều cao/tuổi, cân nặng/chiều cao so với tiêu chuẩn chung của quốc tế mà Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đề nghị so sánh, đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ em Việt Nam dưới 5 tuổi. Các đề tài trước đây, do chưa thống nhất về phương pháp đánh giá, thường dùng quần thể tham khảo trong nước (hằng số sinh học Việt Nam 1975 - HSSHVN) để so sánh, nên kết quả lượng giá khác nhau và khó so sánh.

Nhờ sử dụng thang phân loại quốc tế (WHO 1986) mà đề tài đã đưa ra cách nhìn nhận mới về tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng ở cộng đồng. Ý tưởng này đã được khẳng định là đúng đắn và được áp dụng rộng rãi trong các nghiên cứu đánh giá tình trạng dinh dưỡng về sau, tác giả cho rằng: "Nếu được nuôi dưỡng hợp lý, thì cân nặng, chiều cao của trẻ em Việt Nam có thể theo kịp trẻ em các nước phát triển và thể lực người trưởng thành chắc chắn được cải thiện. Qua công trình này, sức khỏe cộng đồng với vấn đề thiếu vi-ta-min A và bệnh khô mắt, thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt đã được khẳng định. Kết quả nghiên cứu của công trình đã được đánh giá cao tại các hội nghị quốc tế chung về suy dinh dưỡng trẻ em, thiếu vi-ta-min A và thiếu máu dinh dưỡng tổ chức tại Nê-pan (1989), Ro-ma-FAO (1992), Bắc Kinh (1995), Tô-ky-ô (1998).

Việc thực hiện công trình đã góp phần đào tạo một đội ngũ cán bộ khoa học, thông qua việc bảo vệ thành công các luận án tiến sĩ, thạc sĩ. Các cuốn sách: Mấy vấn đề về dinh dưỡng trong thời kỳ chuyển tiếp, Ðặc điểm khẩu phần, Dịch tễ học các bệnh học dinh dưỡng của tác giả đã phân tích, đánh giá một cách khoa học tình trạng dinh dưỡng của nhân dân ta vào thời điểm đó, đề xuất những chiến lược giải quyết một cách thiết thực, cụ thể để giải quyết các vấn đề của dinh dưỡng trong thời kỳ chuyển tiếp của nước ta". Thực tế cho thấy, các luận điểm và nhận định nêu trong cuốn sách là có căn cứ khoa học và có tính dự báo cao.

Công trình đã có những đóng góp đáng kể vào sự thành công của chương trình vi-ta-min A. Nếu không có sự can thiệp, hằng năm ở nước ta có khoảng từ năm đến sáu nghìn trẻ em bị mù lòa vĩnh viễn do thiếu vi-ta-min A. Theo kết luận và đánh giá của quốc tế, chương trình vi-ta-min A có ý nghĩa quan trọng, làm giảm tỷ lệ tử vong của trẻ em. Tỷ lệ khô mắt do thiếu vi-ta-min A thể lâm sàng đã giảm thấp dưới tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới. Hoạt động phòng, chống suy dinh dưỡng ở nước ta được triển khai, với sự đóng góp có ý nghĩa của công trình do GS.TSKH Hà Huy Khôi thực hiện. Nhờ sự đầu tư của Nhà nước, hợp tác quốc tế, sự đóng góp của cộng đồng, sự cố gắng của ngành y tế, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em đã giảm một cách bền vững từ 51,5% (theo cân nặng/tuổi) năm 1985, xuống còn 26,6% năm 2004.

Hội đồng Giải thưởng quốc gia đánh giá: Công trình đã đạt được thành tựu khoa học và công nghệ xuất sắc, có tính sáng tạo và đổi mới quan trọng, thông qua việc ứng dụng một cách có hệ thống vào ngành dinh dưỡng học ở nước ta; đã sử dụng các kỹ thuật và các phương pháp của Tổ chức Y tế thế giới để đánh giá hiện trạng và đã chỉ ra toàn cảnh dinh dưỡng ở nước ta sau chiến tranh.

Các kết quả công trình đã làm căn cứ cho Nhà nước ban hành kế hoạch quốc gia về dinh dưỡng và chính sách can thiệp thích hợp (các chương trình quốc gia phòng, chống thiếu vi-ta-min A; phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em; phòng, chống thiếu máu do suy dinh dưỡng). Bộ sách thuộc công trình có giá trị cho đào tạo và phát triển chuyên ngành dinh dưỡng ở Việt Nam.

Nguồn: nhandan.com.vn 29/11/2005