Giải pháp nào cho phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân?
Với vai trò là đơn vị đầu tàu nhận trọng trách đáp ứng đủ nhu cầu điện cho phát triển kinh tế xuất hiện của đất nước, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã được Chính phủ giao làm chủ đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận - Dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Việt Nam với quy mô công suất 4 x 1000 MW (giai đoạn 1), tại 2 địa điểm Phước Dinh và Vĩnh Hải, tỉnh Ninh Thuận, dự kiến khởi công nhà máy đầu tiên vào năm 2014, tổ máy đầu tiên sẽ đi vào vận hành năm 2020. Dự án điện hạt nhân là dự án tập trung nhiều công nghệ hiện đại bậc nhất, đòi hỏi đội ngũ nhân lực chất lượng cao (sức khỏe tốt, ý thức trách nhiệm kỷ luật cao, trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao). Vì vậy, trong số vô vàn các công việc cần chuẩn bị cho dự án điện hạt nhân thì phát triển nguồn nhân lực là chìa khóa mang lại thành công, cần được quan tâm và đi trước một bước.
Nhiều thuận lợi…
Ban Chuẩn bị Đầu tư dự án điện hạt nhân và năng lượng tái tạo là đơn vị được Tập đoàn giao nhiệm vụ thay mặt chủ đầu tư thực hiện các công tác chuẩn bị đầu tư cho dự án đặc biệt quan trọng này, trong đó có nhiệm vụ chuẩn bị nguồn nhân lực cho xây dựng, quản lý và vận hành nhà máy điện hạt nhân. Triển khai thực hiện nhiệm vụ này, thuận lợi đầu tiên và to lớn nhất là chủ trương, đường lối, quyết tâm cao độ, sự chỉ đạo nhất quán và xuyên suốt của Đảng đối với việc phát triển điện hạt nhân vì mục đích hòa bình, được thể hiện qua các Nghị quyết, Văn kiện của Đảng, các Kết luận của Bộ Chính chị (đặc biệt là Kế luận số 21-KL/TW ngày 25/2/2008 của Bộ Chính trị về đầu tư Dự án nhà máy điện hạt nhân tại tỉnh Ninh Thuận). Tiếp đó là những chỉ đạo, điều hành sát sao của Chính phủ nhằm hiện thực hóa chủ trương, đường lối của Đảng. Cụ thể là Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 01/2006/QĐ-TTg ngày 03/01/2006 về phê duyệt “Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2020” và đặc biệt, Chính phủ đã trình Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 6 phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận (Nghị quyết số 41/2009/QH12 ngày 25/11/2009). Một thuận lợi quan trọng nữa trong việc chuẩn bị nhân lực cho xây dựng, quản lý và vận hành nhà máy điện hạt nhân, là năng lực nội tại của EVN với bề dày truyền thống, có rất nhiều kinh nghiệm trong sự phát triển điện năng thể hiện qua các công trình lớn như Thủy điện Trị An, Ialy, Hòa Bình, Sơn La; nhiệt điện Phả Lại, Phú Mỹ; đường dây 500kV mạch 1 và mạch 2… Đối với dự án điện hạt nhân, Tập đoàn đã sớm có định hướng và triển khai các hoạt động nhằm phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực điện hạt nhân thông qua các chương trình hợp tác với các đối tác có kinh nghiệm và năng lực trong phát triển điện hạt nhân để triển khai các chương trình đào tạo về điện hạt nhân.
…và cũng không ít khó khăn
Mặc dù có nhiều thuận lợi, nhiều cơ hội hợp tác trong việc phát triển điện hạt nhân, Việt Nam hay bất kỳ quốc gia nào mới bắt tay vào xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên, công tác chuẩn bị nguồn nhân lực luôn có những thách thức rất lớn, đó là: Thiếu kinh nghiệm trong quản lý, thực hiện đầu tư các dự án điện hạt nhân, trong đó có công tác chuẩn bị nguồn nhân lực điện hạt nhân; hệ thống đào tạo của Việt Nam chưa có các chuyên ngành đào tạo chuyên sâu về điện hạt nhân; khó thu hút nhân lực có trình độ chuyển đến làm việc trong lĩnh vực điện hạt nhân do đây là lĩnh vực mới mẻ, nhận thức và niềm tin vào dự án còn thấp, do điều kiện và địa bàn sinh sống, mức thu nhập và chế độ đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn.
Nỗ lực bước đầu của EVN
Với tầm nhìn phát triển dài hạn, Tập đoàn đã nhận thức rõ những điều thuận lợi và thách thức đặt ra khi phát triển điện hạt nhân. Vì vậy, đã triển khai các chương trình hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để tổ chức các chương trình hợp tác đào tạo về điện hạt nhân. Từ năm 2005, EVN đã ký kết hợp tác với các cơ sở đào tạo về điện hạt nhân như Đại học Năng lượng Matxcova (MPEI), Đại học Grenoble (Pháp) để đào tạo kỹ sư tài năng, thạc sỹ, tiến sỹ chuyên ngành điện hạt nhân. Đến nay đã có 29 sinh viện diện kỹ sư tài năng và 1 nghiên cứu sinh đã được Tập đoàn cử đi đào tạo tại MPEI, 02 cán bộ được cử đi đào tạo trình độ thạc sỹ điện hạt nhân tại Đại học Grenoble . Bên cạnh các chương trình dài hạn, để có đội ngũ nhân lực trong giai đoạn đầu phát triển điện hạt nhân, Tập đoàn đã phối hợp với Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VAEI) và hợp tác với các tổ chức nước ngoài (Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Trung Quốc…) để đào tạo cơ bản và nâng cao về điện hạt nhân cho các cán bộ, kỹ sư có kinh nghiệm của EVN và các đơn vị thành viên. Đến nay, đã có khoảng 245 lượt người được cử đi đào tạo từ cơ bản đến nâng cao tại các cơ sở đào tạo trong nước và nước ngoài (trong nước: 120 lượt; nước ngoài: 125 lượt). EVN cũng thường xuyên cử cán bộ, kỹ sư tham dự các hội thảo, triển lãm, diễn đàn liên quan đến điện hạt nhân để tăng cường sự hợp tác và học hỏi kinh nghiệm từ các đối tác.
Cần những giải pháp nào?
Với yêu cầu về số lượng và chất lượng nhân lực cho dự án và đứng trước những thuận lợi lẫn khó khăn như trên, nhiệm vụ đặt ra đối với EVN và Ban chuẩn bị đầu tư điện hạt nhân & năng lượng tái tạo trong công tác chuẩn bị nhân lực cho xây dựng, quản lý và vận hành nhà máy điện hạt nhân là rất nặng nề. Trong bối cảnh số lượng sinh viên được cử đi đào tạo theo chương trình kỹ sư tài năng chuyên ngành điện hạt nhân chưa đáp ứng đủ về số lượng cũng như tiến độ khởi công nhà máy vào năm 2014, vận hành tổ máy đầu tiên vào năm 2020, cần nhiều giải pháp để đảm bảo đủ cả chất và lượng nguồn nhân lực phục vụ dự án trọng điểm quốc gia điện hạt nhân. Ban chuẩn bị đầu tư điện hạt nhân và năng lượng tái tạo đã đề xuất, kiến nghị một số giải pháp như sau:
Thứ nhất, việc tuyển dụng cần được định hướng theo các yêu cầu: học lực từ khá trở lên, sức khỏe tốt, tuổi đời trẻ, ưu tiên con em địa phương (tại Ninh Thuận và vùng phụ cận) hoặc con em trong ngành để cò nhiều cơ hội gắn bó với dự án và nhà máy lâu dài.
Thứ hai về công tác thực hiện đào tạo: Đề nghị EVN sớm có kế hoạch làm việc với tư vấn và nhà thầu xây dựng dự án để nhận được sự hỗ trợ của đối tác trong việc hoàn thiện việc lập Dự án đào tạo nguồn nhân lực cho các dự án điện hạt nhân tại tỉnh Ninh Thuận theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công văn số 460/TTg-KTN về kế hoạch tổng thể thực hiện dự án điện hạt nhân Ninh Thuận để làm căn cứ triển khai các chương trình đào tạo.
Trước mắt, khi dự án chưa được hoàn thiện, với sự giúp đỡ của tư vấn, nhà thầu, cần tiếp tục triển khai các chương trình đào tạo kỹ sư tài năng chuyên ngành điện hạt nhân cũng như các chương trình đào tạo thạc sỹ, tiến sỹ theo các quan hệ hợp tác hiện có với MPEI, Grenoble… Bên cạnh đó, cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo để tuyển chọn sinh viên giỏi (là con em CBCNV trong EVN hoặc người địa phương nơi thực hiện dự án) và cán bộ có năng lực để cử đi đào tạo về điện hạt nhân tại nước ngoài.
Đối với các chương trình đào tạo ngắn hạn, cần sớm triển khai chương trình đào tạo về quản lý dự án điện hạt nhân và một số chuyên môn sâu, trong đó có đề xuất các chương trình ngắn hạn, chuyên sâu cần được triển khai sớm tại nước ngoài như: Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản. Đồng thời, bám sát Bộ Giáo dục và Đào tạo để đăng ký chỉ tiêu cử đi đào tạo ngắn hạn, chuyên sâu tại Liên bang Nga về điện hạt nhân theo chương trình hợp tác liên chính phủ do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì. Các đối tượng được tuyển chọn đi đào tạo cần phải làm cam kết sẽ phục vụ lâu dài cho dự án, nếu không thực hiện đúng phải bồi hoàn các chi phí, thiệt hại theo Quy chế đào tạo và phát triển nguồn nhân lực hiện hành của EVN.
Về cơ chế đãi ngộ, để thu hút và giữ nhân lực có kinh nghiệm công tác, có trình độ cao phục vụ lâu dài cho dự án điện hạt nhân, trong thời gian đầu khi chưa xây dựng được hệ thống thang bảng lương riêng và các cơ chế ưu đãi thu hút cụ thể, đề nghị Tập đoàn cho phép vận dụng tối đa các hệ số phụ cấp, thu hút, ưu đãi… về thu nhập đối với những CBCNV tham gia dự án điện hạt nhân. Bên cạnh ưu đãi về tiền lương, thu nhập, cần có những ưu đãi về chế độ chăm sóc sức khỏe, các phúc lợi khác như nhà ở, phương tiện đi lại, điều kiện làm việc và học tập cho vợ, chồng và con CBCNV làm việc tại dự án để người lao động yên tâm công tác, tập trung cao độ vào công việc được giao.
Về phát triển hệ thống đào tạo dài hạn về điện hạt nhân của Tập đoàn: Đề nghị EVN chỉ đạo vào hỗ trợ các cơ sở đào tạo của Tập đoàn tích cực tìm hiểu, nghiên cứu và trao đổi, hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để xây dựng các chương trình đào tạo cho các chuyên môn cần thiết, phù hợp với yêu cầu nhân lực của dự án điện hạt nhân. Bên cạnh đó cần cử giảng viên của cơ sở đào tạo tham gia các chương trình đào tạo về điện hạt nhân của EVN; xem xét điều động một số kỹ sư, thạc sỹ, tiến sỹ chuyên ngành điện hạt nhân về nhận công tác tại các trường để nâng cao năng lực giảng dạy.
