Giá trị cây chè
Một ngày công lao động sản xuất chè (cả công nông nghiệp) thu nhập bằng 2,6 công làm lúa, 4 công sản xuất đậu phụng: 4,6 công trồng sắn ...
Giá trị kinh tế của chè là điều hiển nhiên mà nhân dân Lâm Đồng ai cũng có thể biết được vì đó là nguồn thu nhập chính yếu của địa phương... Ở đây, chúng tôi muốn nêu lên giá trị của chè về dinh dưỡng, được tính cùng giá trị nghệ thuật trong việc pha chế và thưởng thức.
1. GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG CỦA CHÈ
Nếu uống nước hãm chè với một lượng vừa phải thì rất tốt đối với sự dinh dưỡng của cơ thể vì trong nước hãm chè có đầy đủ các loại vitamin, muối khoáng, protêin, amino axit, gluxit và một số chất hữu cơ khác... Chất cafein và một số hợp chất alcalôit kích thích hệ thần kinh trung ương làm cho thần kinh minh mẫn, tăng cường hoạt động của các cơ, nâng cao năng lực làm việc và giảm được sự mệt nhọc sau những lúc lao động. Hỗn hợp tanin trong chè trợ lực cho sự tiêu hóa và làm cho đỡ khát nước. Các catexin trong hỗn hợp tanin chè có khả năng làm tăng sức đàn hồi của thành mạch máu, góp phần tích lũy và đông hóa vitamin C trong cơ thể con người.
2- GIÁ TRỊ DƯỢC TÍNH CỦA CHÈ
Trước đây, người ta đã trích ly các chất trong chè để điều chế các thuốc trợ tim để cầm máu, lợi tiểu... Trong những năm gần đây, qua nghiên cứu, người ta thấy dùng nước chè có thể làm giảm viêm ở người bị thấp khớp, làm tăng tính đàn hồi của thành mạch máu nên có thể phòng bệnh tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, xuất huyết dưới da...
Nhiều thầy thuốc đã dùng nước chè đặc điều trị có kết quả bệnh xuất huyết dạ dày và ruột, xuất huyết não và suy yếu mao mạch do tuổi già...
Ở Tuốc-mê-ni, người ta dùng chè xanh để chữa lỵ và thương hàn. Viện vệ sinh dịch tễ Maxcơva, bệnh viện Bốt-kin đã chứng minh với cả một hệ thống lâm sàng rằng chè còn hay hơn kháng sinh trong điều trị lỵ
Theo nghiên cứu của Tajei Usi Hayasi ở Trường Đại học Kyoto (Nhật Bản) thì chè chẳng những là thứ nước giải khát tốt mà còn chống được tác dụng của Strontium 90 - một trong những đồng vị phóng xạ nguy hiểm nhất trong các vụ nổ bom nguyên tử có thể gây ung thư máu và các dạng ung thư khác.
Lúc đầu, người ta cho rằng chè có thể thải loại phóng xạ nhờ thành phần tanin của nó. Nhưng các nhà khoa học Liên Xô, Giáo sư Gorodeski và các đồng nghiệp chứng minh không chỉ tanin mà các thành phần khác trong chè cũng góp phần tạo nên khả năng chống nhiễm xạ cho cơ thể, bằng cách dùng catêsin tách từ chè để điều trị cho một lô chuột bị nhiễm phóng xạ thì thấy lô chuột này sống được còn lô chuột đối chứng bị nhiễm phóng xạ mà không được điều trị bằng catêsin chè thì bị chết hết.
Viện sinh học thuộc Viện Hàn lâm khoa học Liên xô nghiên cứu thấy catêsin chè rất giống vitamin PP về mặt hoá học, về tác dụng dược lý và sinh lý, dùng điều trị có kết quả đối với các bệnh viêm gan, viêm thận và huyết áp hạ.
3- GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TRONG VIỆC THƯỞNG THỨC TRÀ
Việc pha trà cho đúng điệu cũng là cả một nghệ thuật, cần có bộ ấm chén trà đặc biệt, biết cách chọn nước để đun sôi và biết cách để hâm trà.
* Bộ ấm chén trà mà những người sành điệu thường dùng là loại bằng đất nung màu "gan gà" của Trung Quốc, đó là loại bình độc ẩm, trắng. Ngày nay, trong việc tiếp khách ta không dùng loại bình ấy được mà phải dùng những bình trà tương đối lớn làm bằng sứ của Nhật Bản. Trung Quốc, Pháp... có thể rót ra được 4 đến 6 tách. Theo những người sành điệu, mặc dầu dùng loại bình nào đi nữa, muốn pha trà được ngon thì ta phải theo đúng những nguyên tắc sau đây:
* Không bao giờ súc bình trà bằng nước lạnh. Nếu muốn cho sạch sẽ đẹp mắt thì chỉ chùi sạch mặt ngoài. Bên trong bình trà, sau khi bỏ bã chỉ tráng lại bằng nước sôi.
* Không bao giờ kỳ cọ bên trong bình trà làm mất lớp cáu màu nâu do các chất trong những nước hãm trà tích tụ lại dần qua thời gian. Lớp cáu này càng dày thì pha trà càng ngon. Có người cho rằng nếu lớp cáu này càng dày, khi không có trà, chỉ cần đổ ít nước sôi vào để một chốc rót ra uống giống như là uống trà hòa tan (instant tea).
* Nước dùng đun sôi để pha trà phải là nước tinh khiết, không có bất kỳ mùi lạ nào, không được chứa nhiều muối khoáng. Kinh nghiệm cho thấy màu nước chè hãm và tính chất của chè thay đổi theo hàm lượng muối khoáng trong nước dùng pha trà:
- Nước có chứa muối sắt thì màu nước hãm trà sẽ bị đen do có sự kết hợp giữa tanin và sắt.
- Nước có nhiều muối kali hoặc oxyt magnê thì màu nước hãm trà nhạt đi...
Cho nên muốn pha trà được ngon, người ta thường dùng nước mưa hoặc nước giếng. Nước giếng cũng có "giếng ngon" hoặc "giếng dở" tùy theo nước đã lọc kỹ qua cát hay không và có chứa muối khoáng ít hay nhiều. Nước dùng để pha trà phải được đun thật sôi, nước reo trong ấm thật lâu, phải đổ bớt chút nước ở vòi ấm trước khi chế vào bình trà để tránh mùi khói vướng lại ở đầu vòi ấm.
* Hãm trà: Trước khi bỏ chè vào bình trà, phải tráng bình bằng nước sôi, bỏ chè vào bình xong thì chế nước sôi khoảng một phần bình, lắc lắc bình cho nước thấm ướt mặt ngoài của trà rồi rót ra chén. Nước này gọi là nước rửa trà, dùng để tráng sạch các chén rồi bỏ đi. Sau đó chế nước sôi vào đầy bình để hãm. Khi thấy nước trà có màu và hương đậm đà đúng khẩu vị thì rót ra. Tuần trà thứ nhất chỉ rót ra một nửa hoặc 2/3 bình rồi chêm thêm nước sôi để hãm lần 2... và cứ thế mà tiếp tục pha.
Trong việc tiếp nước, dùng theo phép lịch sự thì người cao niên hoặc có địa vị nhất được rót sau cùng... vì nước càng rót sau càng đậm đà hương vị.
Uống trà phải hớp từng ngụm nhỏ, chép miệng nuốt từ từ để lưỡi nhận ra hương vị độc đáo của trà...
Mùa lạnh đã trở về với Đà Lạt. Buổi sáng, ngồi trong thư phòng ấm cúng, nhìn ánh lửa hồng từ lò sưởi chiếu ra đang lung linh nhảy múa trên những cành mai anh đào vừa nở hoa mơn mởn, bên tách trà hương thơm ngát, hơi nước màu lam với sương mù bàng bạc đang bao phủ núi đồi bên ngoài khung cửa sổ... lúc đó thấy việc uống trà đạt được khoái cảm tột độ và tách trà có giá trị hẳn lên. Nếu uống trà ướp sen hoặc ướp sói với đường phèn thì lại càng tuyệt diệu.
Nguồn: Thông tin khoa học, công nghệ Lâm Đồng,số 1.1994
