Gắn du lịch sinh thái, với các giống vật nuôi bản địa
Bảo tồn đàn ong gắn với phát triển cây ăn trái và du lịch sinh thái qua việc tham quan mô hình nuôi ong trong vườn và thưởng thức rượu, trà mật ong là một hoạt động của du lịch sinh thái ở Thới Sơn, Châu Thành, Tiền Giang. Năm 2008 Thới Sơn đã đón hơn 300.000 lượt khách du lịch, trong đó có đến 65% là khách nước ngoài. Anh Bùi Anh Tuấn, khuyến nông viên cồn Thới Sơn cho biết hình thức du lịch này đã giúp tăng thu nhập đáng kể cho nhà vườn, toàn xã có 37 hộ giàu và 57 hộ khá. Bà Nguyễn Ngọc Lang, một trong những hộ thực hiện mô hình này với diện tích 1 ha đất vườn làm du lịch sinh thái đã cho thunhập hàng năm hơn 100 triệu đồng và tạo công ăn việc làm cho hơn 30 người dân có thu nhập ổn định cho công việc phục vụ du lịch.
Những trăn trở khi thực hiện mô hình bảo tồn và phát triển vật nuôi bản địa gắn với du lịch sinh thái
Tại diễn đàn Khuyến nông @ công nghệ lần thứ nhất được tổ chức tại Phú Quốc, Kiên Giang, PGS. TS Hoàng Văn Tiệu, Viện trưởng Viện Chăn nuôi cho biết từ năm 1990, Viện Chăn nuôi là đơn vị bảo tồn chính các giống vật nuôi bản địa. Hiện nay cả nước có 40 cơ sở tham gia công tác này. Đến nay chương trình đã cứu thoát khỏi tuyệt chủng các giống lợn Ỉ, gà Đông Cảo, gà Hồ, gà Mía. Đồng thời đã phát hiện thêm 40 giống nâng nguồn gen lên là 70, trong đó có các giống đặc sắc như H’mông, Ngựa bạch, Lợn rừng. Hiện nay ở nước ta hiện rất nhiều các lễ hội vật nuôi gắn với du lịch sinh thái như lễ hội Tịch điềnở Hà Nam, lễ hội Đua bò Bảy núi ở An Giang, lễ hội Đua ngựa ở Phú Yên, lễ hội Chọi trâu ở Hải Phòng, lễ hội Chém lợn ở Hà Bắc. Tuy nhiên, một số lễ hội sau khi con vật thắng thì bị đem giết thịt, làm mất đi nguồn gen quí.
ThS. Nguyễn Văn Biện, Đại học Cần Thơ, người đã nhiều năm gắn bó với con chó Phú Quốc cho rằng hiện nay chó Phú Quốc đang bị đe doạ bởi các yếu tố sau (1). Việc bán chó con là mối đe doạ đáng ngại nhất, là nguy cơ mất mát nghiêm trọng nhất mà đôi khi ta không thấy rõ hoặc không thấy trực tiếp vì chó vẫn còn ở Phú Quốc, nhưng đàn chó còn lại chỉ là chó xấu vì những con chó tốt đã bán đi, đặc biệt là chó có xoáy. Những thế hệ sau này sẽ mất dần những chó tốt cho đến một lúc nào đó chó ở Phú Quốc không còn là chó Phú Quốc nữa (2). Dịch bệnh chó là rất phức tạp và đa dạng, vì vậy khi dịch bệnh không được kiểm soát thì nó sẽ góp phần với việc bán chó con thành một nguy cơ hết sức nghiêm trọng (3). Các giống chó khác được người nuôi nhập vào Phú Quốc sẽ có nguy cơ lai tạp với giống chó tại chỗ, đây là mối nguy cơ tiềm ẩn lâu dài. Một khi ta không kiểm soát được nguy cơ này cộng với việc bán chó Phú Quốc con thì đến một lúc nào ở Phú Quốc chỉ còn chó lai.
Giải pháp nào giúp việc bảo tồn và phát triển vật nuôi bản địa gắn với du lịch sinh thái một cách hiệu quả.
PGS. TS Hoàng Văn Tiệu đề nghị bảo tồn và phát triển vật nuôi bản địa gắn với du lịch sinh thái cần (1). Đưa các lễ hội truyền thống, các làng, địa phương như Hội Đua bò Bảy núi, Hội Chọi trâu Đồ Sơn, Làng Hồ… vào các chương trình du lịch sinh thái (2). Gây dựng các đàn vật nuôi đặc sắc của Việt Nam mà trước tiên là ở những vùng có năng lực du lịch (3). Đa dạng hoá các hoạt động săn bắn, ăn uống, cưỡi, giải trí trên các loài động nội địa. TS Võ Đình Sơn, trưởng Phòng giáo dục Boả tồn, Thảo cẩm viên Sài Gòn cho rằng việc giáo dục bảo tồn là một trong các giải pháp để bảo tồn và phát triển các giống vật nuôi bản địa, các giống quí hiếm gắn với du lịch sinh thái. Hàng năm phòng đã đón trên 60.000 học sinh, sinh viên đến tham gia học giáo dục bảo tồn.
Theo ThS. Nguyễn Văn Biện, để bảo tồn chó Phú Quốc gắn với du lịch sinh thái ở hòn đảo này cần phải kiểm tra đồng loạt các giải pháp sau (1). Kiểm soát cho được sự bán chó con (2). Duy trì điều kiện sống truyền thống của chó là nên được nuôi trong từng gia đình nông thôn, mỗi gia đình nuôi một ít chó, để chó luôn giữ được đặc tính truyền thống của chúng. Đồng thời phải tổ chức cho chó được đi săn có kiểm soát thì mới có thể giữ đặc tính quan trọng nhất của chó Phú Quốc (3). Bảo vệ chó nuôi bằng biện pháp thú y một cách khoa học để chó được mạnh khoẻ và phát triển tốt, yếu tố này giúp tăng đàn nhanh. Đến lúc nào đó ta có thể thu hoạch và bán chó con theo kế hoạch (4). Xây dựng vùng giống trong dân để chọn lọc và nhân giống (5). Kiểm soát và giới hạn sao cho các quán thịt chó chỉ giết thịt những con cần loại bỏ (6). Nên triệt sản tất cả những chó nhập cư khác (7). Nhân giống và phát triển cần có những trung tâm nhân giống và phát triển bằng biện pháp chọn lọc và nhân giống khoa học. Để liên kết với du lịch cần các giải pháp (1). Khu du lịch nên có chó Phú Quốc và chó cần được huấn luyện để gần gũi với du khách. Có khả năng trình diễn một số động tác sinh động làm du khách thích thú (2). Tổ chức thường xuyên những show trình diễn chó Phú Quốc (3). Nên có Tour du lịch săn thú trong rừng. Việc săn thú phải có hướng dẫn viên thợ săn, đối tượng để săn phải là những thú có quần thể khá để không bị tuyệt chủng, hoặc ta phải quy hoạch từng khu vực để tăng đàn thú sau đó mới cho săn, có thể nuôi một số con như heo nhà cho lai với heo rừng sau đó thả vào rừng sẽ tạo con lai đẻ sai hơn. Hoặc nuôi trăn, sản xuất trăn con, thỏ con thả vào khu vực rừng săn du lịch. Ông Vương Văn Sự, công ty Vương Sơn cho biết việc bảo tồn chó bản địa của Ú, Thái Lan và Nam Phi có thực sự thành công hay không phụ thuộc vào nhiều nhân tố như cần khơi dậy sự ủng hộ và đóng góp của cộng đồng, nhất là những người tâm huyết với vật nuôi trong việc bảo tồn. Chính sách quản lý tốt của chính quyền sở tại tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia côgn tác bảo tồn, họ cũng được kích thích bằng lợi nhuận trong việc tạo ra con giống. Cần tạo những nguồn thu từ du lịch, san sẻ những thuận lợi có được trong khu vực thông qua các hoạt động kinh doanh có được từ tác động gián tiếp của công việc bảo tồn.
