Estrogen thực vật - an toàn, lợi ích và khuyến cáo

Mười bốn phân tử thuộc 6 họ hoá học đã được phát hiện trong một số cây có một hay nhiều chất chiết xuất có tác dụng estrogen (xem bảng 1 và 2):

Các nghiên cứu được thực hiện trên genistein và daidzein - thuộc nhóm isoflavon - có trong đậu nành với hàm lượng cao.

Estrogen thực vật trong thực phẩm

Người phương Tây ăn rau cải họ Đậu cung cấp hằng ngày cho cơ thể 1mg isoflavon. Ở châu Á, đậu nành và các sản phẩm chế biến từ đậu nành đã được sử dụng thường xuyên như nước tương, sữa đậu nành, tàu hủ, mỗi người có thể đưa vào cơ thể 45mg isoflavon.

(1 ly sữa đậu nành 150ml có thể cung cấp từ 0,3 đến 33mg isoflavon trung bình 10mg).

Sự chuyển hoá estrogen thực vật

Các estrogen hiện diện trong thực vật dưới dạng glycosid, cần được khử, mới được cơ thể hấp thu dưới dạng aglycon.

Aglycon đến gan, được các enzym giải độc qua nhiều giai đoạn. Sau đó, chúng có thể trở về kết tràng theo chu kỳ ruột – gan như estrogen. Phần lớn chúng có thể được nước tiểu và phần thải ra ngoài dưới dạng glucuronid. Chu trình từ khi ăn đến hệ tuần hoàn thường là từ 6 đến 8 giờ.

Nếu isoflavon sử dụng liên tiếp nhiều lần trong ngày, trong huyết tương sẽ có esoflavon.

An toàn sử dụng

Việc sử dụng estrogen thực vật không thể coi là không có nguy cơ, vì nó tác động chồng chéo với hệ hormon. Người ta chỉ mới nghiên cứu vấn đề này với genistein. Tính độc hại quan trọng được xác định ở súc vật trưởng thành.

Với liều genistein 120mg/kg thể trọng, đưa vào cơ thể một lần hay nhiều lần liên tiếp, sẽ có tình trạng sụt cân, mất dục vọng. Đối với bào thai hay nhũ nhi, genistein gây rối loạn phát triển cơ thể và các cơ quan sinh dục của thai nhi nam cũng như nữ. Ở súc vật trưởng thành genistein không gây ung thư, nhưng làm tăng sự phát triển các ung bướu lệ thuộc hormon, được ghép trên cơ thể. Ở người, nó làm tăng nhu cầu về hormon tuyến giáp ở bệnh nhân thiểu năng giáp trạng đang được điều trị.

Lợi ích

Đậu nành (với hàm lượng isoflavon 50mg/ngày) có thể củng cố xương và không tạo hoặc làm giảm nguy cơ ung thư vú với chế độ ăn ít mỡ động vật, giàu rau cải và cá. Isoflavon không tạo nguy cơ bệnh huyết khối tắc mạch như hormon thay thế (THS). Với liều dưới 70mg/ngày, isoflavon có tác dụng tốt cho mao mạch.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu không đầy đủ về các estrogen thực vật, Cục quản lý Vệ sinh An toàn Sản phẩm phối hợp Cục Quản lý Vệ sinh An toàn Sản phẩm Y tế Pháp đã đúc kết các nghiên cứu và đưa ra khuyến cáo sau đây:

- Các estrogen thực vật, do cấu trúc hoá học rất gần với estrogen người, có tác động tương tự ở các động vật thử nghiệm.

- Estrogen thực vật có khả năng biến đổi sự phát triển và sự thuần thục của các cơ quan sinh dục của bào thai hay trẻ sơ sinh và tăng sự phát triển các ung bưới vú ghép.

- Nên hạn chế hàm lượng estrogen thực vật đưa vào cơ thể ở mức 1mg/kg thể trọng cho mỗi người. Đó là liều cao nhất sử dụng isoflavon của người châu Á, mang lại lợi ích cho sức khoẻ. Với một chế độ dinh dưỡng cân bằng và đa dạng, có sản phẩm chế biến từ đậu nành, có thể đạt được hàm lượng trên.

- Nếu có estrogen thực vật trong thức ăn của nhũ nhi hay trẻ nhỏ, liều lượng isoflavon có thể cao, không có lợi cho sức khoẻ của trẻ.

Vì vậy, trẻ nhỏ dưới 3 tuổi không nên dùng chế phẩm từ đậu nành vì có chứa isoflavon.

Hai trường hợp nữa cần tránh dùng estrogen thực vật: phụ nữ nghi ngờ bị ung thư hay ở giai đoạn tiền ung thư và phụ nữ thiểu năng giáp trạng.

Không bổ sung estrogen thực vật cho phụ nữ mang thai.

Để các khuyến cáo này được thực thi có hiệu quả, Cục Quản lý Vệ sinh An toàn Thực phẩm yêu cầu các nhà sản xuất các sản phẩm có chứa đậu nành ghi rõ trên nhãn làm lượng estrogen thực vật (tương đương aglycon) và nhóm người cần tránh dùng sản phẩm này.