Đường Trường Sơn

Suốt chặng đường dài trên 16 năm, có 2 triệu người đã phục vụ trên toàn tuyến đường Trường Sơn, đây là một thành trì bằng thép, từ tấm lòng người chiến sĩ QĐNDVN, để quân và dân ta từ miền Bắc đưa vào chi viện cho chiến trường miền Nam, làm nên bao chiến công vang dội đến ngày toàn thắng.

Tháng 1 – 1959, Nghị quyết 15 của Ban Chấp hành TW Đảng (khoá II) đã mở ra những chủ trương mới cho Cách mạng miền Nam. Ngày 19 – 5 – 1959, Thường trực Quân uỷ TW chính thức giao nhiệm vụ cho Đoàn công tác đặc biệtđể đi mở đường, vận chuyển hàng chi viện cho miền Nam (1). Từ đó ngày 19 – 5 trở thành ngày truyền thống của Đoàn 559 - bộ đội Trường Sơn. Lúc đầu thành lập, với phương châm tối ưu là: “đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng” để đảm bảo bí mật tối đa, cho toàn bộ lực lượng, vũ khí và hàng mang theo đều là các loại cũ từ thời Pháp, thậm chí Đoàn còn dùng cả ván gỗ để khi đi không để lại dấu vết gì để lộ bí mật trên đất rừng mà kẻ địch đang đóng dày đặc để phong toả các tuyến hành quân của quân giải phóng miền Nam. Từ những người đi mở đường lúc đầu do Bộ Chính trị và Quân uỷ TW cử do Thượng tá Võ Bẩm (về sau là Thiếu tướng) chỉ huy, sau những tháng đầu mò mẫm, đã phát triển lực lượng lên gồm một tiểu đoàn giao liên D301 với 440 người. Từ đó, Đoàn đã bắt tay vào xây dựng những tuyến đầu tiên thồ, mang vác bằng sức người là chủ yếu để đưa những chuyến hàng vào Trung Trung bộ và miền Nam. Từ đây tuyến đường 20 khói lửa từ vùng núi Quảng Bình vào Tây Nguyên bắt đầu hình thành khi hai bên phải tranh chấp nhau từng thước đường, từng cây cầu cho xe hậu cần của bộ đội ta. Đường 20 quyết thắng = con đường máu lửa mà đại tướng Võ Nguyên Giáp đã vào tận Quảng Bình để chỉ đạo cùng Tỉnh uỷ Quảng bình mở đường và đặt tên cho con đường máu lửa đầu tiên này của tuyến Trường Sơn, đã ra đời như thế.

Đoàn trưởng đầu tiên của Đoàn 559 là Thượng tá Võ Bẩm. Trong tình thế kẻ thù hoàn toàn phong toả tuyến đường bộ, thì Đoàn với nhiệm vụ vừa vận chuyển vừa mở đường hành quân là một sáng tạo lớn của Quân đội ta. Sau một thời gian, Đoàn 559 chuyển các tuyến giao thông của mình sang sườn Tây của dãy Trường Sơn. Sau 5 năm từ mò mẫm vạch ra các tuyến đường ngang dọc, toàn tuyến đường đã đạt được quân số 6.000 người, gồm cả bộ đội công binh, giao liên, cùng hàng nghìn Thanh niên xung phong của Hà Tĩnh, Bình Trị Thiên… hoà cùng nhiệm vụ cùng với 2 trung đoàn 70 và 71 trực tuyến. Con số này không bao gồm các lực lượng chiến đấu với nhiệm vụ bảo vệ hay dân công Việt và Lào. Trong những ngày đầu của cuộc xung đột, đường Trường Sơn chỉ được dùng để chuyển quân, do khi đó việc vận chuyển súng đạn vào miền Nam qua đường biển có hiệu quả cao hơn. Sau các vụ đánh phá điên cuồng của hải quân Mỹ nhằm ngăn chặn hoạt động này trên vùng biển ven bờ biển của ta từ miền Trung vào, trong Chiến dịch Market Time, thì tuyến đường Trường Sơn phải làm cả hai nhiệm vụ cực kỳ quan trọng là giữ cho giao thông thông suốt, và vận chuyển hàng hoá hậu cần và bộ đội ta vào miền Nam.

Cùng với trên phần đất của ta, những người bạn Lào đã cho ta sử dụng cả 5 khu căn cứ lớn trong vùng cán xoong của Lào. Đó là Căn cứ 604 là trung tâm hậu cần chính; từ đó, quân và quân nhu được điều phối vào Vùng 1 chiến thuật lúc đó ngang các tỉnh từ Quảng Trị vào Đà Nẵng, và các căn cứ khác xa ở phía Nam. Căn cứ 611 hỗ trợ vận tải từ căn cứ 604 tới căn cứ 609; cung cấp xăng dầu và đạn dược cho căn cứ 607 và tới tận thung lũng A Sầu ở Thừa Thiên. Căn cứ 612 được dành để hỗ trợ Mặt trận B3 tại Tây Nguyên. Căn cứ 614 nằm giữa Chavane (Lào) và Khâm Đức vận chuyển quân và hàng hoá vào Vùng 2 chiến thuật và Mặt trận B3. Căn cứ 609 giữ vai trò quan trọng, do mạng lưới đường đi ở đây có thể dùng để vận chuyển quân nhu và chuyển bộ đội ta vào Nam cả trong mùa mưa, bão.

Những ngày đầu hình thành tuyến đường Trường Sơn, bộ đội, giao liên ta vận chuyển hàng hoá bằng xe đạp thồ, xe bò, và bất cứ phương tiện gì có thể di chuyển được. Đến tháng 12 – 1961, Quân uỷ TW chỉ đạo Sư đoàn vận tải 571 của Tổng Cục Hậu cần trở thành đơn vị vận tải cơ giới đầu tiên của QĐNDVN phục vụ cho tuyến đường Trường Sơn. Từ đây, hàng hoá được vận tải bằng xe cơ giới tăng lên nhanh chóng, đáp ứng nhiệm vụ cần kíp cho chiến trường.

Đầu năm 1965,Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ (sau là Phó Thủ tướng) được cử làm Tư lệnh kiêm Chính uỷ Đoàn 559. Cuối năm 1965, Đại tá Hoàng Văn Thái được cử làm Tư lệnh và Đại tá Vũ Xuân Chiêm được cử làm Chính uỷ Đoàn 559. Đến cuối năm 1966, Đại tá Đồng Sĩ Nguyên (sau là Trung tướng, rồi Phó Thủ tướng) được cử làm Tư lệnh đoàn 559 cho đến khi Đoàn 559 hoàn thànhnhiệm vụ lịch sử của mình sau ngày chiến thắng giải phóng toàn bộ Tây Nguyên 10 – 3 – 1975 và giải phóng toàn miền Nam.

Chú thích:

1) Tư liệu của Ban Liên lạc Bộ Tư lệnh Trường Sơn do thiếu tướng Phan Khắc Hy cung cấp.