Đồng bằng sông Cửu Long: Nuôi cá bản địa - “giải cứu” cho ngư dân

Giá bán các loại cá này rất cao, bình quân trên dưới 50.000 đ/kg. Trên các dòng sông Cửu Long, từ bao đời người ta săn bắt các loại cá này, hình thành những làng nghề chuyên nghiệp hẳn hoi dẫn đến sự cạn kiệt, có loài đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.   

THÁC LÁC - HÀNH TRÌNH ĐẾN THƯƠNG HIỆU

Từ thành công của mô hình nuôi cá thác lác của anh Lê Văn Dũng ở xã Vĩnh Tường, huyện Vị Thủy, Hậu Giang, phong trào nuôi cá thác lác ở đây hiện đang phát triển rất mạnh. Ngành nông nghiệp tỉnh này đã đưa cá thác lác vào chương trình “5 cây, 5 con” trọng điểm và sẽ mở rộng diện tích nuôi lên 500 hecta trong thời gian tới. Đồng thời, Hậu Giang cũng đang xúc tiến việc xây dựng thương hiệu cho cá thác lác. Lý giải điều này, Phó Giám đốc Sở NN - PTNT Hậu Giang, ông Lê Văn Nhiều cho biết, cá thác lác có nhiều ở Đồng bằng sông Cửu Long, nhưng chỉ ở Hậu Giang loài cá này mới có vị ngon, mùi thơm đặc trưng, chính vì vậy mới xây dựng thương hiệu. Nghe có vẻ Hậu Giang tự ca ngợi sản phẩm của mình, nhưng thực tế cũng chẳng có gì lạ. Ngoài thổ nhưỡng, sinh thái, Hậu Giang mùa khô bị nước biển xâm mặn, con cá chắc thịt, vị đậm đà hơn so với đồng loại của nó ở vùng đầu nguồn nước ngọt.

Thác lác sinh sản tự nhiên, trước đây không nuôi được vì không có con giống. Nhờ sự hỗ trợ của trường Đại học Cần Thơ, anh Lê Văn Dũng đã cho sinh sản nhân tạo được nguồn giống cá thác lác và đưa vào nuôi thương phẩm thành công. Đàn cá bố mẹ của anh có con nặng gần 1 kg. Khả năng cung cấp cá giống của anh Dũng hiện không đáp ứng đủ nhu cầu, mặc dù doanh số năm rồi của anh từ bán cá giống lên đến 1,2 tỷ đồng, lãi phân nửa. Giá mỗi ký thác lác thương phẩm hiện 65.000 đồng mà không có để bán. Nhiều hộ muốn nuôi nhưng không tìm đâu ra con giống. Ngoài trại giống anh Dũng, một số doanh nghiệp cũng đang chuẩn bị tham gia thị trường cá giống bằng sinh sản nhân tạo. Ngành nông nghiệp tỉnh thì đang tiến hành đưa các hộ có nhu cầu nuôi cá thác lác vào quy hoạch, đầu tư con giống, kỹ thuật, vốn để đưa ra thị trường sản lượng cá thương phẩm lớn vào các năm tới với thương hiệu Hậu Giang.

CÁ LĂNG - VỪA LÀM MÓN ĂN, VỪA LÀM CÁ KIỂNG

Cá lăng (Mystus) một thời cũng tràn ngập sông rạch Đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông, nay thì cạn kiệt. Họ nhà cá lăng có nhiều loài. Cá lăng trở thành sản phẩm cao cấp làm ra nhiều món ăn. Đặc biệt, có loài cá lăng nghệ (Mystus sp.) toàn thân phủ một màu vàng óng rất đẹp còn được nhiều người nuôi làm cá kiểng; trọng lượng của nó cũng khá lớn, bình quân từ 0,8 - 1,4 kg/con, chế biến thành món ăn cũng rất ngon. Khoa Thủy sản Đại học Nông Lâm TP.HCM đã kích thích sinh sản nhân tạo thành công cá lăng, ấp nở 4 loài cá lăng và chuyển giao công nghệ cho các địa phương, các cơ sở kinh doanh để tự lai ghép sản xuất giống. Tại Đồng bằng sông Cửu Long quy trình sản xuất được chuyển giao cho các tỉnh Long An, Bến Tre, Vĩnh Long…

Là loài cá bản địa, cá lăng sinh trưởng tốt ở vùng sông nước Cửu Long và sông Đồng Nai, đặc biệt có thể phát triển ở vùng nước lợ ven biển với độ mặn 0,8‰. Giá cá thương phẩm hiện từ 35.000 - 80.000 đ/kg. Con giống cá lăng vàng do Trung tâm Khuyến ngư tỉnh Bến Tre sản xuất ra hiện được nhiều hộ nuôi cá ở Đồng Nai tiêu thụ mạnh. Tại Đồng bằng sông Cửu Long nguồn con giống các loài cá lăng chưa nhiều nhưng cũng có rất nhiều hộ muốn nuôi. Khi nuôi thì loài cá lăng nha đuôi đỏ đặc biệt hấp dẫn vì to xác, trong tự nhiên ngư dân đánh bắt được có những con nặng 10 kg, thậm chí 18 kg, còn nuôi khi một tuổi đã nặng khoảng 2,5 kg/con. Họ nhà cá lăng rất phàm ăn, sức sinh sản cao và có thể nuôi mật độ dày.

CÁ NGÁT - ĐẶC SẢN NHÓM MỘT

Trong các loài cá bản địa sống ở Đồng bằng sông Cửu Long, con cá ngát (Plotosuscanius Hamilton, 1822) gần đây được các nhà hàng săn tìm đưa vào thực đơn số 1 của mình, giá cá luôn cao ở mức 40.000 - 50.000 đ/kg. Đây là loài cá da trơn giống cá trê nhưng thịt thơm, ngọt hơn nhiều và cũng to xác. Trong môi trường tự nhiên, cá 2 năm tuổi đạt trọng lượng 2 - 3 kg/con, khi nuôi cá sẽ tăng trọng nhanh hơn. Tại An Giang, Đồng Tháp mùa lũ xuất hiện những làng nghề chuyên săn cá ngát. Thực hiện chương trình đa dạng hóa các giống loài thủy sản, giới thiệu mô hình nuôi mới bền vững, hiệu quả cao, Trung tâm Nghiên cứu và sản xuất giống thủy sản An Giang đã cho sinh sản nhân tạo được giống cá ngát. Qua nghiên cứu cho thấy, loài cá này có thể nuôi trong ao hầm và cả lồng bè như cá tra, ba sa, nếu tổ chức nuôi sẽ đem lại hiệu quả rất cao.

... Sự kiện tôm chết hàng loạt, cá tra, ba sa rớt giá liên tục là bài học đau thương cho ngư dân, nuôi các loài thủy sản thông thường khác cũng có thể gặp rủi ro do dội chợ, hiệu quả kinh tế không cao. Nuôi cá bản địa sẽ là lối thoát trước mắt đầy hứa hẹn, không chỉ cho hộ cá thể mà còn mở ra hướng đi mới cho Đồng bằng sông Cửu Long. Chưa cần nghĩ đến việc xuất khẩu, thị trường nội địa hiện đang khát hàng đặc sản cá bản địa, sau này hình thành vùng nuôi cho sản lượng lớn, việc xuất khẩu càng đem lại triển vọng cao. Tuy nhiên để tránh vết xe đổ, ngay từ bây giờ phải có quy hoạch và kế hoạch cụ thể.