Ðối phó với biến đổi khí hậu ở ÐBSCL: Hợp tác, liên kết chặt chẽ hơn nữa

Đất đai khô cằn trong hạn hán.

Một số vấn đề đáng chú ý đã nổi lên trong buổi tọa đàm 'Ngày hội thông tin về quản lý tổng hợp vùng ven biển khu vực ÐBSCL' gần đây với sự tham dự của Ðại sứ quán cùng các tổ chức liên quan của Cộng hòa Liên bang Ðức, Ô-xtrây-li-a Trường đại học Cần Thơ, đại diện ba tỉnh có dự án và nhiều nhà khoa học trong ngoài nước.

Những thách thức lớn

Kiên Giang, địa phương có hơn 200 km ven biển, 'có bốn vấn đề lớn cần đặt ra trước tác động của biến đổi khí hậu. Ðó là nâng cấp tuyến đê ven biển; bảo tồn, phát triển rừng ngập mặn; bảo tồn, phát triển tính đa dạng động thực vật dưới và ven biển; ổn định cuộc sống và sinh kế cho dân', Phó chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang, ông Trần Thanh Nam nêu rõ. 72 km bờ biển của Sóc Trăng là nơi tập trung nuôi trồng thủy sản mang lại giá trị cao cho nền kinh tế vốn vẫn nặng thuần nông. Mấy năm gần đây đã chịu tác động qua hiện tượng xâm nhập mặn (có nơi trên 30 km), khí hậu biến đổi bất thường, gây xáo trộn rất lớn đến truyền thống sản xuất, đời sống dân cư. Bạc Liêu tuy chỉ có 54 km ven biển nhưng 'gay gắt' do quá nhiều cửa biển, chịu tác động mạnh của gió mùa Tây Nam cùng chế độ bán nhật chiều... Ðịa phương này đã chủ động phối hợp với Viện lúa ÐBSCL, Viện lúa quốc tế IRI nghiên cứu tìm giống lúa thích ứng chịu mặn, chịu ngập...

Tiến sĩ Juergen Hess (tổ chức GTZ) cho rằng dù ở mức độ nào đó: 'Chúng ta đang đứng trước thực tế của biến đổi khí hậu, điều này thể hiện rất rõ qua việc nước biển dâng, thiên tai tăng cả về cường độ lẫn tần suất gây thiệt hại lớn đến sinh kế người dân, phá vỡ sự đa dạng sinh học động thực vật...'.

Cận cảnh kinh nghiệm

Một số mô hình, cách làm, kinh nghiệm... tạo hiệu ứng tốt trong cộng đồng, đặc biệt, dân cư trong vùng dự án đã nhận thức được nguy cơ của BÐKH đối với nơi mình đang sinh sống, tự giác nâng cao ý thức gìn giữ, bảo vệ rừng cùng các tài nguyên khác. Dự án bảo tồn loài chim hoang dã tại vườn chim Bạc Liêu được triển khai sâu rộng, mở cả các cuộc thi cho học sinh với chủ đề bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu. Dự án bảo vệ bờ biển chống xói mòn của Sóc Trăng đã tìm ra vật liệu tốt nhất để phòng ngừa chống xói lở chính là cây tre...

Về mặt 'kỹ thuật', nên 'làm đê trước hay trồng rừng trước?'. Rừng và đê đều là giải pháp hữu hiệu cần phối hợp tốt bởi rừng ngập mặn, phòng hộ giảm năng lực sóng tích cực ngay từ 'tầm xa'. Không có rừng phòng hộ ven biển thì đê rất dễ bị nước đánh xói mòn. GTZ đã hỗ trợ trồng rừng trước đê tại Kiên Giang khá hiệu quả. Mô hình tại Mông Thọ B (Sóc Trăng) vừa giải quyết được đời sống dân cư vừa bảo vệ được rừng. Phó chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu, ông Nguyễn Thành Bế lại đề cập đến vấn đề quy hoạch lại dân cư khu vực ven biển; đấu nối, nạo vét hệ thống kênh chống ngập úng vào sâu bên trong. Dự án cấp thoát nước (Bạc Liêu) hiệu quả do công tác điều tra khảo sát rất kỹ trên nhiều lĩnh vực... Tùy thuộc vào đặc điểm tự nhiên, mức độ sạt lở, xói mòn ven biển mà các địa phương có các giải pháp thích hợp. Các dự án đều mang tính 'kỹ thuật' nhiều để phát triển bền vững cần phối hợp với nhiều chính sách, cơ chế khác nhằm bảo đảm sinh kế cho người dân trong vùng dự án.

Gần đây, bên cạnh việc đưa ra kịch bản ứng phó với biến đổi khí hậu Chính phủ đã Quyết định QÐ 667/TTg tăng cường việc kiên cố, nâng cao toàn bộ hệ thống đê các tỉnh ven biển. Ðây là vấn đề vừa mang tính cấp bách vừa là giải pháp chiến lược chủ động ứng phó với tình hình mới.

Vấn đề ngọt hóa, chống xâm nhập mặn cùng một khung pháp lý, quản lý cho các vùng ven biển (quy hoạch vùng ven biển cùng cơ chế tài chính, dịch vụ môi trường, biện pháp khôi phục bảo vệ rừng, chính sách đưa người dân tham gia cùng quyền lợi cho họ, hợp tác truyền thông, chia sẻ thông tin theo chiều ngang và chiều dọc...) cũng cần được nhanh chóng tính đến.

Liên kết và hợp tác

Không một địa phương nào tự mình 'chống đỡ' được vấn đề đang thách thức toàn cầu. 'Phải nâng tính liên kết trong nâng cấp hệ thống đê bao, trồng rừng, giao thông và dân cư ven biển. Có vậy mới tạo được tính bền vững và ứng phó hiệu quả trước BÐKH', đại biểu Bạc Liêu nhấn mạnh.

Tiến sĩ Henning Plate, Cố vấn Phát triển, Ðại Sứ quán Ðức tại Hà Nội nhận định: 'Ðồng bằng sông Cửu Long luôn luôn biến động. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, những biến động này càng trở nên phức tạp. Tiến bộ trong bảo vệ đường bờ biển bao gồm cả phát triển rừng ngập mặn là chìa khóa để duy trì sinh kế cho người dân địa phương. Ðức và Việt Nam đang tiếp tục đảm đương sứ mệnh này trong những chương trình hợp tác giữa hai nước. Thực tế cho thấy các cán bộ nhà nước từ những địa phương khác nhau gặp gỡ, trao đổi ý kiến và kinh nghiệm của mình là một trong những thành công lớn...'.

Các dự án đang triển khai tại ÐBSCL tuy nhỏ nhưng là những dự án đa tỉnh, đa ngành, đa nguồn tài trợ. Ðiều này rất hiếm và chứng tỏ sự quan tâm rất lớn của nhiều quốc gia, tổ chức, cá nhân. Biến đổi khí hậu là vấn đề quan tâm của toàn thế giới, cần sự hợp tác của tất cả các quốc gia. Kỹ thuật trồng rừng, công nghệ làm đê chắn sóng cần có sự hỗ trợ, phối hợp với các nước có kinh nghiệm như Hà Lan... Sắp tới, chính phủ CHLB Ðức và Ô-xtrây-li-a sẽ tiếp tục nâng cao mức tài trợ kinh phí, hỗ trợ kỹ thuật nhằm tăng thêm sức mạnh, công cụ cho các dự án chống BÐKH tại ÐBSCL; 'trước mắt là mở rộng thêm ở hai tỉnh Cà Mau và An Giang'.