Đổi mới phương pháp tiếp cận của khoa học xã hội đối với đời sống

Trong Văn kiện Đại hội IX, phương hướng phát triển của khoa học xã hội và nhân văn là hướng vào việc giải đáp các vấn đề lý luận và thực tiễn, cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng con người, phát huy những di sản văn hóa dân tộc, sáng tạo những giá trị văn hóa mới của Việt Nam.

Trong Dự thảo Văn kiện Đại hội X, nhiệm vụ nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của khoa học và công nghệ, phương hướng phát triển của khoa học xã hội được nêu rõ: “Phát triển khoa học xã hội hướng vào việc tiếp tục góp phần làm sáng tỏ những nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; giải đáp những vấn đề mới của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; con đường, bước đi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; những nguyên tắc, nội dung cơ bản của vấn đề phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, đổi mới hệ thống chính trị, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong giai đoạn mới. Thường xuyên tổng kết thực tiễn để phát triển lý luận; dự báo tình hình và xu thế phát triển của thế giới, khu vực và trong nước; cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước”.

Như vậy, nhiệm vụ của khoa học xã hội trong dự thảo Văn kiện Đại hội X cụ thể hơn Văn kiện Đại hội IX, sát hợp với những vấn đề đặt ra hiện nay trong nhiệm vụ tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận với các nội dung: về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, về hệ thống chính trị ở nước ta...

Trong nhiều năm qua, thực hiện nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước giao cho là nghiên cứu khoa học xã hội nhằm cungcấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách, xây dựng và phát triển đất nước, Viện Khoa học xã hội Việt Nam đề ra phương châm là dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê nin và tưtưởng Hồ Chí Minh, bám sát thực tiễn, gắn bó chặt chẽ lý luận với thực tiễn. Nghiên cứu lý luận trước hết phải xuất từ yêu cầu của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ đất nước, yêu cầu của thực tế cuộc sống.Trong những năm vừa qua, thực hiện phương châm này, Viện Khoa học xã hội Việt Nam tích cực triển khai Chương trình nghiên cứu thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng và các Hội nghị Trungương khóa IX, trong đó tập trung chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ và nâng cao chất lượng thực hiện 3 chương trình khoa học xã hội cấp Nhà nước giai đoạn 2001-2005; tổng kết 20 năm đổi mới ở Việt Nam; đánhgiá tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực, triển khai một số nhiệm vụ mới nghiên cứu về dân tộc, tôn giáo, văn hóa, về vai trò lãnh đạo và cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam, về xây dựng nhànước pháp quyền của dân, do dân, vì dân ở nước ta, trên cơ sở đó triển khai thực hiện 15 chuyên đề nhằm phục vụ việc chuẩn bị cho Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng.

Trong số các nhiệm vụ chuyên môn được triển khai trong thời gian qua, Viện Khoa học xã hội Việt Nam đã thực hiệnnhiều chương trình, đề tài nghiên cứu bám sát yêu cầu của đất nước và thực tiễn cuộc sống. Viện đã chỉ đạo hoàn hành việc báo cáo kết quả khai quật và xây dựng Dự án nghiên cứu, bảo tồn và phát huygiá trị khu di tích khảo cổ học Hoàng thành Thăng Long tại 18 - đường Hoàng Diệu, Hà Nội trình Bộ Chính trị, Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ; nghiên cứu bước đầu và báo cáo về lịch sử vùng đất TâyNam Bộ trình Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng; báo cáo về dân tộc, tôn giáo và tâm lý đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên; nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo, và phương hướng, mục tiêu pháttriển bền vững. Nhiều cán bộ, đảng viên của Viện Khoa học xã hội Việt Nam được huy động đi điều tra nghiên cứu, khảo sát tình hình thực tiễn ở Tây Nguyên, Tây Bắc, Tây Nam Bộ, đi sưu tầm sử thi TâyNguyên, nghiên cứu tình hình kinh tế - xã hội vùng đồng bào Chăm ở Nam Trung Bộ, tìm hiểu việc thực hiện chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số bản địa Tây Nguyên và nghiên cứu, đề xuấtgiải pháp chuẩn bị trình Bộ Chính trị, phối hợp với Bộ phận thường trực Ban chỉ đạo Trung ương 6 và Ban Cán sự đảng một số Bộ, Ngành triển khai nghiên cứu chuyên đề về chống 1ãng phí, quanliêu...

Có thể nói trong thời gian qua, khoa học xã hội đã có sự gắn bó mật thiết với yêu cầu của đất nước và thực tiễncuộc sống, do đó đã đạt được một số thành tựu trong việc thực hiện nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao phó. Trong thời gian tới, tiếp tục thực hiện phương châm gắn bó chặt chẽ lý luận với thực tiễn,đồng thời thực hiện việc đổi mới phương pháp tiếp cận với đời sống xã hội, khoa học xã hội tiếp tục coi trọng hướng nghiên cứu cơ bản, giải quyết mối quan hệ giữa việc thực hiện nhiệm vụ chính trịcủa đất nước với những yêu cầu của đời sống xã hội.

Căn cứ vào mục tiêu, phương hướng phát triển đất nước trong khoảng thời gian từ năm 2006 đến năm 2010 và các nămtiếp theo, khoa học xã hội cần tập trung vào việc thực hiện một số nhiệm vụ sau:
Một là,đẩy mạnh nghiên cứu nhằm phục vụ cho việc hội nhập sâu hơn, toàn diện hơn của nước ta đối với khu vực và thế giới.

Hai là,có cáckiến nghị với Đảng và Nhà nước về những biện pháp nhằm chăm lo tốt hơn cho đời sống của các tầng lớp nhân dân, nhất là những người nghèo, kịp thời giải quyết những vấn đề về an sinh xã hội và chínhsách xã hội.

Ba là,tạo sựhài hòa trong việc tăng trưởng kinh tế với sự phát triển bền vững, với tiến bộ và công bằng xã hội.

Bốn là,gópphần vào việc thực hiện triệt để quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta và mở rộng hợp tác quốc tế.

Năm là,nghiêncứu để làm sâu sắc hơn nhận thức về xã hội xã hội chủ nghĩa và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, về những vấn đề của kinh tế thị trường và quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa, về con đường công nghiệp hóa rút ngắn, về đổi mới hệ thống chính trị, xây dựng nhà nước pháp quyền và dân chủ xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sảnViệt Nam, luận giải sâu sắc hơn về bản chất của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Sáu là,thườngxuyên bám sát đời sống xã hội, tổng kết thực tiễn và nâng cao năng lực dự báo tình hình trong nước, khu vực và thế giới.

Để thực hiện đạt kết quả tốt các nhiệm vụ trên, bản thân khoa học xã hội cần có những đổi mới mạnh mẽ hơn nữatrong đó có việc nâng cao năng lực nghiên cứu của các cơ quan, tổ chức và chính bản thân các nhà khoa học, đổi mới cơ chế quản lý khoa học và công nghệ, tăng tính tự chủ của các cá nhân và các tổchức nghiên cứu, từng bước tách biệt tính chất hành chính với tính chất sự nghiệp trong nghiên cứu khoa học, triển khai nghiên cứu khoa học theo đơn đặt hàng của

Nguồn: vista 29/12/2005