Dịch vụ xử lý môi trường cho doanh nghiệp tại các khu công nghiệp ở Đồng bằng sông Hồng
Dịch vụ xử lý môi trường là những dịch vụ hỗ trợ kinh doanh cho các doanh nghiệp nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường phát sinh trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp tại các khu công nghiệp.
Môi trường cho sản xuất công nghiệp và các dịch vụ có liên quan thực sự đang là một trong những vấn đề nổi cộm của các địa phương thu hút đầu tư phát triển công nghiệp và của các công ty phát triển hạ tầng công nghiệp. Nhu cầu của các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp về vấn đề xử lý môi trường bao gồm nhiều mảng khác nhau: xử lý nước thải công nghiệp, chất thải rắn, phế thải công nghiệp, khói bụi công nghiệp, tiếng ồn…
Đến cuối năm 2010 vùng đồng bằng sông Hồng có 61 khu công nghiệp đã được phê duyệt. Trong đó có 49 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích 13.800 ha đất trong đó đất công nghiệp cho thuê là 9550 ha chiếm 70% diện tích đất tự nhiên của các khu, hiện nay đã cho thuê được 4000 ha đạt 65% diện tích có thể cho thuê. Các khu công nghiệp đã thu hút 1736 doanh nghiệp vào đầu tư kinh doanh ở nhiều ngành nghề khác nhau.
Trong số các doanh nghiệp đang hoạt động tại các khu công nghiệp vùng đồng bằng Sông Hồng có cả doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các doanh nghiệp trong nước. Mức đầu tư và tiến độ đầu tư của các doanh nghiệp tùy thuộc nhiều yếu tố trong đó có mức độ hấp dẫn của từng khu công nghiệp, từng địa phương. Mức độ hấp dẫn của các khu công nghiệp đối với các nhà đầu tư thứ cấp có thể là chính sách thu hút đầu tư của địa phương, chiến lược của công ty hạ tầng, trình độ phát triển của vùng, trình độ phát triển của từng khu công nghiệp. Một trong những yếu tố then chốt, có ý nghĩa quan trọng trong đó là hệ thống các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh trong đó có dịch vụ xử lý môi trường phục vụ cho các doanh nghiệp được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm.
Các doanh nghiệp đều quan tâm đến các vấn đề môi trường cho sản xuất công nghiệp ở nhiều góc độ khác nhau trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Trong cả quá trình sản xuất kinh doanh, chi phí cho các dịch vụ về môi trường chiếm tỷ lệ không nhỏ, đặc biệt đối với những doanh nghiệp sản xuất công nghiệp chế biến, công nghiệp hóa học, rượu bia… là những doanh nghiệp có lượng nước thải, chất thải công nghiệp rất lớn. Ngoài ra, các doanh nghiệp khác cũng rất quan tâm đến các dịch vụ hỗ trợ có liên quan đến vấn đề môi trường không chỉ quan tâm đến chi phí mà còn là vấn đề an toàn sức khỏe, môi trường sống của người lao động và cộng đồng cũng như danh tiếng của doanh nghiệp trong vấn đề bảo vệ môi trường.
Trong một chương trình nghiên cứu về dịch vụ hỗ trợ kinh doanh cho các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng năm 2010, một cuộc khảo sát nghiên cứu đã được thực hiện với một mẫu điều tra ngẫu nhiên 333 doanh nghiệp về các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh trong đó có dịch vụ xử lý môi trường.
Nhu cầu mỗi năm vài lần là dạng nhu cầu chiếm tỷ lệ cao nhất 33,6% với 112 doanh nghiệp trong tổng số 333 doanh nghiệp được nghiên cứu. Nhu cầu xuất hiện hàng quý là dạng nhu cầu của 86 doanh nghiệp ứng với tỷ lệ 25,8%, nhu cầu hàng tháng có 58 doanh nghiệp với tỷ lệ 17,4%. Loại doanh nghiệp có nhu cầu dịch vụ hàng tuần là 51 doanh nghiệp chiếm 15,3%. Đối với dịch vụ này có đến 5,1% số doanh nghiệp được nghiên cứu cho là không có nhu cầu và 2,7% số doanh nghiệp không đưa ra quan điểm về vấn đề này. Kết quả tổng hợp với những con số cụ thể của bảng số liệu về mức độ sử dụng dịch vụ cho thấy nhu cầu về dịch vụ môi trường của các doanh nghiệp tương đối cao và rất đa dạng.
Nhu cầu về dịch vụ xử lý môi trường của các doanh nghiệp ở những mức độ khác nhau nhưng đó là nhu cầu mang tính cấp thiết. Việc đáp ứng nhu cầu dịch vụ của các doanh nghiệp, ngoài việc nhằm thực hiện các mục tiêu mang tính ngắn hạn nhất thời của các doanh nghiệp còn là vấn đề duy trì sự phát triển bền vững của mỗi doanh nghiệp, mỗi ngành và của khu công nghiệp. Qua nghiên cứu thực tế, cách đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp cũng rất đa dạng, việc lựa chọn cách thức để thỏa mãn nhu cầu về dịch vụ tùy thuộc từng doanh nghiệp từng ngành và từng khu công nghiệp.
Việc xử lý các vấn đề môi trường phần lớn các doanh nghiệp thuê, mua dịch vụ từ các nhà cung cấp tại khu công nghiệp hoặc từ ngoài khu công nghiệp hoặc cũng có thể tự xử lý. Trong các loại dịch vụ về môi trường thì xử lý nước thải, khói bụi và tiếng ồn tốn kém nhiều chi phí hơn các dịch vụ môi trường khác. Mặt khác nhu cầu dịch vụ này lại phát sinh trong suốt quá trình sản xuất cho nên các doanh nghiệp phải cân nhắc rất kỹ phương án đáp ứng nhu cầu đó là mua ngoài hay tự đáp ứng, nếu mua ngoài thì mua của nhà cung cấp nào. Nghiên cứu cách thức đáp ứng nhu càu dịch vụ xử lý môi trường của các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp ở đồng bằng Sông Hồng năm 2010 cho thấy rõ tình hình cung cấp các dịch vụ xử lý môi trường tại các khu công nghiệp.
Có 120 doanh nghiệp trong tổng 333 doanh nghiệp được khảo sát chọn ban Quản lý các khu công nghiệp làm nhà cung cấp dịch vụ này, chiếm 36% tổng số doanh nghiệp cao nhất so với các nguồn đáp ứng khác. Các doanh nghiệp này có thể đang hoạt động ở các khu công nghiệp có hạ tầng tương đối tốt, có hệ thống xử lý nước thải tập trung theo quy định của chính phủ, thu gom, xử lý chất thải rắn do ban của khu công nghiệp hay công ty hạ tầng đầu tư xây dựng. Phương án chọn các nhà cung cấp địa phương có 89 doanh nghiệp chấp nhận chiếm tỷ lệ 26,7% và 16,8% trong tổng số ứng với 56 doanh nghiệp chọn nhà cung cấp từ các địa phương khác. Hai phương án lựa chọn này có thể đó là những doanh nghiệp hoạt động ở các khu công nghiệp hạ tầng chưa tốt, điều kiện cho dịch vụ hỗ trợ còn khó khăn, các công ty hạ tầng và các nhà cung cấp địa phương chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp. Một số trường hợp có thể các nhà cung cấp từ bên ngoài có dịch vụ hợp lý hơn về các chỉ tiêu như giá cả, chất lượng… Số liệu tổng hợp còn cho thấy có 30 doanh nghiệp chọn nhà cung cấp nước ngoài tương ứng với tỷ lệ 9% tổng số doanh nghiệp được nghiên cứu. Trường hợp này có thể là những doanh nghiệp đòi hỏi cao vượt quá khả năng của các nhà cung cấp trong nước hoặc có thể họ không thể tìm được các nhà cung cấp trong nước. Bên cạnh đó, có 24 doanh nghiệp chọn phương án tự thực hiện dịch vụ. Đối với các doanh nghiệp này có thể xem xét ở hai trường hợp: thứ nhất doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các sản phẩm ít tổn hại đến môi trường như may mặc, lắp ráp do đó lượng nước thải, chất thải không nhiều; thứ hai: có thể đó là những doanh nghiệp lớn đủ sức mạnh đầu tư tài chính nên tự thực hiện dịch vụ cho mình. Tuy nhiên đối với dịch vụ này có 4,2% số doanh nghiệp không nêu quan điểm về cách thức đáp ứng nhu cầu dịch vụ này.
Để làm rõ thực trạng cung cấp dịch vụ xử lý môi trường đối với các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp có thể đánh giá qua mức độ hài lòng của các doanh nghiệp sau khi sử dụng dịch vụ của các nhà cung cấp.
Đánh giá sau khi sử dụng dịch vụ ở mức độ rất hài lòng về dịch vụ này chỉ có 34 doanh nghiệp tương ứng với 10,2%. Ở mức độ hài lòng có 121 doanh nghiệp chiếm tỷ lệ cao nhất với 36,3% tổng số doanh nghiệp được nghiên cứu. Quan điểm đánh giá cho là tạm được về dịch vụ chiếm tỷ lệ 30,3% với 101 doanh nghiệp. Chưa hài lòng về các dịch vụ môi trường là đánh giá của 59 doanh nghiệp chiếm 17,7%, đặc biệt có 8 trường hợp doanh nghiệp đưa ra quan điểm rất không hài lòng về dịch vụ được cung cấp, có thể những doanh nghiệp này có yêu cầu dịch vụ quá cao trong khi đó khả năng của các tổ chức cung ứng dịch vụ còn rất hạn chế.
Từ thực trạng trên cho thấy nhu cầu về các dịch vụ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường của các doanh nghiệp ở các khu công nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng là rất lớn. Nhu cầu này có thể coi là cơ hội tốt cho các nhà cung ứng dịch vụ môi trường đầy tiềm năng. Bên cạnh đó, thực tế nhu cầu này cũng là một vấn đề mà các doanh nghiệp, các công ty hạ tầng, các cơ quan hữu quan khác đang phải đối mặt nhằm tìm kiếm các giải pháp để các khu công nghiệp đảm bảo sự phát triển bền vững. Cách thức giải quyết nhu cầu của các doanh nghiệp khá đa dạng trong việc lựa chọn nguồn cung cấp dịch vụ và nhà cung cấp dịch vụ. Qua cách thức đáp ứng nhu cầu về loại dịch vụ này của các doanh nghiệp có thể khẳng định dịch vụ xử lý môi trường đang được cung cấp cho các doanh nghiệp với nhiều cơ chế và mô hình khác nhau. Các chỉ tiêu, số liệu qua phân tích đã phản ánh cơ bản tình hình hệ thống cung cấp dịch vụ xử lý môi trường chưa đáp ứng thỏa đáng nhu cầu của các doanh nghiệp ở ác khu công nghiệp hiện nay.
