Đi tìm sự sống ngoài trái đất
Năm 2005 là năm thuận lợi đối với các nhà thiên văn học chuyên nghiên cứu các thiên thể giống trái đất, quay xung quanh những ngôi sao khác. Vào tháng 2-2005, hơn 200 nhà nghiên cứu tụ họp ở Aspen (Colorado – Mỹ) để thảo luận về sự hình thành những hành tinh ngoài hệ mặt trời. Cuộc gặp mặt đã trở thành cơ hội để người ta thông báo về việc phát hiện ra 8 hành tinh mới. Trong số đó, thiên thể vũ trụ nhỏ nhất do GS.Aleksander Wolszczan (người Ba Lan) phát hiện là có vẻ giống trái đất nhất. Cũng nhân dịp này, báo chí còn đưa tin là một vài hành tinh trong số đó có thể chứa đầy kim cương.
“Chúng ta có thể tìm thấy những hành tinh giống trái đất ở tất cả những ngóc ngách của thiên hà” – GS. Wolszczan khẳng định như vậy trong một cuộc họp báo. Để kiểm chứng lời khẳng định của ông, chúng ta đã không phải chờ đợi lâu. Vào tháng 3-2005, hai nhóm nghiên cứu cùng thông báo rằng lần đầu tiên họ đã chụp được ảnh những hành tinh xa xôi. Tháng 7-2005, thế giới xôn xao vì tin các nhà thiên văn học Mỹ phát hiện thấy một hành tinh mới xung quanh ngôi sao Gliese 876. Hành tinh này chỉ lớn hơn trái đất 7 lần và dường như nó được cấu tạo từ đá. Tiếp đó, báo chí đưa tin về việc phát hiện hai hành tinh mới nữa: Một hành tinh đang ở giai đoạn hình thành thuộc chòm sao Hydre; hành tinh thứ hai, thuộc chòm sao Herkules, nặng hơn trái đất 70 lần. Vào giữa tháng 7, tạp chí “Nature” công bố phát hiện của nhà khoa học người Ba Lan Maciej Konacki về một hành tinh “đặc biệt lạ”, thuộc chòm sao Thiên nga. Hành tinh này, có kích thước tương tự sao Mộc, khác với các hành tinh khác ở chỗ nó có tới 3 mặt trời!
Những hệ hành tinh ngoài mặt trời.
Tất nhiên, mục đích chính của các nhà bác học không phải là tìm kiếm kim cương trên những hành tinh ngoài Thái dương hệ. Cái họ tìm còn quý giá hơn tất cả tài nguyên thiên nhiên - đó là sự sống. Từ hàng ngàn năm nay, khả năng tồn tại sự sống, đặc biệt là sự sống thông minh ngoài hệ mặt trời, luôn là đối tượng suy ngẫm của các nhà triết học và thần học. Democrit, Epicur và Lucresius tin rằng có nhiều thế giới trong đó có những sinh vật thông minh sinh sống. Tuy nhiên lòng tin ấy xuất phát từ chủ nghĩa duy vật của họ chứ không có căn cứ khoa học. Ngược lại, Aristoteles bị truyền bá mẫu vũ trụ hữu hạn và khép kín, trong đó chỉ có trái đất ở trung tâm vũ trụ là nơi có thể sinh sống được.
Nhà thờ Thiên chúa giáo đóng vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần ở châu Âu thời Trung cổ, đã không quan tâm đến vấn đề đa thế giới, và trong chừng mực nào đó còn nghiêng về quan điểm của Aristoteles. Tuy nhiên vào năm 1277, giám mục Paris (Pháp) là Etienne Tempier kịch liệt phê phán quan điểm này.
Vào thời kỳ Phục hưng, nhà văn, nhà triết học và nhà truyền bá khoa học nổi tiếng người Pháp Bernard de Fontenelle gây ảnh hưởng sâu sắc trong xã hội với quan điểm đa thế giới. Bảy mươi năm sau, Immanuel Kant cũng lên tiếng ủng hộ quan điểm về sự tồn tại những hành tinh ngoài hệ mặt trời. Các nhà thiên văn học ngày nay, do vậy, là những người kế tục truyền thống tư duy cổ xưa và khả kính. Tuy nhiên, ý kiến về đề tài những hành tinh xa xôi vẫn chỉ là những suy đoán thuần tuý, cho đến thời điểm có thể tìm thấy chứng cớ khoa học về sự tồn tại của sự sống trong vũ trụ. Thời điểm bước ngoặt ấy xảy ra cách đây chưa lâu.
GS.Aleksander Wolszczan được xem là tác giả đầu tiên của phát hiện mang tính khẳng định về hệ hành tinh ngoài Thái dương hệ. Năm 1992, ông đã tiến hành nghiên cứu thiên thể mang cái tên đầy bí ẩn PSR B 1257+12. Đó không phải là ngôi sao giống như mặt trời của chúng ta, mà là một pulsar (ẩn tinh) rất đặc và bao gồm những gì còn sót lại sau vụ nổ của một ngôi sao. Các pulsar là những thiên thể có tính chất đặc biệt - đó là những sao neutron đặc, phát ra sóng điện từ một cách đều đặn vào vũ trụ. Nghiên cứu những sai lệch nhỏ về tần số của những tín hiệu radio này, GS.Wolsczan và cộng sự đã chứng minh được rằng hệ thống mà họ quan sát có chứa 3 hành tinh. Vùng lân cận của sao neutron không phải là nơi thích hợp đối với sự sống, tuy nhiên phát hiện của GS.Wolszczan là bằng chứng cho thấy những hành tinh ngoài hệ mặt trời không chỉ tồn tại mà số lượng của chúng là rất nhiều. Cho đến nay, người ta đã xác định được khoảng 170 hành tinh như vậy.
Những “hạt giống” vũ trụ.
Liệu những phát hiện thiên văn mới nhất có khẳng định khả năng tồn tại sự sống ngoài hành tinh? Cho đến nay, các chứng cớ chắc chắn, trực tiếp về sự sống bên ngoài trái đất vẫn chưa được xác nhận, mặc dù chúng là nguồn cảm hứng cho trí tưởng tượng của chúng ta bay xa, và trở thành nguyên nhân ra đời một ngành khoa học mới, gọi là ngành sinh học thiên văn. Tuy nhiên việc hình thành ngành sinh học thiên văn tạo ra cơ hội mới cho các nhà nhân chủng học trong nghiên cứu lịch sử cuộc sống trên trái đất. Việc nghiên cứu có thể mang tính so sánh. Phân tích những điều kiện có thể xuất hiện và là động lực thúc đẩy sự tiến hoá của sinh vật trên trái đất, các nhà nhân chủng học có thể hình dung được bối cảnh trên những hành tinh khác. Phải chăng Thái dương hệ của chúng ta là tương tự như các hệ hành tinh khác? Hoặc có thể ngược lại, sự sống trên trái đất là kết quả của một “phép màu” vũ trụ nào đó?
Hai giáo sư thuộc trường ĐH Washington là nhà nhân chủng học Peter D.ward và nhà thiên văn học Donald Brownlee lưu ý đến một hiện tượng là các nhà sinh vật học vẫn luôn tìm ra những vi sinh vật có thể tồn tại thậm chí sinh sản trong những điều kiện cực kỳ khắc nghiệt trên trái đất. Các vi sinh vật nguyên thuỷ đó sống được trong những tầng sâu của đất, nơi không có ôxy, hoặc trong những miệng núi lửa nằm ngầm dưới đáy biển. Chúng chịu được nhiệt độ trên 100 độ C hoặc dưới 0 độ C. Một số vi sinh vật còn chịu được nguồn phóng xạ ion hoá cao, một số khác có thể tồn tại trong điều kiện khô hạn kéo dài. Nói một cách khác, sự sống mà chúng ta quen thấy trên trái đất, có khả năng trước đó đã trải qua cuộc hành trình giữa các vì sao và đến trái đất nhờ những sao chổi. Trong vũ trụ có thể có những “hạt giống” của sự sống “bay lơ lửng”, tìm những điều kiện thích hợp để tiếp tục phát triển. Điều này có thể giải thích cho hiện tượng mà các nhà khảo cổ học rất quen thuộc, đó là những vi sinh vật nguyên sơ đã xuất hiện trên trái đất gần như ngay lập tức sau khi trái đất hình thành.
Những điều kiện khác thường.
Quá trình tiến hoá, từ những vi sinh vật nguyên sơ cho đến những dạng động vật phức tạp, đòi hỏi phải có những điều kiện khác thường. Môi trường trái đất phải ổn định trong những giới hạn xác định nào đó, trước hết, để đảm bảo sự tồn tại của nước ở dạng lỏng và để thành phần khí quyển là hài hoà. Trong số nhiều yếu tố như vậy, có một yếu tố mà cho đến nay vẫn chưa được đánh giá đầy đủ, đó là hiện tượng các lục địa trôi dạt từ hàng tỷ năm nay. Nhờ lục địa trôi mà hình thành nên đất liền, còn trái đất luôn tươi mới bởi các chuyển động kiến tạo. Trong hệ mặt trời, hiện tượng này chỉ có duy nhất trên trái đất. Nó không xuất hiện trên sao Kim cũng như trên sao Hoả. Tính duy nhất của nó hiện vẫn là một bí ẩn. Một số nhà khoa học cho rằng sự chuyển dịch lục địa, chắc chắn phải có nguyên nhân khởi đầu từ sự hình thành mặt trăng (do trái đất va chạm với một thiên thạch lớn tạo nên).
Sự tồn tại của mặt trăng và sự chuyển dịch các lục địa là những điều kiện tiên quyết, thuận lợi cho sự phát triển của cuộc sống trên trái đất. Để từ những động vật đơn bào nguyên sinh hình thành nên động vật có xương sống và loài người có trí tuệ, cần phải có một loạt sự kiện xảy ra. Ngày nay, các nhà khoa học cho rằng sự phát triển của cuộc sống trên trái đất có liên quan trực tiếp đến những tai nạn sinh thái, tạo ra xung lực kích thích cần thiết cho tiến hoá sinh học.
Ngày nay chúng ta biết khoảng 170 hành tinh ngoài hệ mặt trời. Tuy nhiên, trong số chúng có bao nhiêu hành tinh có những điều kiện thuận lợi để phát triển dạng sống ở bậc cao? Những điều kiện ấy là rất nhiều, riêng việc liệt kê chúng ra đã hết cả một cuốn sách rồi. Cho nên, kết luận mà Ward và Brownlee đưa ra là như sau: Nếu như chúng ta phát hiện ra hành tinh nào đó có sự sống thì “chủ nhân” của nó có lẽ là những vi sinh vật yếm khí, tiết ra chất nhớt nhiều màu sắc bên bờ đại dương trên hành tinh xa xôi đó.
Nguồn:http://www.gdtd.com.vn04/03/2006
