Đê sông Hồng và giải pháp giao thông Hà Nội

Sông Hồng: Từ đường thủy đến đường bộ

Đầu TK 20, mặt chính của TP nhìn ra sông Hồng, ngay sát mép nước là con đường rộng phóng tầm mắt sang ruộng ngô Gia Lâm, khi ấy thuộc tỉnh Bắc Ninh. Bến Chợ Gạo sầm uất nối HN với các tỉnh duyên hải cũng như các tỉnh trung du phía Bắc.

Năm 1926, lũ lớn uy hiếp nội thành, thành phố đắp đê chắn nước mỗi năm một cao dần, tách sông ra khỏi phố. Sau 1954, dân cư ngoài bãi đông dần, đến nay hàng chục vạn ngưòi sinh sống như một phần tách biệt bởi con đê cao. Đê được bê tông hoá thành con đường vành đai quan trọng. Sự cách trở đã làm phố quay lưng lại với sông.

Cho dù dòng chảy thất thường nhưng xu hướng khô hạn của sông Hồng mỗi năm một rõ. Sông cạn dòng thì vận tải thủy theo đó suy giảm. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để điều hòa mực nước để khai thác đường thủy và làm cách nào để kết nối đường bộ nội đô với đường thủy dọc theo đôi bờ sông Hồng.

Như vậy quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội cần gắn liền với nghiên cứu tổng hợp về sông Hồng. Nhưng rất tiếc là hiện trạng đang bị tách riêng  thành các mảnh rời rạc.

Sau nhiều năm bị lờ đi trong các đồ án quy hoạch phát triển TP, năm 1997, phía Bắc sông Hồng được biết đến với dự án quy mô, được nghiên cứu bởi các tư vấn quốc tế uy tín. Khủng hoảng tài chính làm cho dự án bỏ dở nhưng những nội dung tích cực đã đưa vào Quy hoạch 108 phê duyệt năm 1998.

Năm 2007, sau 10 năm im lặng, đại dự án sông Hồng trình làng gây nhiều tranh cãi. Câu hỏi lớn là trị thủy sông Hồng được người ta trả lời sơ sài,  trong khi lại quá chú ý  vào các lợi ích kinh doanh bất động sản. Những tác động về biến đổi khí hậu ngày một rõ, nguy cơ hạn hán mỗi năm một gay gắt khiến chúng ta cần cân nhắc cách ứng xử với sông Hồng sẽ ra sao nếu muốn mùa lũ thoát nước nhanh nhưng cũng cần lưu trữ lại nước ngọt cho mùa hạn .

Sông Hồng chênh lệch 2 mùa lũ cạn 8 m và ngày càng gay gắt. Mùa khô trơ đáy, mùa lũ thì hàng tỷ m3 nước chảy qua Hà Nội đổ ra biển Đông. Cần giữ cho mực nước ổn định để cảnh quan có mặt  nước, giao thông đường thuỷ không mắc cạn. Nông nghiệp thuộc lưu vực sông không bị khô hạn.

Muốn  vậy cần  làm đập mềm giữ nước cuối dòng: Khi khô giữ + 5m nước sâu, khi lũ tháo nước thoát nhanh, trữ vào vùng trũng hay đổ ra biển, vừa giữ nước ngọt, vừa ngăn nước mặn thâm nhập. Muốn sông hiền hoà thì phải mở đập Đáy, cấp nước cho sông, biến sông Hồng, sông Đáy, sông Tích và chuỗi đầm  lầy hồ chứa thành một hồ chứa nước dài gần 400 km, tương đương lượng lưu trữ hàng tỷ m3 nước, đem lại nguồn lợi thuỷ sản dồi dào, tài nguyên nước sạch giá trị.

Làm thế nào để mở phố ra sông?

Đầu năm 2010, HN dự kiến làm 6 tuyến đường trên cao dài 34 km, tính  toán khoảng 32.000 tỷ VNĐ. Đường trên cao dọc theo đê sông Hồng là 1 trong 6 tuyến, nối cầu Thăng Long đến cầu Vĩnh Tuy có 4 làn xe  dài hơn 15km.

Con đường làm bên mép nước đóng vai trò giao thông thay thế khi thi công đường trên cao mặt đê. Khi đường trên cao hoàn thành, đường mép sông thành đường đi bộ, dịch vụ giải trí công cộng với cảnh quan sông Hồng làm công viên khổng lồ của TP.

Con đường sát mép nước kè cứng, chống sạt lở và lấn chiếm lòng sông một cách chủ động. Dưới nền đường là hệ thống thu gom nước thải, xử lý tại nguồn trước khi cho đổ vào sông.

Những lợi ích từ không gian giải phóng gầm đường trên cao làm ga ra, tăng cường thu phí phương tiện vào phố trung tâm và sự đóng góp  của người dân tái định cư tại chỗ đảm bảo nguồn đầu tư cho giải pháp. Nghiên cứu sông Hồng một cách đồng bộ và toàn diện sẽ đưa ra lời giải thích hợp cho những kịch bản phát triển đa dạng