Để cộng tác viên thực hiện tốt việc trợ giúp pháp lý thông qua hình thức tư vấn pháp luật

Một năm sau, khi đã là cộng tác viên của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước của tỉnh Tây Ninh (gọi tắt là Trung tâm), đi tham gia trợ giúp lưu động thấy người dân đã bắt đầu biết về "trợ giúp pháp lý", có vấn đề gì khó khăn, vướng mắc, liên quan đến pháp luật là đề nghị trợ giúp viên và cộng tác viên tư vấn, hỗ trợ ngay. Đoàn trợ giúp pháp lý và các cộng tác viên thấy việc làm của mình có ý nghĩa từ đó.

Qua khảo sát thực tế ở một số địa phương cho thấy, nhu cầu giúp đỡ pháp lý của quần chúng nhân dân rất lớn, nhưng chỉ có một số ít người ở các thành phố có điều kiện về tài chính để mời luật sư hoặc chuyên gia tư vấn pháp luật. hầu hết các người nghèo, người dân tộc thiểu số, các đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khác, các đối tượng là nạn nhân của tình trạng bạo lực gia đình,… một phần không có điều kiện trả phí tư vấn, một phần không có đủ trình độ nhận thức đề nhờ luật sư hoặc chuyên gia tư vấn, tạo nên sự không công bằng của những người dân trong việc tiếp cận với chính sách, pháp luật của nhà nước.

Vì vậy, trợ giúp pháp lý của Nhà nước đã trở thành một yêu cầu khách quan, giúp người nghèo và người được hưởng chính sách ưu đãi kiến thức pháp luật để họ có thể tự mình lựa chọn cách xử sự phù hợp với pháp luật, góp phần phòng chống vi phạm pháp luật, nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật; đồng thời giảm bớt khiếu nại, tiết kiệm thời gian và chi phí của Nhà nước cũng như nhân dân.

Với ý nghĩa quan trọng như vậy, nên ngoài những người là trợ giúp viên của Trung tâm Trợ giúp pháp lý, Trung tâm còn phát triển thêm mạng lưới cộng tác viên là luật sư và các cộng tác viên khác để tăng cường hơn nữa công tác trợ giúp pháp lý đến các vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mặc dù hoạt động kiêm nhiệm, nhưng đội ngũ cộng tác viên trợ giúp pháp lý đã góp một phần không nhỏ vào các hoạt động của Trung tâm.

Theo Luật Trợ giúp pháp lý, cộng tác viên tham gia trợ giúp pháp lý theo sự phân công của Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Cộng tác viên không phải là luật sư chỉ tham gia trợ giúp pháp lý bằng hình thức tư vấn pháp luật.

Tư vấn pháp luật là việc giải đáp pháp luật, hướng dẫn ứng xử đúng pháp luật, cung cấp dịch vụ pháp lý, Trung tâm còn phát triển thêm mạng lưới cộng tác viên là luật sư và các cộng tác viên khác để tăng cường hơn nữa công tác trợ giúp pháp lý đến các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mặc dù hoạt động kiêm nhiệm nhưng đội ngũ cộng tác viên trợ giúp pháp lý đã góp một phần không nhỏ vào các hoạt động của Trung tâm.

Theo Luật Trợ giúp pháp lý, cộng tác viên tham gia trợ giúp pháp lý theo sự phân công của Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Cộng tác viên không phải là luật sư chỉ tham gia trợ giúp pháp lý bằng hình thức tư vấn pháp lý.

Tư vấn pháp luật là việc giải đáp pháp luật, hướng dẫn ứng xử đúng pháp luật, cung cấp dịch vụ pháp lý nhằm giúp công dân, tổ chức trong nước và quốc tế thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ. Tư vấn pháp luật là một trong những hình thức trợ giúp pháp lý.

Theo số liệu thống kê, số vụ việc do công tác viên thực hiện là rất ít so với tổng số vụ việc của Trung tâm. Đó là do số lượng cộng tác viên tuy nhiều (Trung tâm phát triển mạng lưới 172 cộng tác viên), nhưng chưa tích cực hoạt động mà chủ yếu phối hợp trong hoạt động trợ giúp lưu động. Thực tế những năm trước đây, số vụ việc do cộng tác viên thực hiện là do kết hợp với Trung tâm đi trợ giúp pháp lý lưu động ở các xã vùng sâu, vùng sa, vùng biên giới. Cộng tác viên chưa thể tự mình thực hiện được trợ giúp pháp lý lưu động do điều kiện kinh phí không cho phép, thêm nữa các cộng tác viên thường kiêm nhiệm công tác, nên không có thời gian nhiều cho công tác trợ giúp pháp lý. Những năm gần đây, do làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến Luật Trợ giúp pháp lý, nên nhiều người dân đã tiếp cận và sử dụng hình thức trợ giúp pháp lý mỗi khi có vướng mắc hoặc cần hỗ trợ về mặt pháp luật. Vì thế, bên cạnh những đợt trợ giúp pháp lý lưu động, cộng tác viên còn thực hiện trợ giúp pháp lý tại trụ sở nơi làm việc khi đối tượng được trợ giúp pháp lý đến yêu cầu tư vấn pháp lý. Đặc biệt, khi Trung tâm Trợ giúp pháp lý phát triển thêm các câu lạc bộ trợ giúp pháp lý ở các xã biên giới, thì công tác trợ giúp pháp lý của các cộng tác viên đồng thời là thành viên ban chủ nhiệm câu lạc bộ ngày càng có hiệu quả và chất lượng. Các cộng tác viên là thành viên ban chủ nhiệm các câu lạc bộ cũng đều làm kiêm nhiệm, nhưng vẫn thực hiện tốt công tác trợ giúp pháp lý do các câu lạc bộ tổ chức các buổi sinh hoạt định kỳ vào ban đêm, thu hút được đông đảo hội viên và nhân dân tham gia. Tuy nhiên, các cộng tác viên này khi thực hiện trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật cho các đối tượng được trợ giúp pháp lý không lập hồ sơ trợ giúp pháp lý gửi đến Trung tâm đề nghị đánh giá chất lượng vụ việc và thanh toán chi phí, nên Trung tâm không nắm được hết số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý trên thực tế.

Với ý nghĩa là một phần hoạt động của Trung tâm Trợ giúp pháp lý, để công tác trợ giúp pháp lý đối với hình thức tư vấn pháp luật của cộng tác viên trợ giúp pháp lý thực sự hiệu quả và chất lượng cần phải đưa ra những giải pháp cụ thể và có khả thi.

Thứ nhất, đối với cộng tác viên trợ giúp pháp lý cần phải trau dồi thêm kiến thức pháp luật, đặc biệt là cập nhật các văn bản pháp luật mới có hiệu lực thi hành, các văn bản pháp luật mới được sửa đổi, bổ sung để tư vấn đúng và đầy đủ cho các đối tượng có nhu cầu. Khi đối tượng trợ giúp pháp lý có yêu cầu tư vấn, cần phải hiểu rõ và xác định đúng vấn đề cần tư vấn, biết lắng nghe, cảm thông và chia sẻ với người được tư vấn, đi thẳng vào trọng tâm của vấn đề, chỉ đưa ra thông tin phù hợp với vấn đề cần tư vấn, không đưa ra kết luận chủ quan. Trong thực tế, có những trường hợp người yêu cầu trợ giúp pháp lý không trình bày hết ngọn nguồn sự việc, mà chỉ trình bày những vấn đề có lợi cho mình, nên người thực hiện trợ giúp pháp lý không nắm bắt được thực chất vụ việc, dẫn đến tư vấn chưa phù hợp với quy định của pháp luật. Chẳng hạn, có trường hợp đương sự ở xã Phước Vinh, huyện Châu Thành, người yêu cầu tư vấn là vợ trong bản xử án ly hôn của Tòa án, cố tình vi phạm pháp luật, lấn chiếm đất (trồng mỳ) đã được Tòa án nhân dân tỉnh xử phúc thẩm giao cho người chồng, nhưng khi đến yêu cầu cộng tác viên tư vấn lại trình bày sai lệch sự việc rằng người chồng cố tình lấn chiếm đất đã được Tòa xử giao cho mình. Khi cộng tác viên liên hệ với cơ quan chức năng tìm hiểu vụ việc mới biết sự thật và tư vấn cho đương sự cách xử sự phù hợp với quy định của pháp luật, tránh xảy ra hậu quả nghiêm trọng do hành vi vi phạm (lấn chiếm đất trái pháp luật) của mình. Từ đó người yêu cầu tư vấn đã nhận thức được hành vi của mình là vi phạm pháp luật và tự giác chấp hành bản án của Tòa án.

Bên cạnh đó, cộng tác viên cần phải giữ bí mật đối với thông tin do người được tư vấn thông tin do người được tư vấn cung cấp, không tiết lộ cho người khác nếu không có sự đồng ý của người được tư vấn. Khi tiếp nhận vụ việc trợ giúp pháp lý, cộng tác viên phải nghiên cứu kỹ hồ sơ và các văn bản có liên quan, thu thập và đánh giá chứng cứ, tìm kiếm và áp dụng văn bản pháp luật, nhận định và đưa ra kết luận, từ đó, hướng dẫn cho các đối tượng được tư vấn cần xử sự như thế nào trong các hoàn cảnh của họ để phù hợp với pháp luật và tránh được những hậu quả pháp lý bất lợi.

Cộng tác viên cũng cần phải xác lập mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức có chức năng, nhiệm vụ tư vấn, trợ giúp pháp lý để trao đổi về những thông tin tư liệu cần thiết khi thực hiện tư vấn, trợ giúp pháp lý.

Đối với cơ quan, đơn vị nơi cộng tác viên công tác, phải tạo điều kiện thuận lợi để cộng tác viên tham gia các đợt trợ giúp pháp lý lưu động cùng với Trung tâm hoặc thực hiện tư vấn tại Trụ sở làm việc. Đồng thời, các cơ quan, đơn vị cần phải chủ động phối hợp với Trung tâm để phát triển mạng lưới cộng tác viên tư vấn pháp luật thông qua trợ giúp pháp lý của các cộng tác viên tại địa phương, góp phần làm giảm khiếu kiện vượt cấp.

Đối với Trung tâm Trợ giúp pháp lý, Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp và các cơ quan có liên quan, cần phải đẩy mạnh các giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng công tác tư vấn pháp lý của cộng tác viên trợ giúp pháp lý, cụ thể như sau:

- Tăng cường tổ chức các buổi tọa đàm cho các cộng tác viên trao đổi phương pháp, kinh nghiệm tốt về tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý

- Tổ chức các hội thi cho cộng tác viên nhằm rút ra những phương pháp hay, kinh nghiệm tốt về tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý.

- Đưa vào chuyên trang, chuyên mục trên phương tiện thông tin đại chúng những kinh nghiệm tốt về tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, Trung tâm cần phải phối hợp tốt với Đài Truyền hình tỉnh và Đài Truyền thanh các huyện, thị xã nhằm tuyên truyền rộng rãi Luật Trợ giúp pháp lý dẫn đến các tầng lớp nhân dân, bởi có làm tốt công tác thông tin tuyên truyền, người dân mới tiếp cận với hình thức trợ giúp pháp lý này.

- Thường xuyên tổ chức tập huấn nghiệp vụ và hướng dẫn cho các cộng tác viên tự đánh giá chất lượng vụ việc để rút kinh nghiệm cho công tác tư vấn pháp luật.

- Có những biện pháp khuyến khích về vật chất và tinh thần đối với những cộng tác viên thực hiện tốt công tác trợ giúp pháp lý thông qua tư vấn pháp luật. Hàng năm, Trung tâm cần phải khen thưởng kịp thời những cộng tác viên có thành tích xuất sắc để động viên những cộng tác viên này hoạt động tích cực hơn nữa trong công tác trợ giúp pháp lý.

Có người đã so sánh mạng lưới cộng tác viên trợ giúp pháp lý giống như "cánh tay của Trung tâm Trợ giúp pháp lý ở cơ sở". Vì vậy, Trung tâm phải quan tâm phát triển cộng tác viên nhiều hơn nữa để cánh tay mình vươn rộng hơn tới các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, để trợ giúp pháp lý đến được với cả người nghèo, người tàn tật, người già cô đơn, người dân tộc thiểu số… để trợ giúp pháp lý mang đầy đủ ý nghĩa là đem lại công bằng, văn minh, dân chủ cho xã hội.