“Đâu vào đấy” hay “Đâu vẫn đấy”?

Tiếng Việt có hai quán ngữ giống nhau về khuôn hình ngữ pháp để chỉ hai sự việc ở vào hai tình trạng hoàn toàn khác nhau. Đó là đâu vào đấyvà đâu vẫn đấy.

Đâu vào đấyhay đâu sẽ vào đấyhoặc đâu ra đấychỉ những sự việc được thu xếp ổn thoả và đi vào ổn định, có trật tự, đúng với bản thân nó như đã được dự báo. Ví dụ: “Dụng cụ sắp xếp đâu vào đấy cả rồi” hay “Anh cứ yên tâm, công việc rồi đâu vào đấy cả”.

Còn đâu vẫn đấyhay đâu hoàn đấyhoặc đâu vẫn đóng đấylại để chỉ những sự việc tưởng như có thay đổi, có sự thu xếp cho ổn thoả, ổn định nhưng vẫn như cũ. Ví dụ: “Bảo nó xếp cái bàn học cho gọn lại bao lần rồi mà đâu vẫn hoàn đấy, bề bộn quá” hoặc “Những tưởng nó thay đổi được tâm tính, nào ngờ đâu vẫn đóng đấy thế này”.

Như đã nói, đây là hai quán ngữ có chung một khuôn hình hay một tổ hợp “đâu… đấy”. Tổ hợp ngữ pháp này có ý nghĩa chỉ ra mối quan hệ tương ứng. Có nghĩa là sự việc nói đến sau tương ứng hoàn toàn với sự việc nói đến trước. Nhưng chỗ khác nhau về ý nghĩa của hai quán ngữ này phụ thuộc vào ý nghĩa của những từ “chêm xen” vào giữa tổ hợp. Vẫntrong đâu vẫn đấychỉ sự tiếp tục, tiếp diễn như trước không có gì thay đổi, ở vào thời điểm nói đến của sự việc hoặc hành động nào đó như vẫn mưa, vẫn chứng nào tật đấy…Còn vàotrong đâu vào đấylại nói tới sự việc hoặc hành động đã theo đúng như đã có, không ra ngoài các quy định đã được sắp xếp như vào quy củ, vào guồng…(nghĩa phụ của từ “vào”).

Nhưng quan trọng hơn, sự khác nhau về ý nghĩa giữa hai thành ngữ này chính là cái hàm ý muốn nói của người dùng. Ở đâu vào đấynói tới sự việc hay hành động nêu ra khiến người nghe hài lòng, yên tâm, vì đã được thu xếp ổn thoả theo hướng tích cực. Còn đâu vẫn đấykhiến người ta không hài lòng phải lo lắng, không yên tâm vì sự việc nêu ra vẫn ở trong tỉnh trạng tiêu cực.

Đối chiếu với hai quán ngữ đã phân tích ở trên thì quán ngữ đâu vào đấydùng trong lời thoại trên là không phù hợp với sự việc được nói tới. Ở đây cái chậu rửa bát cũ,hỏng làm nước chảy lênh láng ra bếp là sự việc chưa được thay đổi, vẫn còn nguyên như cũ cho đến lúc nói. Sự việc này khiến bà vợ trong đoạn thoại không yên tâm, không hài lòng. Như vậy trong lời thoại, quán ngữ đâu vào đấyphải được thay bằng đâu vẫn đấyhay đâu vẫn hoàn đấymới đúng ý nghĩa.