Đau bụng dưới ở phụ nữ
Đau bụng dưới cấp
Thường gặp trong cấp cứu. Yếu tố đầu tiên cần biết ở người bệnh khoảng tuổi còn sinh đẻ là có thai hay không; hiện thời, đơn giản và dễ dàng bằng thử phản ứng miễn dịch nước tiểu; đó là ở xứ người: “thử liền, biết liền”.
Người bệnh có thai
Trong thực tiễn lâm sàng những dữ kiện sau đây là cần thiết: trễ kinh, cho dù một thời gian ngắn cũng có giá trị, khó chịu ở hệ tiêu hoá; nói gì chớ buồn nôn vô cớ thì quá có ý nghĩa; đầu vú đổi sang màu đậm… trễ kinh, đau bụng dưới cấp là thai ngoài tử cung, cho cấp cứu ngoại khoa: tranh thủ thời gian để đưa người bệnh lên bàn mổ càng sớm càng tốt, vì biến chứng là vỡ vòi dẫn trứng gây xuất huyết nội.
Thông thường, siêu âm giúp chẩn đoán: thai ngoài tử cung, trường hợp sẩy thai, vỡ u nang hoặc xuất huyết trong u nang lúc mang thai, xoắn phần phụ ở người mang thai, hoại tử u xơ ở người mang thai.
Người bệnh không có thai
Hỏi người bệnh để biết đau bụng dưới có dính líu với chu kỳ: kinh kỳ cuối cùng, uống hormon ngừa thai, các chu kỳ trước. Cũng cần biết tính chất đau, vị trí, xảy đến đột ngột, sốt, huyết trắng, ra huyết, buồn nôn…
Đau có chu kỳ
- Đau kinh tiên phát tức đau bụng kinh ở những chu kỳ đầu, ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội (nghỉ học, nghỉ công việc làm… 15%). Chữa trị: kháng viêm không steroid, uống lúc bụng no khi đau khởi phát; không uống ngừa đau trước.
- Đau kinh thứ phát tức đau bụng kinh xảy đến sau một thời kỳ hoạt động tình dục “êm ả”. Cần phải tìm ra một bệnh lý “nằm dưới”: bệnh lạc màng tử trong tử cung, u tuyến cơ, hoặc pôlyp, trường hợp này thường có kèm theo băng huyết, hoặc dụng cụ ngừa thai đặt trong tử cung di chuyển… Thông thường kháng viêm không steriod cho hiệu nghiệm.
- Cơn đau rụng trứng tương ứng với nang trứng bị vỡ. Trường hợp này, kháng viêm không steroid cũng vẫn hiệu nghiệm.
Đau không chu kỳ
Hỏi kỹ người bệnh, khám lâm sàng kết hợp với siêu âm cho hướng chẩn đoán: viêm vòi trứng cấp, vỡ u nang xuất huyết, xoắn bộ phận phụ, xoắn u cơ dưới thanh mạc có cuống, hoại tử vô khuẩn u cơ, viêm ruột thừa cấp, đau sỏi thận.
Đau bụng dưới mạn
Khung cảnh lâm sàng và cách can thiệp hoàn toàn khác hẳn. Y văn phương Tây cho thống kê trung bình 15% số phụ nữ còn trong thời kỳ sinh đẻ mắc phải chứng đau bụng dưới mạn, và 60% trường hợp không rõ nguyên nhân.
Trao đổi với người bệnh, lắng nghe người bệnh than vãn những khổ sở là chính yếu. Thường cần phải hỏi lại vài điểm, để biết thêm về khung cảnh tâm lý - xã hội, cảm xúc, vợ chồng, tình dục… không để qua một bên khía cạnh tâm lý của đau bụng dưới. Tất cả khó khăn ở người điều trị là phân biệt phần nào là chức năng, phần nào là thực thể, cố tránh rơi vào sử dụng quá nhiều khám nghiệm cận lâm sàng tốn kém mà lại để sót một bệnh lý không được chẩn đoán.
Cũng như ở tất cả khoa điều trị việc tín nhiệm và hợp tác của người bệnh là tất yếu.
