Đắc Lắc: Y Ghi Niê - Tiến sĩ nông học đầu tiên người dân tộc Êđê

Tiến sĩ Y Ghi Niê, người con tiêu biểu của các dân tộc Tây Nguyên. Cả cuộc đời, ông khát khao được mang vốn kiến thức mà mình có được để giúp ích cho đồng bào. Với đồng bào dân tộc thiểu số, ông thiết tha nhắn gửi: “Người dân tộc phải biết vươn lên, cố gắng học hỏi không ngừng để lấy được những kiến thức văn hóa cơ bản cùng những kiến thức khoa học để biết tổ chức sản xuất tốt hơn và sống tự tin, hòa đồng, bình đẳng giữa các cộng đồng dân tộc Việt Nam.”

Ông sinh năm 1958 ở buôn Puăn, huyện Krông Pách, tỉnh Đắc Lắc. Năm 1984, ông tốt nghiệp Đại học Tây Nguyên với điểm cao, được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy. Tuy nhiên, là người nói ít, làm nhiều, coi trọng thực tiễn và muốn trả ơn quê nhà, ông đã đề nghị được về làm việc tại Xí nghiệp Liên hợp Cà phê Việt Xô 333 ở quê hương. Hai năm sau, huyện mới Eakar được thành lập, ông được cử làm Trưởng phòng Nông nghiệp. Sở trường của ông được phát huy từ đây. Hàng loại giống cây trồng, vật nuôi mới như bông vải, ngô lai, sắn, bò lai sin, gà Tam Hoàng… được ông đưa về huyện.

Tiến sĩ Y Ghi Niê đến tận bản hướng dẫn bà con làm nông nghiệp.

Tất cả các loại cây trồng mới, giống mới mà ông vận động đồng bào đưa về trồng thử nghiệm ở Eakar đều thành công, có năng suất cao và chất lượng tốt. Điều này không phải do may mắn, mà chínhlà kết quả của những buổi lội đồng nghiên cứu không mệt mỏi và của những kiến thức tích lũy được ứng dụng vào từ thực tiễn của ông. Sự cẩn trọng trong quyết đoán đã giúp ông, giúp cho người nông dânEa Kar có được những vụ mùa bội thu các sản phẩm nông nghiệp. Ea Kar từ đó đã trở thành một huyện dẫn đầu về sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Các loại cây trồng như: bông vải, lúa cạn cao sản, ngô lai,sắn, … ở Ea Kar phát triển tốt đã tạo đà cho Đắc Lắc trở thành tỉnh dẫn đầu về sản xuất nông nghiệp của cả nước.

Trải nghiệm từ thực tiễn và vốn kiến thức của chàng sinh viên xuất sắc trước đây đã giúp ông bảo vệ thành công luận án thạc sĩ vào năm 1997 với đề tài “Một số giải pháp phát triển hệ thống nông nghiệp bền vững ở nông thôn Ea Kar tỉnh Đắc Lắc”. Song song với việc thực hiện đề tài này, ông còn triển khai 12 đề tài nghiên cứu khoa học về nông- lâm nghiệp trên địa bàn huyện, trong đó có 7 đề tài, chương trình cấp quốc gia.

Với thành tích nổi bật trong những năm phụ trách phòng nông nghiệp huyện, năm 1995, ông được đưa lên làm Phó Chủ tịch UBND huyện Ea Kar. Vị trí này đã cho phép ông thể hiện được tầm nhìn chiến lược của một nhà quản lý. Ea Kar sau đó đã thành lập được cụm công nghiệp đầu tiên của tỉnh và trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về sản xuất tiểu thủ công nghiệp của Đắc Lắc.

Tiến sĩ đến tận cánh đồng kiểm tra chất lượng giống lạc mới vừa được thu hoạch.

Không muốn khả năng của ông bị bó hẹp trong phạm vi huyện, năm 2000 Tỉnh ủy Đắc Lắc (lúc này do ông Nguyễn An Vinh làm Bí thư) đã đưa ông về tỉnh nhận nhiệm vụ Phó Giám đốc sở KH & CN. Tốchất của một nhà khoa học thực sự cộng với vị trí của một người lãnh đạo sở đã giúp ông chỉ đạo và trực tiếp thực hiện hàng chục đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh và quốc gia. Năm 2003, ông bảo vệthành công luận án tiến sĩ với đề tài : “Nghiên cứu một số giải pháp phát triển chăn nuôi bền vững tại huyện Ea Kar, tỉnh Đắc Lắc” tại Đại học Nông nghiệp I.

Từ năm 2004 đến nay ông giữ trọng trách là Giám đốc sở KH & CN Đắc Lắc, tiếp tục có những đóng góp tích cực vào sự nghiệp khoa học của tỉnh. Các công trình khoa học do ông và cộng sự nghiên cứu luôn có tính ứng dụng cao. Ông có công lớn trong việc xây dựng thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột (được Cục Sở hữu trí tuệ cấp đăng bạ toàn quốc). Đề tài : “Nghiên cứu hoàn thiện chương trình hỗ trợ xử lý chữ viết của một số dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên bằng phần mềm Taynguyenkey” do ông làm đồng tác giả đã được ứng dụng rất tốt trong các cơ quan, ban ngành của các tỉnh khu vực Tây Nguyên. Nhờ có phần mềm này, sáu thứ tiếng của những dân tộc thiểu số chủ yếu của Tây Nguyên đã có thể được thể hiện trên máy vi tính, giúp cho việc phổ biến kiến thức cho đồng bào dân tộc thiểu số được dễ dàng và thuận tiện hơn.

Là nhà quản lý đầu ngành về khoa học của tỉnh, nên ông rất hiểu tầm quan trọng của công tác xã hội hóa khoa học kỹ thuật và tư vấn, phản biện, giám định xã hội. (Mà công tác này chỉ có thể thực hiện tốt qua “kênh” Liên hiệp các hội KH & KT). Ông tham gia Ban chấp hành Liên hiệp hội từ nhiệm kỳ đầu tiên và hiện nay đang là ủy viên Đảng đoàn, Phó Chủ tịch Liên hiệp hội Đắc Lắc. Những ý kiến, với luận cứ sắc bén của ông trong các cuộc họp Ban Thường vụ và tầm nhìn chiến lược của ông đã giúp Liên hiệp hội Đắc Lắc luôn định được hướng đi đúng và trở thành đơn vị dẫn đầu hệ thống ngành dọc ở khu vực Tây Nguyên.

Ngày 5/6/2008 tới đây, sở KH & CN do ông lãnh đạo được vinh dự đón nhận Huân chương lao động hạng Ba, cũng là ngày sinh nhật lần thứ 50 của ông. Hy vọng rằng, ở tuổi 50, cái tuổi “chín” nhất của một người làm khoa học, ông - Tiến sĩ Y Ghi Niê - sẽ còn có nhiều đóng góp thiết thực hơn cho Liên hiệp hội, cho đất rừng Tây Nguyên, vùng đất đã tự hào về ông.