Chuẩn bị xây dựng Luật Biểu tình: Đã đúng thời điểm!

Ông Quốc nói: Tôi nghĩ một cách đơn giản là cái gì đến thì nó phải đến. Mọi cái đã chín muồi. Tôi tâm đắc nhất điều Thủ tướng nhận rằng vì không có luật mà Chính phủ lúng túng khi thực thi trách nhiệm của mình trước những hiện tượng “tụ tập đông người” trong thời gian vừa qua; đồng thời xác nhận rằng lòng yêu nước của người dân phải được tôn trọng và khích lệ.

Thể hiện sự chín muồi

Trong phần trả lời chất vấn tại QH, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ủng hộ sự ra đời của Luật Biểu tình và QH cũng đã thông qua Nghị quyết đưa dự luật này vào chương trình chuẩn bị xây dựng luật và pháp lệnh nhiệm kỳ XIII. Là người ủng hộ sự ra đời của Luật biểu tình, chắc hẳn ông cũng thấy vui?

- Không có chuyện vui hay buồn ở đây. Tôi chỉ thấy vấn đề đó xã hội đang cần và cần được đáp ứng. Ủng hộ điều đó không phải chỉ cá nhân tôi, nhiều vị đại biểu quốc hội hoặc là phát biểu ở diễn đàn QH, hoặc là phát biểu ở bên ngoài hành lang đều cho rằng chuyện ấy là cần thiết. Ngay trước khi kỳ họp QH này diễn ra thì Thủ tướng Chính phủ cũng đã đề nghị đưa vào chương trình và Thường trực của QH cũng đã đưa vào chương trình làm luật rồi, sau đó đã được thông qua trong Nghị quyết của kỳ họp. Tôi cho đấy là điều thể hiện sự chín muồi thôi.

Không phải cứ biểu tình là chống Chính phủ!

Thực ra, nói một cách công bằng thì những ý kiến phản đối không phải là không có lý do. Nguyên nhân có lẽ là do chúng ta chưa có sự nhìn nhận đầy đủ về sự cần thiết của Luật Biểu tình, cứ nhắc đến biểu tình là nghĩ đến bạo loạn, chống Chính phủ, hoặc người ta lo ngại nếu không khéo sẽ như “vẽ đường cho hươu chạy”, ông nghĩ như thế nào về vấn đề này?

- Biểu tình là do hành vi của người dân và người dân có quyền làm.Trên thế giới đó là một quyền rồi, chỉ nước ta chưa ra luật thôi. Thủ tướng cũng đã phát biểu rằng vì không có luật nên mới lúng túng, không biết giải quyết thế nào. Một mặt thì vừa muốn giữ được trật tự, an ninh, thực hiện được chính sách đối ngoại theo bài bản, lộ trình của Nhà nước, nhưng đồng thời cũng phải thừa nhận nguyện vọng chính đáng của người dân. Ngay như cuộc biểu tình ở Thái Bình thời gian trước thì đâu có phải chỉ là bạo loạn, mà chính qua đó người ta thấy biểu tình là có mục tiêu- là chống lại những hành vi sai trái của bộ máy cầm quyền ở địa phương.

Tôi cũng không hoàn toàn đồng cảm với cách nghĩ cứ biểu tình là chống Chính phủ. Cứ thử thống kê xem có bao nhiêu cuộc biểu tình chống Chính phủ, rất ít. Mà biểu tình là ủng hộ Chính phủ để chống lại những người làm sai các chính sách của Nhà nước, hoặc là những người nhân danh Nhà nước mà làm sai. Điều đó chính là đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực trong bộ máy Nhà nước thì phải thấy đấy là ủng hộ Chính phủ chứ. Chứ nếu khi chúng ta có được một nhận thức đầy đủ, đúng đắn, chúng ta có được một luật pháp nghiêm thì đấy là công cụ tốt nhất kể cả trên hai phương diện. Một phương diện là bảo vệ trị an- đấy là lợi ích chung của xã hội; Thứ hai, là đấu tranh chống lại những sự tha hóa trong chính bộ máy của chúng ta và điều chỉnh lại chính sách. Khi chúng ta đã thừa nhận khiếu kiện của dân 80- 90% là đất đai, mà trong khi đó kể cả ở Quốc hội cũng nói rằng những khiếu kiện của dân về căn bản là đúng, tức là nó có những vấn đề bất cập trong chính sách.

Vì vậy, nếu chúng ta biết tổ chức cho việc biểu tình đi vào nền nếp thì đấy là thước đo, là cái hàn thử biểu để Chính phủ biết được những cái hạn chế, yếu kém của mình mà điều chỉnh cho tốt. Cho nên vấn đề quan trọng chính là Chính phủ ứng xử với hiện tượng đó như thế nào thì nó sẽ phát triển theo hướng tiêu cực hay tích cực. Và vì thế càng thấy cái việc có Luật là đúng, là cần thiết.

Tôi lấy ví dụ, tôi chưa hình dung ra Luật Biểu tình cụ thể như thế nào, nhưng thí dụ anh phải đăng ký biểu tình thì nhân thân rất rõ ràng, ai đăng ký thì mình sẽ biết ngay được ai là người tử tế, ai là người không tử tế, họ có bức xúc thật hay không bức xúc thật. Và hơn nữa xã hội chúng ta có cả một hệ thống các tổ chức chính trị, có ai là không nằm trong tổ chức chính trị: từ công đoàn, thanh niên, phụ nữ, người cao tuổi…đều có cả, nếu chúng ta sử dụng cái đó tốt thì chúng ta lại phát huy được mặt tích cực của biểu tình, chúng ta đấu tranh một cách có bài bản, không lẫn lộn. Tôi cho đấy là lợi thế của biểu tình. Còn biểu tình không kiểm soát được, thành bạo loạn thì là vấn đề khác. Tức là người ta đã phá ra khỏi cái khuôn khổ luật pháp rồi.

Thưa ông, ở nhiều nước có hành lang pháp lý cho biểu tình nhưng sau đó lại bị biến tướng thành bạo loạn. Ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- Sự biến tướng bao giờ cũng có và luật nào cũng có sự lách luật. Theo tôi, cách tốt nhất là Nhà nước hãy chứng tỏ năng lực để cho người dân biểu tình ủng hộ nhiều hơn biểu tình phản đối. Ví dụ, biểu tình phản đối hiện tượng tham nhũng có thể chĩa vào những cán bộ nhà nước nhưng nó lại phục vụ Chính phủ có bằng chứng thuyết phục nhất.

Tôi còn nhớ những năm 1980, khi hiện tượng diễn ra ở nông thôn Thái Bình mà nếu theo cách nhìn của các đại biểu thì gọi là bạo loạn. Nhưng lúc đó Đảng rất tỉnh táo, các vị lãnh đạo cao nhất của Đảng đến tận nơi và phát hiện ra cả hai mặt. Mặt tiêu cực là thiếu tổ chức dẫn đến tình trạng hỗn loạn nhưng mặt tích cực là góp phần phát hiện những sai sót, yếu kém trong bộ máy chính quyền địa phương và nhờ thế đã có điều chỉnh cả hai mặt.

Theo ông, để đảm bảo nội dung của một dự luật như Luật Biểu tình được hợp hiến, cũng như khách quan về mặt nguyên tắc, thì việc này được thực hiện như thế nào ?

- Luật Biểu tình hợp hiến tức là thể hiện cho người dân được quyền bày tỏ thái độ, quan điểm của mình theo quy định của luật pháp. Và Nhà nước cũng có quyền điều chỉnh những cái theo quy định của luật pháp. Vì luật này nhạy cảm nên tôi tán thành là phải làm hết sức thận trọng và phải bảo đảm dân chủ ngay trong quá trình xây dựng luật thì nó mới trở thành tiếng nói chung được, một sự đồng thuận chung và cùng nhau vì lợi ích xã hội, vì lợi ích quốc gia, chứ không phải lợi ích của một nhóm nào cả. Đương nhiên đây là bài toán khó, thế nhưng cũng phải làm. Mà tôi nghĩ ở mình cũng thuận lợi là có cả bộ máy chính trị mạnh, ít nhất là từ các tổ chức, đoàn thể, vì vậy nếu chúng ta phát huy tốt thì tôi cho là có thể làm được.

Quốc hội sẽ phải là “bộ lọc”!

Nhiều ý kiến cho rằng Luật Biểu tình nên giao cho Bộ Công an chuẩn bị. Nhưng nếu Luật Biểu tình không được giao cho Bộ Công an chuẩn bị, thì có thể giao cho một Bộ hay nhóm Bộ, cơ quan nào khác chuẩn bị được không?

- Người ta cũng băn khoăn là nếu giao cho Bộ Công an thực thi việc soạn thảo thì có e ngại gì không? Đương nhiên lý tưởng nhất là chúng ta xây dựng được bộ luật thật khách quan, khoa học ngay từ đầu. Thế nhưng trên thực tiễn việc làm luật của ta vẫn theo tập quán, đã trở thành truyền thống rồi, mặc dầu là Quốc hội cũng rất muốn thay đổi từng bước- việc làm luật không chỉ do bên phía hành pháp làm dự án. Nhưng tôi nghĩ việc làm dự án là một chuyện, còn thông qua là Quốc hội. Và như thế chính Quốc hội sẽ thể hiện được bản lĩnh, khả năng nắm bắt thực tiễn và phải đại diện cho dân của mình để có thể điều chỉnh lại những điểm chưa thật phù hợp. Bên công an họ có nhiều thực tiễn hơn, họ có nhiều kinh nghiệm hơn, cái đó mình tôn trọng, nhưng có thể cũng có độ hơi cục bộ và phiến diện, điều đó nếu có thì chính Quốc hội phải là “bộ lọc”, là thước đo, yếu tố để điều chỉnh lại. Những cái đó là thử thách rất lớn cho năng lực của Quốc hội.

Còn đứng về mặt quy định của pháp luật thì cho phép tất cả, kể cả các đại biểu quốc hội- cá nhân đại biểu quốc hội cũng như những sáng kiến hoặc các tổ chức xã hội nghề nghiệp, thí dụ Hội Luật gia hay Mặt trận Tổ Quốc hay tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp… có thể tham gia làm Luật này. Thế còn nếu mà giao cho một cơ quan hành pháp làm, ví dụ Bộ Công an thì nếu biết tham khảo ý kiến rộng rãi của các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp thì tôi cho cũng là bước cần thiết, cũng là góp phần vào bảo đảm tính khách quan, khoa học hơn.

Để cho Luật Biểu tình được hữu hiệu, theo ông, những nội dung và nguyên tắc chính của nó phải là gì ?

- Điều này thì chắc tôi không thể trả lời một cách thấu đáo được vì tôi không phải là người có kinh nghiệm trong lĩnh vực này nhưng tôi nghĩ rằng nên tham khảo các nước, tất nhiên Luật gắn nhiều với những yếu tố chính trị cho nên có thể có những thể chế chính trị khác nhau, có cách tiếp cận khác nhau, nhưng ta cứ tham khảo bởi dẫu sao quyền biểu tình là một nội hàm của quyền được hội họp nên nó cũng là một giá trị mang tính chất phổ quát của nhân loại.

Xin cảm ơn ông!