Chọn giống/dòng lúa thơm chất lượng cao cho tỉnh Hậu Giang

I. Đặt vấn đề:   

Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng trọng điểm sản xuất lúa của cả nước và là khu vực cung cấp gạo xuất khẩu quan trọng. Hàng năm, ĐBSCL đóng góp hơn 50% tổng sản lượng lúa và 80% lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên thu nhập của con người trồng lúa còn thấp do giá bán lúa còn thấp và không ổn định bởi chất lượng gạo hàng hóa chưa cao.

- Giống lúa Hàm Trâu ( OM576) là giống phổ biến các năm qua chiếm khoảng 15% diện tích canh tác lúa của tỉnh Hậu Giang do tính thích nghi cao. Tuy nhiên giống này có khuyết điểm là rất cứng cơm (amylose >25%), nhiễm nhiều loại bệnh và đang có biểu hiện thoái hóa trên diện rộng.

- Giống lúa Jasmine-85 được nhập vào Việt Nam từ những năm 1990, ngon cơm, thơm nhưng qua nhiều năm canh tác giống này đã bị lẫn tạp, nhiễm bệnh cháy lá, nhiễm rầy nâu, năng suất giảm đã được nông dân thay thế bằng giống IR50404 có lúc chiếm trên 50% diện tích canh tác lúa. Đặc điểm của giống IR50404 là cứng cơm nhưng thời gian sinh trưởng ngắn (90 ngày). Tuy nhiên giống IR50404 chỉ tiêu thụ nội địa hoặc pha trộn làm gạo 25% tâm để xuất khẩu. Điều này không phù hợp với nhu cầu sản xuất gạo hàng hóa có chất lượng cao và những năm tiếp theo. Vì vậy, việc tạo ra giống mới có năng suất cao chất lượng tốt, có khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái của tỉnh Hậu Giang là vấn đề bức thiết.

II. Tình hình nghiên cứu về công tác giống:

2.1. Phương pháp nghiên cứu:

Ứng dụng quy trình kỹ thuật điện di SDS-PAGE protein (Bộ Nông nghiệp Nhật, 1996) để phân tích các giống lúa từ nguồn giống gốc được thu nhập từ địa phương và các dòng lai đã thực hiện tại Bộ môn Di truyền giống nông nghiệp, Khoa Nông nghiệp và SHUD, Trường Đại học Cần Thơ để chọn ra những hạt giống có mang gen thơm, có hàm lượng amylose thấp và hàm lượng protein cao.

Trong thời gian qua trên cơ sở khảo sát một số giống lúa trong nước và giống nhập nội Amaro (nhập từ Autralia) có thời gian sinh trưởng ngắn 75-80 ngày, tiềm năng năng suất cao (15 tấn/ha), chúng tôi đã tiến hành thu mẫu, thực hiện các tổ hợp lai giống Jasmine-85 và một số giống tốt khác đã tuyển chọn được một số dòng lúa ưu tú, hạt dài, ngon cơm, thời gian sinh trưởng ngắn (dưới 100 ngày), có khả năng chống chịu tốt với rầy nâu và bệnh cháy lá và đạt chỉ tiêu xuất khẩu.

Từ kết quả phân tích điện di ½ hạt, kết hợp với phân tích DNA của những hạt lúa ưu tú được chọn đem trồng trong chậu điều kiện nhà lưới có cách ly an toàn để loại bỏ những cá thể có dạng hình xấu, đồng thời nhân dòng để có đủ hạt giống cho thí nghiệm ngoài đồng.

Khảo nghiệm cơ bản ngoài đồng và đánh giá các chỉ tiêu năng suất, phẩm chất hạt và tính thích nghi của các dòng/ giống mới có triển vọng trền đồng ruộng theo quy phạm khảo nghiệm giống lúa của Bộ Nông nghiệp và phát triển Nông thôn, 2004.

2.2. Các đơn vị phối hợp:

- Trường Đại học Cần Thơ: tổ chức thực hiện các thí nghiệm ngoài đồng, tuyển chọn giống lúa, phân tích các chỉ tiêu phẩm chất, cử cán bộ kỹ thuật theo dõi thí nghiệm, chủ trì tập huấn, hội thảo, tổng kết số liệu khoa học…

- Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hậu Giang: phối hợp với các Phòng NN&PTNT và Phòng Kinh tế của các huyện, thị xã, thành phố thuộc địa bàn tỉnh Hậu Giang cử cán bộ kỹ thuật cùng tham gia thực hiện các cuộc điều tra, thí nghiệm và triển khai mô hình.

Qua nhiều vụ khảo nghiệm ngoài đồng ruộng từ vụ Hè Thu 2008 đến nay kết hợp với phân tích trong phòng thí nghiệm để tuyển chọn ra được giống/ dòng lúa thơm có năng suất cao, ổn định và phẩm chất tốt cho tỉnh Hậu Giang chúng tôi nhận thấy có một số dòng có khả năng thích nghi cần được phát triển các dòng giống lúa này trên diện rộng của tỉnh Hậu Giang. Đồng thời kết hợp tuyển chọn một số giống lúa chất lượng cao đang được sản xuất và tiêu thụ mạnh trên khắp Đồng Bằng Sông Cửu Long nhằm tiến đến xây dựng vùng nguyên liệu lúa thơm cho tỉnh Hậu Giang. Dưới đây là một số đặc tính giống/ dòng lúa triển vọng đang dược trống trên diện rộng tại các huyện và thị xã (Châu Thành A, Vị Thủy và Thị xã Ngã Bảy) cho địa bàn tỉnh Hậu Giang:

- Giống BN1 ( Bảy Ngàn): Thời gian sinh trưởng: 90 ngày, chiều cao cây: 90-95 cm, hạt giống: 160-170, năng suất thực tế: 7.0-7.5 tấn/ha (Hè-Thu), 7.5-8.0 tấn/ha (Đông-Xuân), trổ thoát cổ bông tốt, cứng cây, kháng rầy nâu tốt (cấp 3), nhiễm nhẹ đạo ôn và khô vằn (cấp 3), độ bạc cụng trung bình (15-20%), hàm lượng amylose trung bình (20-22%), hàm lượng protein trên 8%, chiều dài hạt thuộc nhóm hạt dài (6,9 – 7,2)mm, dạng hạt thon dài, hơi cứng cơm.

- Giống TP5: Thời gian sinh trưởng vụ ĐX:> 90 ngày (lúa sạ), 95 ngày (lúa cấy), chiều cao cây: 95-102 cm, hạt chắc/bông: 205, năng suất thực tế:~7.7 tấn/ha (Hè Thu), ~ 8.9 tấn/ha (Đông Xuân), trổ thoát cổ bông tốt, cứng cây, kháng rầy nâu khá (cấp 3), nhiễm nhẹ đạo ôn và khô vằn (cấp 3), độ bạc trung bình: 0.3% (khảo sát trên 1.000 hạt), hàm lượng amylose trung bình: 13.5%, hàm lượng protein trên : 13.3%, chiều dài/chiều rộng: 7.8/2.5 thuộc nhóm hạt thon dài, mềm cơm, thơm nhẹ.

- Giống TP6: thời gian sinh trưởng vụ ĐX: 90 ngày (lúa sạ), 95 ngày (lúa cấy), chiều cao cây: 95-102 cm, hạt chắc/bông: 188.7, năng suất thực tế:~7.5 tấn/ha (Hè Thu), ~ 8.8 tấn/ha (Đông Xuân), trổ thoát cổ bông tốt, cứng cây, kháng rầy nâu khá (cấp 3), nhiễm nhẹ đạo ôn và khô vằn (cấp 3), độ bạc trung bình: 3.6% (khảo sát trên 1.000 hạt), hàm lượng amylose trung bình: 16.02%, hàm lượng protein trên : 11.9%, chiều dài/chiều rộng: 7.7/2.3 thuộc nhóm hạt thon dài, mềm cơm, thơm.

Ngoài ra còn một số giống/dòng lúa rất có tiềm năng năng suất cao và phẩm chất tốt đang được khảo nghiệm và trồng trình diễn vụ Đông xuân 2010-2011 tại các huyện Châu Thành A, Vị Thủy và thị xã Ngã Bảy thuộc tỉnh Hậu Giang, đó là các giống/dòng lúa có mùi thơm:BN2, BN3, TP9 và dòng IR50404 cải tiến. Các giống/dòng này đã được nông dân các huyện và thị xã chấp nhận về các đặc tính ngoài đồng và phẩm chất gạo tốt, các giống/dòng này rất có tiềm năng trong việc nhằm tiến đến xây dựng vùng lúa thơm đặc sản cho tỉnh Hậu Giang.