Chính tả tiếng việt - vấn đề thiết thân đến thế, sao lại xem nhẹ?

Chuẩn hoá chính tả tiếng Việt là một bộ phận cơ bản của chuẩn hoá tiếng Việt. Xét về mặt chuẩn chính tả tiếng Việt, cách viết âm tiết, viết từ, viết dấu câu đã thống nhất, ổn định, còn cách viết hoa tên riêng tiếng Việt, cách viết tên riêng và thuật ngữ nước ngoài sao mà tuỳ tiện thế - nghĩa là chưa có chuẩn! Những ai làm công việc biên tập ở các nhà xuất bản, các toà báo, tạp chí, đài, thảo công văn, giấy tờ… phải đối đầu với “cái chính tả” tiếng Việt mới nhận ra rằng mỗi “anh”một phách: Thông báo của Quốc hội, Công báo của Chính phủ, tin phát của Tổng cục Thống kê, rồi các báo, các tạp chí, bản tin… Nhất là “cái anh”truyền hình, phương tiện truyền thông được mọi người, mọi nhà xem, đọc và nghe, lại tung ra cách viết hoa và viết tên riêng tiếng Việt, tiếng nước ngoài lung tung theo cái cách tuỳ ý của nhà đài. Băn khoăn trong biên tập, nối máy hỏi nhau, té ra chẳng “anh”nào có chuẩn để mà theo. Mỗi cơ quan, mỗi toà soạn, ban biên tập… có một “quy định tạm thời”trong nội bộ nhà, khó mà thuyết phục nhau lắm!

- Này “bà”! Bên bà viết H’Mông, Hơ Mông, Hmôngz hay Môngđấy! Còn Hrênữa: H’rê, Hơrê hay Hơ Rê? Thế Nhà nướcviết thế nào, bản thảo của mình làm có 200 trang nhưng tới 170 chữ Nhà nước, tham khảo chán vạn rồi, mỗi nơi một kiểu!

- “Ông”này hay thật! Mất công làm gì, cứ theo cái luật ấy “Quy định tạm thời”của nhà ông mà bắt tác giả phải theo. Bí thì tham khảo các bài báo nói về ngôn ngữ ấy!

Lại nói bài về ngôn ngữ. Họ bàn toàn những chuyện cao siêu quá, hoặc ngược lại có bài bàn tỷ mẩn chẻ hoe cái đẹp của một từ suốt một trang báo. Có báo hễ bài ngôn ngữ nào ra thì toàn chuyện thành ngữ, quán ngữ… tán tụng dài dài…, mà bạn đọc chỉ cần giở một cuốn từ điển thành ngữ tiếng Việt là có đủ, ngắn gọn và dễ hiểu.

Chúng tôi hoan nghênh bài lên tiếng của nhà báo Nguyễn Như Mai, đây là vấn đề cụ thể và thiết thực về chữ Việt, tiếng Việt, về “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”trong đời sống văn hoá, xã hội. Các hội thảo, hội nghị bàn bạc xong, rồi để đấy, chẳng đưa ra một chuẩn mực có tính pháp quy cho chuẩn chính tả: viết hoa, viết tên riêng, phiên chuyển tên riêng nước ngoài, viết thuật ngữ nước ngoài trên văn bản tiếng Việt. Chờ mãi, chồn chân mỏi gối, nên đành ra “ Quy định tạm thời nội bộ”. Sống không thể “đường ta ta cứ đi”kiểu riêng nhà mình được. Về tên gọi tổ chức, cơ quan, đoàn thể, xí nghiệp, công ty…, hãy xem cách viết:

- Tập Đoàn Đối Tác Việt Nam

- Công ty trách nhiệm Hữu hạn đầu tư và phát triển Thương mại Minh Giang.

- VITA Company Ltd.

- Vietranimex

- Seaproship hanoi.

- Tổng Công ty Xuất Nhập Khẩu và Hợp tác Quốc tế Giao thông Vận tải và Bưu điện (Tracimex).

- Ban Thi đua Khen thưởng Tổng liên đoàn lao động Việt Nam.

- Công ty tư vấn đầu tư và sở hữu Trí tuệ Hà Nội.

- Bộ Giáo dục và Đào tạo

Lại còn viết TW (trung ương)

- Hội đồng TW Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

v.v…

Sự tuỳ tiện viết hoa và không viết hoa đến nhân viên của cơ quan đề ra “quy định” đó cũng không nhớ, vì không có hệ thống chuẩn mực chính tả chung đủ sức thuyết phục và cảm thấy đúng. Cái chính là ngay trong nội bộ cơ quan đã không biết phải thống nhất cách viết như thế nào. Tại sao Hội đồng bảo trợ(trong “Hội đồng bảo trợ Quỹ hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam”) không viết hoa phân biệt bằng cách viết Bảo (viết hoa), nhưng ở Hội đồng Khoa học, Trung tâm Khoa họclại viết hoa chữ Khoa(trong “Hội đồng Khoa học Tổng Công ty dầu khí Việt Nam và Trung tâm Khoa học Công nghệ Thanh niên”).

Theo chúng tôi, tên gọi tổ chức, cơ quan, đoàn thể… coi là tên riêng, chỉ viết hoa chữ cái đầu tiên để xác định đó là tên riêng (tuy nhiên trong tên gọi đó có địa danh hoặc có nhân danh thì phải viết hoa theo quy định của chuẩn chính tả tiếng Việt), như thế dễ thống nhất và giản tiện. Ví dụ:

- Tập đoàn đối tác Việt Nam

- Bộ Giáo dục và đào tạo

- Tổng công ty xuất nhập khẩu và hợp tác quốc tế giao thông vận tải và bưu điện(chữ tắt Tracimex viết TRACIMEX)

- Banthi đua khen thưởng Tổng liên đoàn lao động Việt Nam(Tổng viết hoa vì là tên một cơ quan mà Ban thi đualà một cơ quan bộ phận của cơ quan Tổng liên đoàn lao động Việt Nam), v.v.

Vấn đề viết tên 54 dân tộc anh em ở Việt Nam cần viết thống nhất vì ý nghĩa của tên gọi dân tộc còn đặc trưng tâm thức dân tộc, xã hội, niềm tự hào, cho nên không thể viết tuỳ tiện. Trước kia vẫn theo cách viết tên dân tộc Việt Nam do Tổng cục Thống kê VN công bố. Nhưng mỗi lần công bố, tên một dân tộc lại viết khác nhau chính ngay trong bản in của Tổng cục Thống kế. Không có lời giải thích thế nào là đúng và không đúng.

Ví dụ

Danh mục 1989           Danh mục 1999

Khơ Me                        Khơ-me

H’mông                        Hmông

Cơ ho                            Cơ-ho

Mặc dầu chuẩn chính tả có tính quy ước nhưng phải là những quy tắc có tình bắt buộc đối với ngôn ngữ cụ thể. Vì thế cần thảo luận công khai, có tiếng nói của các tầng lớp xã hội (nhất là với cách viết tên riêng và thuật ngữ nước ngoài trong văn bản tiếng Việt) để cơ quan có thẩm quyền tổng kết một cách khoa học mang tính xã hội cao, tính dân tộc và đưa ra một cách viết chuẩn chính tả mang tính pháp quy cho toàn dân.