Cây trồng chuyển đổi gen

Sản phẩm GMC đầu tiên được đưa vào thị trường là cà chua (loại Flavr Savr) có đặc điểm là chín mà không mềm nhũn. Ðây là sản phẩm của Công ty Calgene. Năm 1996 cà chua chuyển đổi gen đã được Công ty Zênca sản xuất thành dạng bột và được bán tại châu Âu.

Việc chuyển các gen có lợi vào cây trồng hay vật nuôi là một thành tựu vĩ đại của Kỹ thuật di truyền (genetic engineering). Trong thời gian 1996-2005 cây trồng chuyển gen đã được triển khai trên một diện tích rất rộng lớn - khoảng 900.000 km2, có tới 55% là ở Hoa Kỳ. Diện tích cây trồng chuyển gen đến năm 2007 đã tăng lên đến 114,3 triệu ha và gần đây là 134 triệu ha. Nông dân nhiều nước đã trồng các cây chuyển gen mang nhiều đặc tính (stacked traits), vì vậy nếu tính diện tích cây trồng chuyển gen theo đặc tính thì tăng thêm rất nhiều. Ðã có tới hàng chục triệu nông dân trên thế giới tham gia vào việc trồng cây chuyển gen, trong số này có tới 90% là những nông dân nghèo thuộc các nước đang phát triển. Ðến năm 2005 tại Bra-xin đã có 94.000 km2 đậu tương chuyển gen được gieo trồng. Theo thống kê năm 2010 thì tại Mỹ diện tích trồng cây chuyển đổi gen là rất lớn: đậu tương HT chiếm tới 93% diện tích; bông HT - 78%; bông Bt - 73%; ngô Bt - 63%; ngô HT - 70%.

Tòa thánh Va-ti-căng và một số quốc gia, một số Tổ chức bảo vệ môi trường đưa ra nhiều lý do để phản đối cây trồng chuyển gen. Có lý do là các phấn hoa từ cây chuyển gen Bt diệt sâu hại có thể làm chết bướm và một số côn trùng có ích. Có lý do là gen kháng thuốc diệt cỏ có thể chuyển sang cỏ làm giảm hiệu lực của các thuốc trừ cỏ. Một số ý kiến lại cho rằng cây chuyển gen có thể tạo nên các dị ứng nguyên (allergen) mới gây nên hiện tượng dị ứng ở người. Một số nhà khoa học khác lo ngại về tác hại lâu dài của cây chuyển gen. Tuy có những phản ứng gay gắt từ một số quốc gia ở châu Âu và một số tổ chức quốc tế nhưng chưa có chứng minh nào được xác nhận rộng rãi và diện tích nuôi trồng động, thực vật chuyển gen (GMO) vẫn đang ngày càng tăng nhanh.

Ông Cli-vê Giêm - Chủ tịch và là người sáng lập ra Cơ quan Công nghệ sinh học nông nghiệp ISAAA (Dịch vụ quốc tế về tiếp thu các ứng dụng công nghệ sinh học nông nghiệp) cho rằng: Trong bối cảnh giá cây lương thực trên thế giới ngày càng tăng, cây trồng chuyển gen càng khẳng định được lợi ích và vai trò quan trọng của mình... Ðể hoàn thành các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ nhằm giảm một nửa số người nghèo đói vào năm 2015, cây trồng chuyển gen phải giữ một vai trò quan trọng hơn nữa trong thập niên mới.

Tại Hà Nội đã có một Hội thảo khoa học rất đáng chú ý giữa các nhà khoa học Mỹ và Việt Nam về vấn đề này. Giáo sư Wayne Parrot - một chuyên gia về đất và cây trồng tại Ðại học Georgia - nhấn mạnh tiềm năng của thực vật chuyển gen, nhất là ngũ cốc và hoa quả. Ông nói: 'Việc thiếu thông tin về thực vật chuyển gen gây ra những nỗi nghi ngờ và sợ hãi cho người sử dụng. Thực tế, công nghệ gen đã làm tăng năng suất, dẫn tới sự giảm giá ngũ cốc trên toàn cầu, khiến tỷ lệ suy dinh dưỡng trong cộng đồng thế giới ngày một giảm'.

Bàn về các vấn đề liên quan đến môi trường và vệ sinh an toàn của thực phẩm chuyển gen, Tiến sĩ Subhash Gupta, Cục kiểm tra sức khỏe động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ, cho biết: 'Ở Mỹ, sản phẩm công nghệ sinh học phải trải qua các cuộc khảo sát kỹ lưỡng bởi nhiều tổ chức trước khi được đưa ra sử dụng cho người hoặc động vật. Vì các tổ chức này đã có những kinh nghiệm cần thiết, nên họ có khả năng bổ sung, tối ưu hóa và đề xuất những quy định mới cho thực phẩm chuyển gen'. Ông Gupta cũng nhấn mạnh rằng, quy trình này là rất cần thiết vì chúng tạo niềm tin cho người sử dụng sản phẩm công nghệ sinh học.

Theo ý kiến của TS Việt kiều Nguyễn Quốc Vọng thì đứng về mặt chính sách ngoại thương, Việt Nam cần phải bảo vệ thị trường xuất khẩu bằng cách bảo đảm tính 'GMO-free' (cơ thể không chuyển đổi gen) cho nông thủy sản Việt Nam. Không nên để mất hàng tỷ USD xuất khẩu gạo và những mặt hàng khác chỉ vì có lẫn lộn giống chuyển đổi gen. Tuy nhiên, đứng về mặt chiến lược, chúng ta cần phải tiếp cận với khoa học thế giới mà cây và thức ăn biến đổi gen là một trong những kết quả mũi nhọn của khoa học hiện đại. Nghiên cứu, đánh giá cây chuyển đổi gen cho các loại nông sản quan trọng như lúa, ngô, đậu tương, bông vải, cải dầu và rau quả, cũng như chẩn đoán Có hay Không gen biến đổi trong thức ăn nhập khẩu như sữa, bơ, pho-mát, khoai tây chiên, xốt cà chua, margarine, và dầu ăn... là những việc rất quan trọng mà Việt Nam cần phải làm ngay, sửa soạn cho đến khi giới tiêu thụ thế giới chấp nhận thức ăn chuyển đổi gen (GMF), thì Việt Nam cũng đã có sẵn cán bộ và các kỹ thuật công nghệ sinh học về giống, tạo giống và nhân nhanh giống biến đổi gen, phục vụ kịp thời cho nông nghiệp Việt Nam, phát triển xuất khẩu.