Các nhà khoa học đã xác định được quá trình bùng phát của đại dịch HIV
Bằng cách sử dụng kỹ thuật thống kê để phân tích trình tự di truyền của hàng trăm mẫu HIV , nhóm các nhà nghiên cứu dẫn đầu bởi Đại học Oxford tại Anh và Đại học Leuven đến từ Bỉ đã sử dụng biện pháp thống kê đã truy ra được nguồn gốc của HIV và làm cách nào để nó có thể bùng phát thành một đại dịch toàn cầu như hiện nay.
Theo đó, các nhà nghiên cứu đã xác nhận rằng HIV đã bắt nguồn từ Kinshasa, thủ đô của nước Cộng hòa dân chủ Congo (DRC) trước khi lây lan trên phạm vi toàn thế giới. Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Science số ra vừa qua.
Từ trước đến nay, phần lớn các ý kiến đều cho rằng HIV có nguồn gốc từ một loài động vật linh trưởng chứ không phải là con người. Giả thuyết này dựa trên một loài virus họ hàng thân thuộc nhất với HIV là Simian Immunodeficiency Viruses (SIVs). Đây là loại virus lây nhiễm và gây ra sự suy giảm miễn dịch trên các loài linh trưởng ngoài tự nhiên. Theo các nghiên cứu trước đây, SIVs đã truyền nhiễm cho ít nhất là 13 người đầu tiên, nhưng chỉ có 1 trường hợp là dẫn tới HIV. Chính sự kiện duy nhất này đã hình thành nên nhóm M chứa chủng virus HIV-1. Đây là chủng HIV phổ biến nhất, chiếm 90% số các ca nhiễm HIV trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, quá trình lây lan từ điểm xuất phát đầu tiên (giữa linh trưởng - người) cho tới ngày nay vẫn còn là một ẩn số. Nhiều giả thuyết đã được đưa ra nhưng vẫn còn gây nhiều tranh cãi do chưa có được bằng chứng xác thực. Mặt khác, điều gì đã tách nhóm M ra khỏi những nhóm khác? Có ý kiến cho rằng chủng virus HIV-1 đã vô tình tìm thấy nơi sinh sống lý tưởng trong cơ thể người. Con đường nào đã đưa HIV-1 trở thành một đại dịch như hiện nay? Giao thông vận tải hay xã hội?
Để giải quyết những vấn đề trên, một liên minh các nhà khoa học trên toàn thế giới, dẫn đầu bởi 2 trường Đại học nổi tiếng là Oxford tại Anh và Leuven tại Bỉ, đã sử dụng kỹ thuật thống kê, phân tích bộ máy di truyền của virus HIV từ hơn 814 ca nhiễm bệnh sống tại khu vực Trung Phi từ năm 1959 đến cuối những năm 1980. Kết quả cho thấy, những ca nhiễm HIV-1 đầu tiên được biết tới có tên gọi là ZR59 đến từ 1 người đàn ông sống tại Kinshasa vào năm 1959.
Bằng cách so sánh sự thay đổi của virus qua thời gian, các nhà khoa học đã có thể xác định được tỷ lệ đột biến virus cũng như tỷ lệ tiến hóa của nó. Từ đó, các nhà nghiên cứu đã ngoại suy ra được nguồn gốc ban đầu của HIV tại thời điểm trước khi dịch bệnh bùng phát. Một nghiên cứu trước đây cũng đã chứng minh tổ tiên của nhóm M xuất hiện lần đầu tiên vào khoảng giữa năm 1884 và 1924 sau đó chuyển từ một con tinh tinh vào con người tại vùng Đông Nam Cameroon. Các nhà nghiên cứu cho rằng khả năng đây là một thợ săn hoặc một người đồ tể có tiếp xúc trực tiếp tới máu nhiễm bệnh. Tiếp theo, chủng virus này đã lan rộng tại địa phương trước khi được chuyển tới Kinshasa vào năm 1920.
Từ đây, HIV bắt đầu nhanh chóng lan tỏa đi khắp nơi nhờ sự kiện khởi công xây dựng một tuyến đường sắt mới. Công trình này đã thu hút số lượng lớn người lao động từ nhiều vùng lân cận, tạo điều kiện cho virus bắt đầu di chuyển từ KInshasa đến những thành phố lớn. Cho đến cuối những năm 1940, hơn 1 triệu người đã đi qua Kinshasa thông qua tuyến đường sắt này. Cuối cùng là vào năm 1960, nền công nghiệp mại dâm và chiến dịch tiêm phòng tại DRC vô tình đã giúp chủng HIV nhóm M bắt đầu bùng phát dữ dội. Các nhà khoa học kết luận rằng có lẽ, một sự kiện vô tình "đúng lúc, đúng nơi" đã tạo điều kiện cho HIV bắt đầu bùng phát như hiện nay.
