Bước đột phá từ đất sét

Ba phòng thí nghiệm trên tầng 4 nhà C1 của bộ môn Hóa hữu cơ, Đại học Bách khoa Hà Nội ngày nào cũng vang lên tiếng lách cách, tiếng sôi ục ục. "Thầy trò Zeolit" đang mải mê với những ống nghiệm và nồi hóa nghiệm.

Đề tài nghiên cứu "Chuyển hóa vật liệu Zeolit từ khoáng sét thiên nhiên Việt Nam" của thầy trò tiến sĩ Tạ Ngọc Đôn ra đời sau nhiều năm trăn trở. Năm 1997, trước thực tế không ít các công trình nghiên cứu khoa học làm xong rồi... xếp vào tủ, ông quyết tâm làm một cái gì đó có thể ứng dụng vào thực tiễn và thực sự có ích cho nhân dân.

Ông đã mạnh dạn "đặt hàng" Giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo nhân dân Hoàng Trọng Yêm và GS.TS Đào Văn Tường - những người thầy cũ của ông thời sinh viên - tìm kiếm cho mình một hướng đi lâu dài. Sau hơn một năm suy nghĩ thảo luận, cuối cùng ý tưởng "chuyển hóa đất sét thành các vật liệu Zeolit phục vụ thực tiễn Việt Nam" đã hình thành và được chọn lựa trong số hàng chục ý tưởng táo bạo khác. Ông đã bắt tay ngay vào thực hiện ý tưởng đó.

Zeolit là vật liệu vi mao quản, xốp nhẹ có dung lượng trao đổi ion lớn và có khả năng hấp phụ kỳ diệu. Zeolit có mặt trên thế giới từ những năm 60 của thế kỷ 20 nhưng chủ yếu được tổng hợp từ hóa chất tinh khiết. Cho nên mặc dù có chất lượng tốt nhưng giá thành của nó lại rất cao và khó ứng dụng rộng. Trong khi đó, Việt Nam lại phải nhập khẩu hoàn toàn vật liệu này đặc biệt trong ngành lọc hóa dầu. Lợi thế về nguồn nguyên liệu đất sét dồi dào trong nước chưa được tận dụng.

Để tìm ra một gram cái vật liệu "đa năng" ấy, ông cùng với những người làm đề tài đã phải nghiên cứu tới hàng tấn đất sét trong 10 năm trời. Cuối cùng, công trình nghiên cứu chuyển hóa khoáng sét cao lanh Việt Nam thành Zeolit phục vụ nuôi trồng thủy sản đã thành công.

Vui mừng nhất có lẽ không phải nhóm nghiên cứu mà là bà con nông dân. Zeolit nhiều ứng dụng ra đời đã mở ra một lối đi cho ngành nuôi trồng thủy sản, ngành nông nghiệp và nhiều lĩnh vực khác.

Đào tạo ngay trong nghiên cứu

TS. Tạ Ngọc Đôn luôn tâm niệm nghiên cứu phải hướng tới đào tạo, nhất là với đề tài Zeolit. Vì nếu thành công Zeolit sẽ mang lại những lợi ích thiết thực và lâu dài đối với đời sống. Bởi vậy, ngay từ năm 1998, để thực hiện ý tưởng cửa GS. Hoàng Trọng Yêm, dưới sự chủ trì của nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Tạ Ngọc Đôn đứng đầu, đã có hàng trăm lượt cán bộ, sinh viên trực tiếp tham gia đề tài tổng hợp Zeolit từ khoáng sét thiên nhiên.

Sinh viên học chủ yếu trên các phòng thí nghiệm. Cơ sở lý thuyết của các nghiên cứu là bốn sáng chế, giải pháp hữu ích, 69 bài báo khoa học được công bố trong và ngoài nước thời gian qua. Trong thời gian đầu, chưa có một giáo trình chính thức và những điều kiện cần thiết của một môn học.

Cả giảng viên, cả sinh viên phải mày mò nghiên cứu từng bước. Mỗi bước đi thành công, mỗi phát hiện mới thầy và trò lại hí húi ghi ghi, chép chép. Các sinh viên trưởng thành dần qua mỗi lần tiến hành thí nghiệm.

Đến khi đề tài nghiên cứu thành công, những người thực hiện nó lại nhận thấy phải ngay lập tức chú trọng vào khâu đào tạo lớp kế cận bởi hướng nghiên cứu này có nhiều triển vọng và nó rất cần thiết đối với sự phát triển của đất nước.

Dưới sự hướng dẫn của các thầy, hai nhóm sinh viên nghiên cứu khoa học đã đoạt giải nhất cấp Bộ năm 2002 - 2003, giải nhất VIFOTEC sinh viên, huy chương vàng và giải thưởng WIPO 2003 cho đề tài này. Từ đây THƯƠNG HIỆU ZEOLIT BÁCH KHOA - trường phái Zeolit đi từ đất sét được biết đến nhiều hơn.

Thầy và trò khoa Hóa Đại học Bách khoa Hà Nội vẫn đang miệt mài tìm ra những ứng dụng mới của Zeolit từ đất sét, GS. Hoàng Trọng Yêm và TS. Tạ Ngọc Đôn đang ấp ủ ý tưởng tổng hợp vật liệu xốp mao quản lớn hơn vật liệu Zeolit và tổng hợp các vật liệu Nano-Zeolit.

Nguồn: GD&TĐ; nhandan.com.vn 5/4/2006