Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ bảy, 22/04/2006 00:01 (GMT+7)

Bước đột phá từ đất sét

10 năm, 6 ứng dụng

Ba phòng thí nghiệm trên tầng 4 nhà C1 của bộ môn Hóa hữu cơ, Đại học Bách khoa Hà Nội ngày nào cũng vang lên tiếng lách cách, tiếng sôi ục ục. "Thầy trò Zeolit" đang mải mê với những ống nghiệm và nồi hóa nghiệm.

Đề tài nghiên cứu "Chuyển hóa vật liệu Zeolit từ khoáng sét thiên nhiên Việt Nam" của thầy trò tiến sĩ Tạ Ngọc Đôn ra đời sau nhiều năm trăn trở. Năm 1997, trước thực tế không ít các công trình nghiên cứu khoa học làm xong rồi... xếp vào tủ, ông quyết tâm làm một cái gì đó có thể ứng dụng vào thực tiễn và thực sự có ích cho nhân dân.

Ông đã mạnh dạn "đặt hàng" Giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo nhân dân Hoàng Trọng Yêm và GS.TS Đào Văn Tường - những người thầy cũ của ông thời sinh viên - tìm kiếm cho mình một hướng đi lâu dài. Sau hơn một năm suy nghĩ thảo luận, cuối cùng ý tưởng "chuyển hóa đất sét thành các vật liệu Zeolit phục vụ thực tiễn Việt Nam" đã hình thành và được chọn lựa trong số hàng chục ý tưởng táo bạo khác. Ông đã bắt tay ngay vào thực hiện ý tưởng đó.

Zeolit là vật liệu vi mao quản, xốp nhẹ có dung lượng trao đổi ion lớn và có khả năng hấp phụ kỳ diệu. Zeolit có mặt trên thế giới từ những năm 60 của thế kỷ 20 nhưng chủ yếu được tổng hợp từ hóa chất tinh khiết. Cho nên mặc dù có chất lượng tốt nhưng giá thành của nó lại rất cao và khó ứng dụng rộng. Trong khi đó, Việt Nam lại phải nhập khẩu hoàn toàn vật liệu này đặc biệt trong ngành lọc hóa dầu. Lợi thế về nguồn nguyên liệu đất sét dồi dào trong nước chưa được tận dụng.

Để tìm ra một gram cái vật liệu "đa năng" ấy, ông cùng với những người làm đề tài đã phải nghiên cứu tới hàng tấn đất sét trong 10 năm trời. Cuối cùng, công trình nghiên cứu chuyển hóa khoáng sét cao lanh Việt Nam thành Zeolit phục vụ nuôi trồng thủy sản đã thành công.

Vui mừng nhất có lẽ không phải nhóm nghiên cứu mà là bà con nông dân. Zeolit nhiều ứng dụng ra đời đã mở ra một lối đi cho ngành nuôi trồng thủy sản, ngành nông nghiệp và nhiều lĩnh vực khác.

Đào tạo ngay trong nghiên cứu

TS. Tạ Ngọc Đôn luôn tâm niệm nghiên cứu phải hướng tới đào tạo, nhất là với đề tài Zeolit. Vì nếu thành công Zeolit sẽ mang lại những lợi ích thiết thực và lâu dài đối với đời sống. Bởi vậy, ngay từ năm 1998, để thực hiện ý tưởng cửa GS. Hoàng Trọng Yêm, dưới sự chủ trì của nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Tạ Ngọc Đôn đứng đầu, đã có hàng trăm lượt cán bộ, sinh viên trực tiếp tham gia đề tài tổng hợp Zeolit từ khoáng sét thiên nhiên.

Sinh viên học chủ yếu trên các phòng thí nghiệm. Cơ sở lý thuyết của các nghiên cứu là bốn sáng chế, giải pháp hữu ích, 69 bài báo khoa học được công bố trong và ngoài nước thời gian qua. Trong thời gian đầu, chưa có một giáo trình chính thức và những điều kiện cần thiết của một môn học.

Cả giảng viên, cả sinh viên phải mày mò nghiên cứu từng bước. Mỗi bước đi thành công, mỗi phát hiện mới thầy và trò lại hí húi ghi ghi, chép chép. Các sinh viên trưởng thành dần qua mỗi lần tiến hành thí nghiệm.

Đến khi đề tài nghiên cứu thành công, những người thực hiện nó lại nhận thấy phải ngay lập tức chú trọng vào khâu đào tạo lớp kế cận bởi hướng nghiên cứu này có nhiều triển vọng và nó rất cần thiết đối với sự phát triển của đất nước.

Dưới sự hướng dẫn của các thầy, hai nhóm sinh viên nghiên cứu khoa học đã đoạt giải nhất cấp Bộ năm 2002 - 2003, giải nhất VIFOTEC sinh viên, huy chương vàng và giải thưởng WIPO 2003 cho đề tài này. Từ đây THƯƠNG HIỆU ZEOLIT BÁCH KHOA - trường phái Zeolit đi từ đất sét được biết đến nhiều hơn.

Thầy và trò khoa Hóa Đại học Bách khoa Hà Nội vẫn đang miệt mài tìm ra những ứng dụng mới của Zeolit từ đất sét, GS. Hoàng Trọng Yêm và TS. Tạ Ngọc Đôn đang ấp ủ ý tưởng tổng hợp vật liệu xốp mao quản lớn hơn vật liệu Zeolit và tổng hợp các vật liệu Nano-Zeolit.

6 ứng dụng của vật liệu Zeolit chuyển hóa từ khoáng sét

1. Trong nuôi trồng thủy sản: Làm sạch hồ nuôi. Đã xây dựng hai nhà máy ở Quảng Bình và Cần Thơ.

2. Trong nông nghiệp: Cải tạo đất. Đã thử nghiệm trên vụ lúa hè-thu 2005 tại Thanh Hóa làm lợi khoảng 600.000 đồng/ha.

3. Trong chăn nuôi: Tăng sản lượng và chất lượng vật nuôi. Đang thử nghiệm quy mô chính quy.

4. Trong chế tạo nhiên liệu sạch: Tạo ra ethanol có nồng độ trên 99,5% từ cồn có nồng độ thấp.

5. Trong bảo vệ môi trường: Xử lý nước và không khí ô nhiễm.

6. Trong lọc - hóa dầu: Chất hấp phụ và chất xúc tác chuyển hóa hóa học.

Nguồn: GD&TĐ; nhandan.com.vn 5/4/2006

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.