Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ bảy, 21/02/2026 23:27 (GMT+7)

Bí quyết nuôi 8 người con thành danh của gia đình trí thức nổi tiếng

GS Nguyễn Lân Dũng đã hé lộ những kinh nghiệm giáo dục gia đình làm nên nhiều thế hệ trí thức.

Gia đình GS Nguyễn Lân được xem là một biểu tượng hiếm có của truyền thống hiếu học và cống hiến bền bỉ cho đất nước. Cả 8 người con của GS Nguyễn Lân và phu nhân là bà Nguyễn Thị Tề đều những nhà khoa học, nhà nghiên cứu, giảng viên đại học có uy tín, đóng góp tích cực cho các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và giáo dục.

Những chia sẻ của GS Nguyễn Lân Dũng với Tri thức và Cuộc sống cho thấy nhiều kinh nghiệm sâu sắc trong việc nuôi dưỡng, bồi đắp một gia phong trí thức mẫu mực.

gs-nguyen-lan-dung.jpg

Gia đình trí thức nổi tiếng của cố GS Nguyễn Lân. Ảnh: NVCC.

TẤM GƯƠNG CHA MẸ, THÀNH CÔNG CỦA CON

GS Nguyễn Lân (1906–2003) được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền giáo dục Việt Nam thế kỷ XX. Với cương vị Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, nhà biên soạn từ điển và học giả uy tín, ông có đóng góp quan trọng trong việc hình thành, phát triển bộ môn Tâm lý học và Giáo dục học trong hệ thống các trường Sư phạm, qua đó góp phần đặt nền tảng cho khoa học giáo dục nước ta.

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, GS Nguyễn Lân Dũng cho biết thân phụ ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở vùng bạc điền huyện Mỹ Hào, Hưng Yên. Con đường học vấn của cụ bắt đầu từ sự đùm bọc của một người anh họ. Thế nhưng, ngay khi còn là học sinh phổ thông, GS Nguyễn Lân đã sớm bộc lộ năng khiếu văn chương với tiểu thuyết Cậu bé nhà quê được xuất bản. Theo nhà văn Nguyễn Khải, đây là một trong hai cuốn tiểu thuyết đầu tiên của Việt Nam, ra đời cùng năm với Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách.

gs-nguyen-lan-dung-2.jpg

Các con của cố GS Nguyễn Lân. Ảnh: NVCC.

Nếu như GS Nguyễn Lân xuất thân từ gia đình nghèo khó, thì bà Nguyễn Thị Tề lại lớn lên trong điều kiện sung túc. Ông ngoại của GS Nguyễn Lân Dũng từng được Hồ Chí Minh mời tham gia Ban lãnh đạo Tuần Lễ Vàng năm 1945. Ở thế hệ sau, gia đình tiếp tục có những mối liên hệ với giới trí thức và quản lý giáo dục: phu nhân của GS Nguyễn Lân Dũng là PGS.TS Nguyễn Kim Nữ Hiếu, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, con gái của nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên.

Theo GS Nguyễn Lân Dũng, giá trị cốt lõi trong giáo dục gia đình không chỉ nằm ở việc bảo đảm điều kiện sống và học tập, mà còn ở sự rèn luyện nhân cách: lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, đức tính khiêm nhường, ý chí vượt khó và sự quan tâm tới người kém may mắn. Để làm được điều đó, cha mẹ phải là những tấm gương cụ thể, sống động cho con cái noi theo.

Sinh thời, NGND Nguyễn Lân từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng bằng khen và một bộ quần áo lụa – phần thưởng giản dị nhưng đầy ý nghĩa. Trong ký ức của các con, dù đi qua những năm tháng kháng chiến kéo dài và gian khổ, ông bà chưa từng để xảy ra cảnh nặng lời hay bất hòa trước mặt con cháu. Điều họ bền bỉ gìn giữ là sự ấm êm trong gia đình và sự học hành đến nơi đến chốn cho 8 người con cùng các cháu nội ngoại.

Sau Chiến thắng Biên giới, anh em trong gia đình được học tập tại Khu học xá Trung ương, nơi quy tụ nhiều thầy giáo giỏi và đức độ như Hoàng Tụy, Hoàng Như Mai, Lê Bá Thảo, Trần Văn Khang, Trần Văn Giáp, Dương Trọng Bái… Sự kết hợp giữa nền nếp gia đình và môi trường giáo dục chất lượng đã tạo nên một thế hệ thành đạt với 7 tiến sĩ, 3 giáo sư, 3 phó giáo sư, 2 Nhà giáo Nhân dân, 1 đại biểu Quốc hội và 1 Anh hùng Lao động trong số 8 người con.

Truyền thống ấy tiếp tục được nối dài ở các thế hệ sau với nhiều học hàm, học vị và vị trí công tác quan trọng; đến thế hệ thứ ba đã có cháu đỗ vào Đại học Harvard.

“Tấm gương của cha mẹ có ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thành và phát triển của các con sau này. 8 anh chị em chúng tôi sở dĩ có những thành công nhất định trong học tập và khoa học trước hết là từ tấm gương của bố mẹ chúng tôi”, GS Nguyễn Lân Dũng chia sẻ.

CHA MẸ PHẢI BẢO ĐẢM ĐIỀU KIỆN HỌC TẬP CHO CON

GS Nguyễn Lân Dũng cho rằng để con trưởng thành đúng hướng, trước hết cha mẹ phải thực sự quan tâm đến điều kiện học hành của con cái.

Một tủ sách gia đình tưởng chừng giản dị nhưng có sức ảnh hưởng lâu dài đến thói quen và ý thức tự học của trẻ. Việc đọc sách cần được hình thành từ sớm, không chỉ để rèn kỹ năng mà còn mở rộng tri thức và nuôi dưỡng tư duy. Tuy nhiên, muốn con ham đọc, người lớn phải là người đọc trước. Nếu cha mẹ không mua sách, không cầm sách, khó có thể mong con say mê trang giấy.

gs-nguyen-lan-dung.jpg

PGS Nguyễn Kim Nữ Hiếu và người bạn đời, GS Nguyễn Lân Dũng. Ảnh: NVCC.

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, nếu có điều kiện, phụ huynh nên cho con học thêm ngoại ngữ và tạo cơ hội tiếp cận công nghệ thông tin. Máy tính có kết nối internet, nếu được định hướng đúng, sẽ trở thành công cụ học tập hữu ích. Ngay cả việc sử dụng ChatGPT cũng cần được hiểu đúng nghĩa: hỗ trợ mở rộng kiến thức, gợi mở tư duy, chứ không phải làm thay bài vở.

Theo GS Nguyễn Lân Dũng, sự đầu tư hôm nay có ý nghĩa quyết định với tương lai của trẻ. Dù hoàn cảnh tài chính khó khăn đến đâu, gia đình vẫn cần ưu tiên bảo đảm dinh dưỡng, sức khỏe, góc học tập và sách vở cho con cháu.

Bên cạnh đó, cha mẹ phải thường xuyên theo sát, kịp thời ghi nhận và khích lệ những tiến bộ của con, đồng thời tạo điều kiện để trẻ tham gia các hoạt động đoàn, đội và hoạt động xã hội như giữ gìn vệ sinh môi trường, chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ, giúp đỡ người khó khăn… Những trải nghiệm ấy góp phần hình thành nhân cách và trách nhiệm cộng đồng.

Trong giáo dục gia đình, ông nhấn mạnh sự kết hợp giữa yêu thương và kỷ luật. Sự nghiêm khắc là cần thiết, nhưng phải dựa trên tinh thần văn minh, tuyệt đối không dùng bạo lực.

“Trong gia đình chúng tôi chưa thấy bố mẹ đánh con lần nào và đến lượt chúng tôi cũng vậy. Cần coi việc đánh mắng con, cháu là hạ sách và phản tác dụng. Ngược lại, cần động viên và khen thưởng kịp thời trước những cố gắng, những thành tích dù nhỏ của trẻ. Động viên bằng lời khen, bằng quà tặng chứ nhất thiết không nên là tiền bạc”, GS Nguyễn Lân Dũng nói.

8 người con của GS Nguyễn Lân gồm: GS.TSKH Nguyễn Lân Tuất (đã qua đời) – nguyên Chủ nhiệm Khoa Lý luận và Sáng tác của Nhạc viện Novosibirsk, Nga, là người Việt Nam đầu tiên được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Công huân của Liên Xô (cũ).

TS Nguyễn Tề Chỉnh (đã qua đời) – nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

GS.NGND Nguyễn Lân Dũng – nguyên Giám đốc Trung tâm Vi sinh vật học ứng dụng, đại biểu Quốc hội các khóa X, XI, XII, giảng viên Đại học Khoa học Tự nhiên, đồng thời là Ủy viên Đoàn Chủ tịch Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Cố PGS.TS Nguyễn Lân Cường (đã qua đời) – Tổng Thư ký Hội Khảo cổ Việt Nam, Phó Chủ tịch thường trực Hội Âm nhạc Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Cổ sinh địa tầng Việt Nam, Trưởng ban Kiểm tra Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội, giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội.

Nhà khoa học Nguyễn Lân Hùng – Tổng Thư ký Các Hội Sinh học Việt Nam, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

TS Nguyễn Lân Tráng – giảng viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

GS.TS.NGND, Anh hùng Lao động Nguyễn Lân Việt – nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch Việt Nam, Chủ nhiệm Bộ môn Tim mạch Đại học Y Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Lân Trung – nguyên Hiệu Phó Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt - Pháp tại Hà Nội.

Các đời thứ ba, thứ tư của gia đình cố Giáo sư Nguyễn Lân cũng theo đuổi tri thức, tiếp nối truyền thống gia đình. Trong đó, có PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu - Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội…

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.