Bệnh nhiễm chí

- Chí thân hay rận sống ở quần áo, hút máu thân người, có tên khoa học là Pediculus humanus humanus.

- Chí đầu hay chí sống trên tóc có kích thước nhỏ hơn chí sống ở thân, có tên khoa học là Pediculus humanus capitis,màu xám hoặc nâu đen tùy theo màu tóc. Con cái dài khoảng 3mm cuối bụng có 2 chùy, con đực dài khoảng 2mm, cuối bụng hơi nhọn. Đầu chí có 2 mắt đơn, 2 râu ngắn, miệng có chức năng chích, hút máu. Chí có 3 đôi chân khỏe, ngắn, tận cùng bằng vuốt như cái kẹp.

Chí cái có 2 chủy ở cuối bụng

Chí cái trưởng thành đẻ khoảng 200 – 300 trứng, trứng hình bầu dục dài 0,8 mm dính từng cái ở tóc, lông hay những nếp vải quần áo nhờ một chất dính bao quanh trứng. Đỉnh trứng có núm rỗng, có lỗ cho phôi hô hấp. Ấu trùng chí chỉ khác chí trưởng thành về kích thước và cơ quan sinh dục.

Ở 35 ⁰C trứng nở sau 6 ngày, sau khi lột xác 3 lần trong khoảng 2 tuần thì chí trưởng thành, sống khoảng 30 – 40 ngày. Con chí cần sống trong môi trường ổn định về nhiệt độ và độ ẩm nên không thể tồn tại lâu sau khi rời xa cơ thể ký chủ.

Chí sống nhờ hút máu người trong tất cả các giai đoạn phát triển, gây ngứa, nhất là vùng đầu, gáy có thể gây nhiễm trùng da do gãi hoặc trở thành chốc tạo nên những sang thương đóng mày và rỉ nước, có khi nổi hạch ở cổ. Phát hiện tóc bị nhiễm chí tương đối dễ khi tìm thấy trứng trên tóc hoặc chí trưởng thành trên da đầu.

Chí đực cuối bụng hơi nhọn

Ngoài việc gây phiền hà ngứa ngáy khó chịu phải thường xuyên gãi đầu, chí còn là trung gian truyền bệnh:

- Bệnh sốt phát ban do Rickettsia prowazekilà một bệnh dịch, phổ biến trên thế giới. Mầm bệnh chứa trong phân chí, nhiễm vào người qua vết trầy xước do gãi hoặc bị dính vào mắt.

- Bệnh sốt chiến hào do Rickettsia quintanacũng lây truyền qua phân chí và hầu như luôn gặp trong chiến tranh.

- Bệnh sốt hồi quy do Borrelia recurrentis,loại xoắn trùng này có trong dịch tuần hoàn của chí, chỉ khi chí bị dập nát mới phóng thích ra, nhiễm vào vết trầy gãi hay dính vào niêm mạc mắt và miệng khi người ta cắn chí.

Ngày xưa, khoảng trên vài mươi năm trước, người ta trị tóc bị nhiễm chí bằng cách cạo đầu hoặc rắc bột D. D. T lên tóc để khoảng 15 phút rồi đi gội đầu. Bột D. D. T quá nguy hiểm nên ngày nay không ai dùng, hoặc dùng lược dày tẩm giấm chải bắt chí và trứng chí.

Nhiễm trùng da do gãi khi nhiễm chí

Ngày nay có thể dùng dầu gội trị chí có bán rộng rãi trong các hiệu thuốc.

Có thể dùng thuốc Eurax dạng nước (lotion): ngày đầu tiên gội đầu thật kỹ bằng nước nóng và dầu gội đầu, sau đó lau khô. Tiếp theo thoa nhẹ Eurax dạng lotion lên da dầu và lên tóc với lượng vừa đủ, đặc biệt là ở vùng gáy và xung quanh tai, khi thoa thuốc nên nhắm mắt và phải thật cẩn thận tránh thuốc dính vào mắt. Sau đó để tóc ngấm thuốc, khô tự nhiên và không gội lại trước 24 giờ. Ở trẻ em, che tóc lại bằng khăn hoặc bằng loại bao nylon trùm đầu để tránh dính thuốc vào tay rồi quẹt lên mắt gây kích ứng. Trong vòng 1 tuần gội đầu thật kỹ mỗi ngày bằng nước nóng và dầu gội, dùng lược dày chải trứng chí khi tóc còn ướt. Ngày thứ 8, kiểm tra thật kỹ tóc và da đầu, nếu còn chí hoặc trứng mới dùng thuốc lại một lần nữa. Sau khi đã dùng thuốc trị chí thì nên thay toàn bộ áo gối, chăn, màn (giặt nước sôi) mới thật sạch để tránh nhiễm lại.